Ιωάννης Καποδίστριας. «Ο Άγιος της πολιτικής»

 Του Δρ. Ανδρέα Σοφόκλη

Είναι, έστω και αργά, καιρός, ως Έλληνες, να αρχίσουμε να βλέπουμε την πολιτικοοικονομική και την ιστορικογεωγραφική  σκακιέρα στις πραγματικές της διαστάσεις. Σύμμαχος είναι αυτός που το αποδεικνύει με τα έργα όχι αυτός που τον τρέχουμε από πίσω, όπως συνέβη την περίοδο 1822 και μετά με τα δάνεια υποτέλειας, με όλες τις συνεπακόλουθες συνέπειες.

Τα γεγονότα ξεπερνούν και υποβιβάζουν τους άτολμους, τους φοβισμένους, τους δωσίλογους, τους συμφεροντολόγους, τους ανθρώπους του εδώ και τώρα, τους αμοραλιστές, με το σλόγκαν: «Μετά από `μένα γαία πυρί μειχθήτω».

Πού τα θυμήθηκα αυτά και πώς συνδέονται με τον Ιωάννη Καποδίστρια; Σίγουρα δεν έχουν καμία σχέση με την Άγια Αυτή Προσωπικότητα. Αντιθέτως, είναι τα χαρακτηριστικά των εχθρών του, αυτών που τον δολοφόνησαν ή/και που συνέβαλαν στη δολοφονία του, οδηγώντας τον στην ένδοξη αιωνιότητα, ως διαχρονικό ηθικό υπόδειγμα ηγέτη, που δεν ασχολείται με τα καθημερινά της δημοσιότητας αλλά με τα ουσιώδη της επιβίωσης και της δικαίωσης. Φυσικά, τους εχθρούς του, τους θιασώτες της ίντριγκας, η ιστορία τους κατέταξε στο σκότος, όπως τους αξίζει.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας κατάγεται από την Κέρκυρα και από την Κύπρο (Πάφο). Η καταγωγή, τα γονίδια, η οικογενειακή ανατροφή, το κοινωνιοπνευματικό περιβάλλον, είναι καθοριστικοί παράγοντες για την ανάπτυξη ή όχι του κάθε ανθρώπου. Ο μοναδικός Έλληνας ατόφιος Ηγέτης ευτύχησε και αναπτύχθηκε σ` αυτά τα περιβάλλοντα, συνεπώς ανάλογη υπήρξε η πορεία του.

Γεννήθηκε το 1776. Δολοφονήθηκε το 1831, από ελληνικά χέρια, για μια χούφτα νομίσματα που δεν ήθελαν οι δολοφόνοι να στερηθούν και ας πέθαιναν αυτοί που έμειναν γυμνοί για την ελευθερία της πατρίδας. Όμως, το μυαλό της δολοφονίας φαίνεται πως ήταν η τότε ηγεσία εγγυήτριας δύναμης ή/και εγγυητριών δυνάμεων του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, με συνεπίκουρο τον ηγέτη του τότε σκοταδισμού των αυτοκρατοριών Μέτερνιχ.

Υπήρξε, ως γνωστό και ιστορικώς καταγεγραμμένο, λαμπρός διπλωμάτης, με υποδειγματική οξυδέρκεια, που μετουσιώθηκε σε επιτυχίες για τη Ρωσία και προς όφελος της Ελβετίας. Τιμήθηκε και τιμάται σ` αυτές τις χώρες.

Ορθώς, η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, το 1828, ομόφωνα, τον εξέλεξε ως Πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας. Ήταν ο μόνος Έλληνας που γνώριζε όσο κανείς άλλος τα πολιτικά και τα διπλωματικά πεδία.

Αυτό που ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν μπόρεσε να αναλύσει σε βάθος ήταν το χαμηλό, στο Ναδίρ, επίπεδο μονολιθικότητας λεγόμενων ηγετών-ηγετών φατριών. Αυτοί, με την αναγνώριση του ελληνικού κράτους, χωρίς να δώσουν τίποτα το ουσιώδες, μόνο κόπο σε κάποιες μάχες, μετατράπηκαν σε λήσταρχους-ηγετίσκους που απαιτούσαν γη και ύδωρ. Οι δύο προερχόμενοι από το Φανάρι, αυτοονομαζόμενοι πολιτικοί και σωτήρες, ιδίως ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, του αγγλικού κόμματος ελπίδας, μόνο συμφορές, πιθανές δολοφονίες προσωπικοτήτων των επαναστατημένων Ελλήνων προκάλεσε, όπως και τραγικές συνέπειες, κατά τη διάρκεια της ζωής του με προεκτάσεις.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας έδωσε τα πάντα για την πατρίδα του. Προσέφερε τη ζωή του ως πρόβατο για σφαγή, ενώ θα μπορούσε να ζούσε μια επιτυχημένη και άνετη, χωρίς κινδύνους ζωή.

Θεωρώ πως είναι περιττό να αναλύσω τον τρόπο διακυβέρνησής του, τα όσα έπραξε, την αγάπη του για τους Έλληνες Συμπατριώτες του και όχι για τους συμπολίτες του.

Έδινε όλα του τα χρήματα, τίποτα σε event, στους φτωχούς αγωνιστές της Εθνεγερσίας, στα ορφανά παιδιά των νεκρών αφανών ηρώων. Φρόντισε για τη λειτουργία σχολείων, για την όλη οργάνωση του Κράτους. Πίστευε στην αλληλεγγύη, στην Εθνική συνοχή, όχι στον εθνικό αποσυντονισμό. Συγκρούστηκε με τον συμφεροντολογισμό, με τον εγωισμό, με τα στυγνά ξένα συμφέροντα. Αυτοί όλοι δε βολεύονταν με ένα τέτοιο ηγέτη. Τελικά νικητής ήταν και είναι αυτός ο Μεγάλος Ηγέτης των Ελλήνων που ακολούθησε το του Ηρακλή μονοπάτι του ένδοξου φωτός!

Συγχαίρω, με απόλυτο σεβασμό, τους δημιουργούς, τους ηθοποιούς, όλους τους συντελεστές, που μας χάρισαν αυτό το εξαίσιο δώρο, να φέρουμε στη μνήμη μας, να γνωρίσουμε και στον Κινηματογράφο, με παραστατικότητα, με σαφήνεια, τον Άγιο της Πολιτικής, το παράδειγμα των Ελλήνων, όλων των ανθρώπων που πιστεύουν στις ηθικές αρχές, της Πατρίδας, της Θρησκείας, της Φιλαλήθειας, της Αλληλεγγύης.

Οι πάντες οφείλουμε να παρακολουθήσουμε το ηθικό αυτό αριστούργημα οδηγώντας στους κινηματογράφους και τα παιδιά μας.

Εύχομαι να υπάρξουν και άλλα αντίστοιχα επωφελή Κινηματογραφικά δημιουργήματα.

    Δρ. Ανδρέας Σοφόκλης 

Συγγραφέας, Ερευνητής, Αρθρογράφος, Δοκιμιογράφος 

Ρήγας Βελεστινλής

 Γράφει ο Δρ Ανδρέας Σοφόκλης

Εάν πρέπει να χαρακτηρίσουμε τον Ρήγα Βελεστινλή, θεωρώ ότι οφείλουμε να του δώσουμε το επώνυμο του Πρωτομάρτυρα της Εθνεγερσίας. Ο Ρήγας Βελεστινλής δεν ήταν ένας απλά ποιητής, συγγραφέας ή ιδεαλιστής, αλλά υπήρξε μια εξέχουσα προσωπικότητα της εποχής. Γνώριζε τα γεγονότα, τη διεθνή πολιτική τάση. Τις ισορροπίες των δυνάμεων.

Τα πρώτα χρόνια της ζωής του τα αφιέρωσε στις μελέτες. Φαίνεται ότι εργάστηκε ως δάσκαλος αρχικά στην περιοχή που μεγάλωσε, τη Θεσσαλία. Εργάστηκε ως γραμματικός στην υπηρεσία του Αλέξανδρου Υψηλάντη, του πάππου του Αλέξανδρου Υψηλάντη που σήκωσε πρώτος τη Σημαία της Επαναστάσεως στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες και προδόθηκε από τη χώρα που πιστά υπηρέτησε. Επίσης εργάστηκε και ως γραμματικός στην υπηρεσία του Νικόλαου Μαυρογένη. Το 1790 εγκαταστάθηκε στη Βιέννη.

Μελέτησε τις επιστήμες, γι΄αυτό εξέδωσε το έργο του «Φυσικής Απάνθισμα». Μελέτησε σε βάθος τους Γάλλους Διαφωτιστές, όπως τους Βολτέρο και Ρουσσώ, ταυτόχρονα δημιούργησε με τη Γαλλία ουσιαστική σχέση, αφού ήταν για τον ίδιο η Χώρα του πνεύματος και της Δημοκρατίας. Οι επιδράσεις αυτές φαίνονται σε έργα του, όπως το έργο του: «Σχολείο Ντελικάτων Εραστών».

Ήταν άνθρωπος της οργάνωσης και των στόχων. Μέσα από τα έργα του επεδίωκε να επηρεάσει ανθρώπους της εποχής του προς τη δημοκρατία, προς τις ανθρωπιστικές αρχές της ελευθερίας.  Ήταν πιο μπροστά από την εποχή του, αφού οι στυγνές αυτοκρατορίες κυριαρχούσαν και οι άνθρωποι δεν τολμούσαν να αντιδράσουν ή και πίστευαν στους λαοπλάνους. Ποθούσε οι αναγνώστες των έργων του να μεταβληθούν σε κοινωνούς αυτών των αρχών, αυτών των πανανθρώπινων ιδεών.

Η σχέση του με τη Γαλλία ήταν σε  υψηλό επίπεδο, το γεγονός αυτό τεκμηριώνεται αφού στη Βλαχία, από το 1791 μέχρι το 1796,  για ένα χρονικό διάστημα, υπηρέτησε στο Γαλλικό Προξενείο του Βουκουρεστίου ως διερμηνέας. Στο χρονικό αυτό διάστημα γνώριζε ότι ήταν δύσκολο έργο η δράση και η επιτυχία υπέρ της πολύπαθής του πατρίδας και ανέμενε την κατάλληλη χρονική στιγμή.

Όταν ο Ναπολέων Βοναπάρτης εισέβαλε στην Ιταλία προβάλλοντας τη Δημοκρατία και το Φιλελεύθερο πνεύμα ο Ρήγας Βελεστινλής πίστεψε ότι ήταν η ιστορική στιγμή που ανέμενε και δεν είχε άδικο. Τον Αύγουστο του 1796 μέχρι τον Δεκέμβριο του 1797 βρίσκεται στη Βιέννη. Όπου η δράση του είναι υποδειγματική. Σε λίγους μήνες είχε δημοσιεύσει τα ακόλουθα έργα: «Ηθικός Τρίποδας», «Νέα Χάρτα της Βλαχίας», «Γενική Χάρτα της Μολδαβίας», «Χάρτα της Ελλάδος»

Η «Χάρτα της Ελλάδος» δηλώνει τις δημοκρατικές του αρχές. Όπως είναι γνωστό οραματιζόταν μια τεράστια εδαφικώς επικράτεια που οι Έλληνες ως ο Ιστορικός λαός και ο λαός που προσέφερε τον πολιτισμό και τις αξίες θα διαδραμάτιζαν σημαίνοντα ρόλο, με την ισόνομο και ισοδύναμο συμμετοχή όλων των Βαλκανικών λαών και περιοχών συμπεριλαμβανομένων και των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και των Τούρκων. Ο Ρήγας ποθούσε την Παμβαλκανική αλληλεγγύη, όπου οι λαοί αυτοί ενώνοντας τις πνευματικές τους δυνάμεις θα μεγαλουργούσαν σε συνθήκες πλέον ειρήνης και δημοκρατίας.

Ο Ρήγας Βελεστινλής δεν ήταν ρομαντικός και δεν έτρεφε αυταπάτες για τη μαύρη τυραννία, αυτός ήταν ο λόγος που εξέδωσε τον: «Θούριο» με την επαναστατική προκήρυξη προς τους λαούς που στέναζαν υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Αρχαία Ελλάδα ήταν για τον Ρήγα Βελεστινλή, το ιδανικό της δημοκρατίας και της σοφίας, ήταν το ασφαλές του καταφύγιο, αυτό το γεγονός καταδεικνύεται αφού το 1797 εξέδωσε τη μετάφραση του «Νέου Ανάχαρση» του Μπαρτελεμύ, που είναι το φανταστικό ταξίδι αυτού του Γάλλου πολιτικού και φιλοσόφου στην Αρχαία Ελλάδα.

Το »Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας» και ο «Θούριος» ενισχύονται με τη «Νέα Πολιτική Διοίκηση των Κατοίκων της Ρούμελης, της Μικράς Ασίας, των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας», που είναι άμεση επίδραση από τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό. Ουσιαστικά αυτό περιείχε το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Ρήγας Βελεστινλής πήγε στην Τεργέστη, για να τα προωθήσει στην Ελλάδα.

Η Τεργέστη υπήρξε το μοιραίο του σφάλμα, οι δυνάμεις του σκότους της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας, της απολύτως ταυτισμένης με την Οθωμανική, τον συνέλαβαν, όπως και πολλούς συνεργάτες και φίλους του. Όπως είναι γνωστό τον παρέδωσαν, μαζί με εφτά συνεργάτες του στις Οθωμανικές αρχές. Όλους μαζί τους φυλάκισαν στο φρούριο του Βελιγραδίου «Νεμπόιζα». Το τέλος τους επήλθε με τον στραγγαλισμό από τους Τούρκους φρουρούς τους στις 24 Ιουνίου 1798. Μαζί με τον Έλληνα μέγα διανοούμενο, διαφωτιστή και οραματιστή της ελευθερίας, της δημοκρατίας στραγγαλίστηκαν οι συνεργάτες του: Ευστράτιος Αργέντης έμπορος από τη Χίο, Δημήτριος Νικολίδης γιατρός από τα Ιωάννινα, Αντώνιος Κορωνιός έμπορος από τη Χίο, Ιωάννης Καρατζιάς λόγιος από την Κύπρο, Θεοχάρης Τουρούντζιας έμπορος από τη Σιάτιστα, Ιωάννης Εμμανουήλ φοιτητής Ιατρικής από την Καστοριά, Παναγιώτης Εμμανουήλ εμποροϋπάλληλος από την Καστοριά.

Ο Αδαμάντιος Κοραής συνέλαβε την ουσία της θυσίας του Ρήγα Βελεστινλή, με τη θετική απήχησή της στους δοκιμαζόμενους Έλληνες, γράφοντας το: «Του αθώου αίματος η έκχυσις αύτη», όμως έκανε βάλσαμο τις ψυχές των Ελλήνων για την Ελευθερία. Το όραμα και η θυσία του Ρήγα Βελεστινλή, δεν πήγε άδικα, αυτός δοξαζόταν στις μάχες κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης.

Το: «Ως πότε παλληκάρια να ζούμε στα στενά μονάχοι σαν λιοντάρια στις ράχες στα βουνά. Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή», ατσάλωνε τη θέληση τράνωνε την παλληκαριά. Το όραμα του Ρήγα θα γινόταν πραγματικότητα με την Παμβαλκανική Συμμαχία του 1912-1913, εάν εγωισμοί και διείσδυση ξένων συμφερόντων δεν προκαλούσαν τη διάσπαση με τον Β` Βαλκανικό Πόλεμο του 1913-1914. Η Ελλάδα στις αρχές του 20^ου αιώνα είχε αυτές τις ευκαιρίες δυστυχώς όμως το σαράκι της διχόνοιας έστειλε τον ελληνισμό στο βάραθρο.

Το άρθρο αυτό το αφιερώνω στον φίλο μου εξ Ελλάδος, Ευάγγελο Μπομπότη που πριν έξι μήνες έφυγε από αυτή τη ζωή και πήγε στην αιώνιο, έναν άνθρωπο από εκείνους τους αγνούς και αφανείς που πολέμησαν στην Κύπρο για την Κύπρο, χωρίς ποτέ να υπερηφανευτεί ή να ζητήσει τα όποια ανταλλάγματα. Επίσης, επειδή, προτού αποβιώσει μου ζήτησε να γράψω κάτι για τον Ρήγα Βελεστινλή, τον συγχωριανό του που τόσο ο ίδιος τον αγαπούσε. Αυτός είναι και ο λόγος που τον αναφέρω μόνο ως Ρήγα Βελεστινλή στο άρθρο αυτό.

Ως αιώνιο μνημόσυνο για όλους τους ΉΡΩΕΣ.

Δρ. Ανδρέας Σοφόκλης

Συγγραφέας, Ερευνητής, Αρθρογράφος, Δοκιμιογράφος  

Γεώργιος Καραϊσκάκης - Αλήθειες από τη ζωή του

 Μαρτυρίες από τις Κοινότητες Γιαννιώτι Άρτας και Σκουλικαριά ΆρταςΟ Γεώργιος Καραϊσκάκης γεννήθηκε, με βάση τις μαρτυρίες των γερόντων των δύο Κοινοτήτων: Γιαννιώτι Άρτας (η μικρή αλλά ιστορική αυτή Κοινότητα βρίσκεται πάνω από τη Σκουληκαριά Άρτας) και Σκουληκαριάς Άρτας, στη Σκουληκαριά Άρτας.                                                                    

Μητέρα του είναι η Ζωή-Διαμάντω Διμισκή. Η προτομή της βρίσκεται στον περίβολο του παλαιότερου Μοναστηριού, που έχει την ονομασία: «Κοίμησις της Παναγίας Θεοτόκου, Σκουλικαριάς Άρτας». Η Ιερά αυτή Μονή, κρατώντας στους ώμους της την Ορθοδοξία των αγνών γενεών Ελλήνων, χωρίς αλλοίωση από το πέρασμα του χρόνου, γιορτάζει με μεγάλη Πανήγυρη, προς τιμή της Παναγίας μας, κάθε χρόνο, στις δεκαπέντε Αυγούστου.

Με βάση μαρτυρίες, η οικογένεια Τρίμπου είχε δύο μαθητικά τετράδια. Ο Μήτσος Τρίμπος, έγραψε την Ιστορία της Σκουληκαριάς. Ανάμεσα στα γραφόμενά του, αναφέρει πολλά στοιχεία για τη γέννηση, για τους γονείς του Γεώργιου Καραϊσκάκη. Άλλη σημαντική περιγραφή είναι του Ηρακλή Γώγου, δισέγγονου του Γώγου Μπακόλα (1967).

Ισχυρή πηγή είναι, ο ίδιος ο τάφος του Γεώργιου Καραϊσκάκη, στον Άη-Δημήτρη Σαλαμίνας.

Παραποίηση της ιστορικής αλήθειας, όπως τονίζουν με παράπονο οι ντόπιοι, έγινε με προσπάθειες να ορισθεί εκ των άνω το 1927, με το όπως λένε: Αποφασίσαμε και διατάσσομε», του 712 Β.Δ, το 1966, το Μαυρομάτι Καρδίτσας, ως η γενέτειρα του Γεωργίου Καραϊσκάκη, εκφράζοντας, βέβαια, την αγάπη τους για την αδελφή τους αυτή Κοινότητα, η οποία τον προστάτευσε, αφού εκεί μικρός είχε φιλοξενηθεί και είχε προστατευθεί.

Τονίζω ότι, πηγές που αξιοποιώ, για να γράψω για τον μέγα αυτό ηγέτη των Ελλήνων, τον δολοφονημένο από Ελληνικά χέρια και μυαλά είναι και το βιβλίο του Νικόλαου Ε. Ντασκαγιάννη: Καραϊσκάκης. Γενέτειρα Αλήθεια και Ψέμα. Εκδόσεις: apiroshora, Έκδοση Απρίλιος 2000.

Σημαντικοί Βιογράφοι του Γεωργίου Καραϊσκάκη, μεταξύ άλλων είναι οι: Γ. Γαζής, Δημήτριος Αινιάν, Κωνσταντίνος Παπαρριγόπουλος. Ξένοι ιστορικοί, μεταξύ άλλων, έγραψαν για τον Γεώργιο Καραϊσκάκη οι: Αύγουστος Φαμπρ (Γάλλος), Φ. Πουκεβίλ, Μέντελσον Μπαρθόλντυ (Γερμανός). Αγωνιστές του 1821 που έγραψαν για τον Γεώργιο Καραϊσκάκη, μεταξύ άλλων είναι οι: Νικόλαος Κασομούλης, Λάμπρος Κουτσονίκας, Ιωάννης Μακρυγιάννης.

Όποιος θέλει να φέρει μπροστά του την ηρωική θωριά του Γεώργιου Καραϊσκάκη και των ηρωικών αυτών μορφών, που πολέμησαν τους κατακτητές, πρέπει να περπατήσει στα δικά τους χώματα, της Σκουληκαριάς, στο Γιαννιώτι Άρτας, στο Μαυρομμάτι Καρδίτσας. Οφείλει, επίσης, να προσκυνήσει την Παναγία Προυσσιώτισσα, στο δικό της Μοναστήρι, η οποία τον φύλαγε, όταν οι Οθωμανοί τον κυνηγούσαν. Επίσης κατέφυγε εκεί για να θεραπευτεί, γι` αυτό ο ίδιος Την τιμούσε περίσσια. Στο σκευοφυλάκιο του Μοναστηριού αυτού, υπάρχουν όπλα και προσωπικά αντικείμενα του ήρωά μας. Πάνω από το Μοναστήρι βλέπουμε τα δύο «Καραούλια»-Πύργους του Γεώργιου Καραϊσκάκη.

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης κατάγεται από ισχυρή γενέτειρα Αρματολών και Κλεφτών, Γενεών που πολλών, μέχρι σήμερα απόγονοί τους, έχουν τα δικά τους επίθετα, με τιμή και με τεκμηριωμένη υπερηφάνεια τα λένε στους επισκέπτες, όπως: Οικονομαίοι, Γεροκωσταίοι, Ντιμισκαίοι, Παπακωσταίοι ή Καπαίοι, Μπακολαίοι, Σκαλτσογιανναίοι, Στουμπαίοι και πολλοί άλλοι.

Ένα χρονικό διάστημα, και σε εκείνα τα δίσεκτα χρόνια του 1780 και μετά, οι Οθωμανοί κυνήγησαν απηνώς τους κλέφτες της περιοχής. Ανάμεσα στα πρωτοπαλίκαρα ήταν και τα αδέλφια της Ζωίτσας Ντιμισκή, ο Δημήτριος και ο Κώστας Ντιμισκής.

Ο Δημήτριος και ο Κώστας για να φυλάξουν την αδελφή τους από την καταδιωκτική μανία των κατακτητών, την παρέδωσαν στον Ηγούμενο Καλλίνικο της Ιεράς Μονής «Κοίμησις της Θεοτόκου», Σκουληκαριάς. Ο Ηγούμενος Καλλίνικος, για λόγους προστασίας της, της έδωσε το όνομα Διαμάντω και της ανέθεσε τη φύλαξη λίγων αιγοπροβάτων της Μονής.

Το Μοναστήρι αυτό τότε ήταν πλούσιο, γι` αυτό πήγαινε συχνά ο αποσπασματάρχης Τσιαούσης των κατακτητών Οθωμανών, Νικόλαος Πλακιάς, ως δωσίλογος (προδότης και φοροεισπράκτορας). Αυτός ξαφνικά αναγνώρισε τη Ζωίτσα Ντιμισκή. Την απειλούσε και την πίεζε ότι αν δεν ενέδιδε στις ανήθικές του προτάσεις, θα την πρόδιδε, οπότε θα είχε να υποστεί τα ειδεχθή μαρτύρια από τους Οθωμανούς. Η μικρή υποχώρησε, όμως έμεινε έγκυος. Άλλες πηγές αναφέρουν ότι παρ` όλο το μίσος ανάμεσα στις οικογένειές τους, όταν πρωτοσυναντήθηκαν, ο έρωτάς τους ήταν σφοδρός. Αποτέλεσμα αυτού του έρωτα υπήρξε η εγκυμοσύνη της Ζωίτσας. Φαίνεται ότι η πρώτη εκδοχή είναι η επικρατέστερη, λόγω της φιλοοθωμανικής δράσεως του Νικόλαου Πλακιά.

Τα αδέλφια της Ζωίτσας, Κώστας και Δημήτριος, πληροφορήθηκαν μυστικά όλα τα διαδραματισθέντα. Έστησαν ενέδρα στον Νικόλαο Πλακιά, στη θέση «Πούρνος», που βρίσκεται ανατολικά, λίγο πιο ψηλά από το Γιαννιώτι. Μόλις ο Νικόλαος Πλακιάς πλησίασε, μαζί με δύο Οθωμανούς συντρόφους του, τα αδέλφια της Ζωίτσας φώναξαν ειρωνικά: «Νάτος, ο γαμπρός μας» και τον φόνευσαν, όπως του άρμοζε, μαζί με τους δύο Οθωμανούς συνεργάτες του. Το μέρος αυτό μέχρι σήμερα ονομάζεται: «Καρτέρι του Πλακιά». Δυστυχώς, όπως σε όλες τις Βεντέτες, λίγο αργότερα οι Πλακαίοι, μαζί με Οθωμανούς, δολοφόνησαν τους Δημήτριο και Κώστα, οπότε ο Ελληνισμός έχασε άδοξα δύο άξια παλληκάρια.

Η Ζωίτσα πληροφορήθηκε τα τραγικά συμβάντα. Κατέφυγε, μαζί με τον τετράχρονο γιο της, στον συγγενή της Δημήτριο Ίσκο, λεβέντη Έλληνα αγωνιστή, στην Τούνιστα Βάλτου. Οι ντόπιοι, εκεί, τον μικρό Γιώργο, τον φώναζαν Γιώργο του Ίσκου. Η Ζωίτσα, ασθενής, μετά από οκτώ χρόνια, επέστρεψε στη Σκουληκαριά, όπου απεβίωσε. Τον μικρό Γιωργάκη, μετά τον θάνατο της μητέρας του, τον ανέλαβε ο θείος του, ο γνωστός Καπετάν Γώγος Μπακόλας.

Στη Σκουληκαριά, τον μικρό Γιώργο Ίσκο, επειδή ήταν σωματικώς αδύναμος, τον φώναζαν Ισκάκη. Ο  Καπετάν Γώγος Μπακόλας, φρόντισε και ο μικρός πήγε ως υπηρέτης των Οθωμανών, όπου εργαζόταν ως νεροκουβαλητής για δύο χρόνια.

Οι Οθωμανοί, επειδή το παιδί ήταν μαυριδερό, το φώναζαν: «Καραϊσκάκη», δηλαδή στο επώνυμο: Ισκάκης, πρόσθεσαν τη δική τους λέξη: «Καρά» που σημαίνει μαύρος. Από αυτή την προσθήκη, απέκτησε το επώνυμο: Καραϊσκάκης.

Μια μέρα, ο μικρός Γεώργιος, όπως μετέφερε νερό, ο Οθωμανός συνοδός του, του επιτέθηκε με άσεμνες και με ανήθικες ορέξεις, ο μικρός έσυρε την πιστόλα του και τον φόνευσε. Στο χωριό λένε την ιστορία αυτή και ως ακολούθως: «Ο μικρός Γεώργιος, στην ανήθικη και άσεμνη επίθεση, προσποιήθηκε πως δεχόταν και μόλις ο Οθωμανός κατέβαζε τα ρούχα του, άρπαξε με ταχύτητα το όπλο του και τον καθάρισε». Οι κάτοικοι της περιοχής, μέχρι σήμερα, το μέρος αυτό της τεκμηρίωσης της παλληκαριάς του μικρού τότε, δεκατετράχρονου Γεώργιου Καραϊσκάκη, με υπερηφάνεια για τον Λεβέντη τους, το ονομάζουν: «Στον Τούρκο».

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, γνωριζόταν με τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων, ο οποίος τον σεβόταν για την παλληκαριά, για την ντομπροσύνη του. Από στόμα σε στόμα, με χαρά, οι ντόπιοι διηγούνται τα εξής συμβάντα:

Μια βραδιά ο Αλή Πασάς είχε διασκέδαση. Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης ήταν καλεσμένος. Στο χορό απάνω, έκανε φιγούρα με γρήγορους γύρους, σε ένα από αυτούς, έδειξε τα απόκρυφά του, στον γιο του Αλή Πασά, τον Βελή. Αυτός διαμαρτυρήθηκε έντονα στον πατέρα του. Ο Αλή Πασάς κάλεσε αμέσως τον Γεώργιο Καραϊσκάκη και του είπε το παράπονο του Βελή. Τότε ο Γεώργιος Καραϊσκάκης του τόνισε: «Αλή Πασά μου, η φιγούρα το `χει  και ταυτόχρονα έκανε τη φιγούρα, δείχνοντάς τα και στον Αλή Πασά, με αυτό τον  έμπρακτο τρόπο, πανέξυπνος, όπως ήταν, απέδειξε και στον πατέρα και στον γιο την αξία της φιγούρας!

Μια άλλη ημέρα, ο Αλή Πασάς ρώτησε τον Γεώργιο Καραϊσκάκη: «Θα πάω ορέ Καραϊσκάκη Σουλτάνος στην Υψηλή Πύλη;

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, έχοντας άριστες γνώσεις στα στρατιωτικά και πολεμικά θέματα, να μη ξεχνάμε την καταγωγή του και τους λεβέντες θείους που τον μεγάλωσαν, του απάντησε: «Θα πας Πασά μου και μάλιστα με κόκκινα γένια»! Πραγματικά ο Αλή Πασάς πήγε με Κόκκινα γένια, αφού σκοτώθηκε από τον Κιοσέ Μεχμέτ, το κεφάλι του πήγε περίπατο, ως δώρο του Χουρσίτ στον Σουλτάνο Μαχμούτ Β`, στολίζοντας την Πύλη του Σεραγιού.

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, δεν πέθανε από βόλι Τούρκου αλλά από μυαλό λεγόμενου Έλληνα, ο οποίος προκάλεσε πολλές συμφορές, τόσο κατά τη διάρκεια της επανάστασης όσο και μετά την απελευθέρωση και την ανεξαρτησία ενός μέρους του ελληνισμού και του ελληνικού χώρου και από χέρι λεγόμενου Έλληνα εντολοδόχου του, που απλά πίεσε τη σκανδάλι. Για λόγους έρευνας, θέτω απλά το ακόλουθο ερώτημα: Ποιον εμπόδισε, διά της προσωπικότητάς του να ηγηθεί ανατρέποντας διαφαινόμενη απόφαση εθνοσυνέλευσης;

Ο Ανδριάντας του Γεώργιου Καραϊσκάκη κοσμεί το Αρχαίο Κάστρο της Άρτας. Επίσης προτομή του βρίσκεται στην πλατεία Σκουληκαριάς (1957).

Να ευγνωμονούμε και αυτόν τον φυσικό ηγέτη, να ευχόμαστε να μην έλθουν δύσκολες στιγμές, επειδή πιθανώς δύσκολα θα υπάρξουν τέτοιοι ηγέτες σε πιθανώς νερουλιασμένες εποχές και αν υπάρξουν τα πιθανώς δίποδα κοράκια είναι πλήθη.

Εύχομαι η Ελληνική Πολιτεία, έστω και τώρα, να σταθεί στο ανάστημα που πρέπει και να λάβει τα πρέποντα μέτρα της οικονομικής ενίσχυσης, της ενίσχυσης νέων οικογενειών που μένουν μόνιμα σε αυτά τα μέρη και φυλάγουν Θερμοπύλες παλληκαριάς και Ελληνικής λεβεντιάς. 

Με οικονομική ενίσχυση να ενθαρρύνει και άλλες νέες οικογένειες να εγκατασταθούν μόνιμα σε αυτά τα εξαίρετα μέρη, στα μέρη της Μαγιάς του Ατόφιου Ελληνισμού. Τα οικονομικά είναι μηδέν μπροστά στο ουσιώδες άνοιγμα εγκατάστασης νέων οικογενειών σε όλη την Ελληνική Επικράτεια, με άνοιγμα, με ενίσχυση με σύγχρονα μέσα διδασκαλίας Σχολικών Μονάδων. 

Στην περιοχή αυτή βρίσκεται ο Ιερός Τύμβος του Πατροκοσμά του Αιτωλού, είναι καιρός να ακολουθήσουν τα Νομοθετικά Σώματα και οι Κυβερνήσεις  και σε Ελλάδα και σε Κύπρο τα δικά του βήματα. Χρειαζόμαστε να φτιάχνουμε άνδρες όμοιους με το Σπαρτιατικό Ήθος και με την εφαρμογή της Μακεδονικής Φάλαγγας και γυναίκες του: «ή ταν ή επί τας». Μητέρες όμοιες με την Ολυμπία. Φυσικά και παιδαγωγούς όπως ο Σωκράτης και ο Αριστοτέλης, εάν θέλουμε να έχουμε, ως Ελληνικό Έθνος, μέλλον και να μη μας ραπίσουν οι Ένδοξοί μας Πρόγονοι στην Αιώνιο Ζωή!  

Τα Καραϊσκάκεια διεξάγονται, κάθε χρόνο, την προτελευταία Κυριακή εκάστου Ιουλίου, μπροστά από την Προτομή του Γεώργιου Καραϊσκάκη, στη Σκουληκαριά, με: χορούς, αθλητικές εκδηλώσεις, αγώνες δρόμου, με ομιλίες, με πατροπαράδοτη ελληνική διασκέδαση, όπως γνωρίζουν οι Αγνοί Έλληνες, όλων των ακριτικών και βουνήσιων περιοχών, οι οποίοι φυλάνε της Ιστορίας το Διάσελο, των Κλεφτών τα περάσματα και των Ηρώων μας τα ανδραγαθήματα!  

Δρ. Ανδρέας Σοφόκλης

Συγγραφέας, Ερευνητής, Αρθρογράφος, Δοκιμιογράφος 

Η μάχη στο Δερβενάκι

 Στις 26 Ιουλίου 1822, έγινε η μάχη στα Δερβενάκια, όπου οι Έλληνες επαναστάτες πέτυχαν μεγάλο θρίαμβο επί της στρατιάς του Δράμαλη

Η μάχη ήταν μία από τις σημαντικότερες της Επανάστασης του ’21 και η στιγμή που καθιέρωσε τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη αναδεικνύοντας τη στρατηγική του ιδιοφυΐα.

Είχε προηγηθεί η κατάληψη της Τριπολιτσάς τον Σεπτέμβριο του 1821 και η παράδοση του Ακροκόρινθου από τους Τούρκους τον Ιανουάριο του 1822. Στόχοι των επαναστατημένων Ελλήνων ήταν η Πάτρα και το Ναύπλιο. Ο Κολοκοτρώνης έλαβε εντολή από τον Κωλέττη να προχωρήσει σε πολιορκία της Πάτρας, κάτι που όμως δεν ήταν εύκολο να ολοκληρωθεί. Παρά τις νίκες στη Χαλανδρίτσα, το Σαραβάλι και το Γηροκομείο, τη Μονή έξω από την πόλη, το σχέδιο δεν προχωρούσε. Ο Κωλέττης ζήτησε από τον Κολοκοτρώνη να αφήσει την πολιορκία και να μεταβεί στη Δυτική Στερεά Ελλάδα. Εκείνος άφησε πίσω του τον Πλαπούτα και έπειτα από διαβουλεύσεις του επέτρεψαν να συνεχίσει την πολιορκία της Πάτρας. Από τότε φαινόταν ότι οι πολιτικοί υπονόμευαν τον Κολοκοτρώνη.

Την ίδια εποχή, οι Οθωμανοί κατάφεραν να απαλλαχθούν από τον Αλή πασά και να ενασχοληθούν πιο εντατικά με την Επανάσταση. Ο σουλτάνος ανέθεσε στον Χουρσίτ πασά την αρχηγία της επιχείρησης. Ο Χουρσίτ είχε νικήσει τον Αλή. Σύμφωνα με το σχέδιο που εκπονήθηκε πολυάριθμος στρατός θα έφτανε στον Ισθμό της Κορίνθου, θα περνούσε την Αργολίδα και θα πολιορκούσε την Τριπολιτσά, η ανακατάληψη της οποίας θα αποκαθιστούσε το γόητρο του σουλτάνου.

Ο Χουρσίτ, όρισε ως τόπο συγκέντρωσης των δυνάμεών του τη Λάρισα. Άφησε ένα μέρος του στρατού του να συνεχίσει να πολεμά με τους Σουλιώτες και στις 15 Ιουνίου 1822 έφτασε στη θεσσαλική πόλη προερχόμενος από τα Γιάννενα, επικεφαλής 4.000 ιππέων. Στη Λάρισα, αφού συμπλήρωσε τις δυνάμεις του, περίμενε διαταγή από την Υψηλή Πύλη να ξεκινήσει. Η διαταγή ήρθε, ωστόσο όριζε επικεφαλής της εκστρατείας τον Μαχμούτ πασά, γνωστό ως Δράμαλη.

Ο Δράμαλης συγκέντρωσε δύναμη από 30.000 άνδρες και μέσω Θήβας κατευθύνθηκε προς την Πελοπόννησο. Αφού πυρπόλησε την άδεια Θήβα (την είχαν εγκαταλείψει οι κάτοικοι), έστειλε 500 άνδρες στην Εύβοια για την ενίσχυση της και συνέχισε για τον Ισθμό. Θορυβημένοι από την τεράστια στρατιά του Δράμαλη, οι Αθηναίοι έστειλαν τα γυναικόπαιδα σε Αίγινα και Σαλαμίνα και μόνο 500 ταμπουρώθηκαν στην Ακρόπολη. Ωστόσο οι Τούρκοι δεν ασχολήθηκαν με την Αθήνα.

Όταν οι 600 Τριπολιτσιώτες που βρίσκονταν στα Γεράνεια Όρη είδαν τους χιλιάδες του Δράμαλη, εγκατέλειψαν έντρομοι τις θέσεις τους ζητώντας ενισχύσεις. Στις 6 Ιουλίου, μετά από επιστολή του Οδυσσέα Ανδρούτσου, όλοι είχαν πειστεί για το τι θα αντιμετώπιζαν. Οι κυβερνητικές δυνάμεις διασκορπίστηκαν και έμειναν οι 2.000 του Κολοκοτρώνη μαζί με 150 άνδρες του Ακροκόρινθου μαζί με κάποιους ντόπιους, για να ανακόψουν τις τουρκικές στρατιές. Στις 8 Ιουλίου, ο Ακροκόρινθος έπεσε στα χέρια του Δράμαλη. Τα στελέχη της ελληνικής κυβέρνησης είχαν φύγει για τους Μύλους και ο Δράμαλης έπαιρνε και το Ναύπλιο.

Ο Κολοκοτρώνης μαζί με τη Γερουσία της Τρίπολης ανέλαβε να κάνει την επιστράτευση. Στις 10 Ιουλίου, έγινε πολεμικό συμβούλιο στο Ταβούλι. Εκεί, ο Κολοκοτρώνης εμφανίστηκε σίγουρος ότι ο Δράμαλης πρώτα θα κατευθυνθεί στην Αργολίδα και από εκεί, στο οροπέδιο της Τριπολιτσάς. Ο Αργείτης οπλαρχηγός Δημήτρης Τσόκρης (στενός φίλος του Κολοκοτρώνη και του Καποδίστρια), είχε φροντίσει λίγες μέρες νωρίτερα να καταστρέψει και να πυρπολήσει όλη την ετήσια σοδειά της περιοχής.

Καταλήφθηκαν επίκαιρες θέσεις στο Κιβέρι, στο Κεφαλάρι, στα Δερβενάκια, στο χωριό Ζαχαριά, νοτιοδυτικά των Δερβενακίων καθώς επίσης και στο Στεφάνι και το Αγιονόρι από το Νικηταρά, που ήρθε εσπευσμένα από τη Ρούμελη και τους Φλεσσαίους. Ο Δράμαλης φθάνοντας στο Άργος στις 12 Ιουλίου αντελήφθη την ερήμωση του κάμπου, ωστόσο αποφάσισε να στρατοπεδεύσει για να καταλάβει την ακρόπολη της πόλης, το κάστρο Λάρισα. Σταδιακά ο στρατός του άρχισε να αντιμετωπίζει επισιτιστικά προβλήματα.

Στρατηγικά, ο Κολοκοτρώνης αποφάσισε να προχωρήσει σε αποκλεισμό του εχθρού στον αργολικό κάμπο, με αποκλεισμό των στενών των Δερβενακίων. Στις 26 Ιουλίου ο Δράμαλης αποφάσισε να επιστρέψει προσωρινά στην Κόρινθο και κινήθηκε προς τα Δερβενάκια. Αυτό ήταν το ολέθριο λάθος του, μιας και είχε πέσει στην παγίδα. Η βασική διάβαση, με βάση το σχέδιο του Κολοκοτρώνη, φυλαγόταν από τον Αντώνη Κολοκοτρώνη και περίπου 1.500 άντρες.

Παράλληλα ο Θ. Κολοκοτρώνης είχε τοποθετήσει τον Πλαπούτα με περίπου 800 άντρες στο Σχινοχώρι για να φυλάει τη βορειοδυτική έξοδο της Αργολίδας προς τη Στυμφαλία, και τους Νικηταρά – Παπαφλέσσα στο Στεφάνι – Αγιονόρι, με άλλους 800 άντρες για να φυλάξουν την τρίτη διάβαση προς την Κλένια. Κάπως έτσι οι επαναστατημένοι είχαν κλείσει όλες τις άλλες διαβάσεις.

Ο Κολοκοτρώνης έφθασε στα Δερβενάκια στις 10.00. Επέλεξε τους 800 καλύτερα οπλισμένους άνδρες και τους έστειλε να καταλάβουν τις θέσεις Παληόχανο και Χρυσοκουμαριές. Στην Παναγόρραχη τοποθετήθηκαν ο Αντώνης Κολοκοτρώνης, ο Ζάκας και ο Ζέρβας με 700 άνδρες. Στον λόφο του Αγριλόβουνου, όπου είχε ανεγερθεί ισχυρό οχύρωμα κατά διαταγή του Έλληνα στρατηγού, έλαβε θέση ο Γ. Δημητρακόπουλος με 700 άνδρες. Ο τελευταίος έχαιρε της απόλυτης εμπιστοσύνης του Θ. Κολοκοτρώνη. Δυτικότερα στο χωριό Ζαχαριά, οχυρώθηκαν 150 άνδρες υπό τον ιερέα Δημήτριο Χρυσοβιτσιώτη για να ελέγχουν τον δρόμο προς τον Άγιο Γεώργιο.

Ο Γέρος για να μειώσει τις πιθανότητες αλλαγής πορείας των Τούρκων και σύγκρουσης με την ολιγάριθμη αυτή δύναμη, τοποθέτησε σε ένα ύψωμα μεταξύ των στενών του Αγίου Γεωργίου και των Δερβενακίων, ένα ψευδοστράτευμα με ζώα και με τις κάπες και τα φέσια των αγωνιστών, τα οποία από μεγάλη απόσταση έδιναν την εντύπωση συγκεντρωμένου στρατεύματος.

Ένας κακοτράχαλος δρόμος κι ένας καλός οδηγούσαν από το Άργος στην Κόρινθο. Ο καλός περνούσε από τα Δερβενάκια, στενά ιδανικά για ενέδρα. Εκεί σκόρπισε ο Κολοκοτρώνης 2.500 άνδρες. Τους έδωσε διαταγή να κρυφτούν και να μην πυροβολήσει κανένας τους, πριν να μπουν όλοι οι Τούρκοι στη δίοδο. Στις 14.30 η εμπροσθοφυλακή της τουρκικής στρατιάς, αποτελούμενη από Αλβανούς ιππείς, έφθασε μπροστά στο Παληόχανο. Στην θέση αυτή ο Κολοκοτρώνης είχε τοποθετήσει μόνο οπλαρχηγούς, οι οποίοι ήταν βέβαιο ότι κατά την κρίσιμη πρώτη επαφή δεν θα λιποψυχούσαν μπροστά στον όγκο του εχθρού.

Και τότε ακούστηκε η ιαχή του Κολοκοτρώνη που έμεινε στην ιστορία: “Απάνω τους Έλληνες! Μην τους φοβάστε!”.

Οι Τούρκοι της εμπροσθοφυλακής μπήκαν στο στενό πέρασμα και όταν έφτασαν στην έξοδο δέχτηκαν τα πυρά των κρυμμένων Ελλήνων. Λίγοι πέρασαν προς την πεδιάδα της Κουρτέσας και ο κύριος όγκος οπισθοχώρησε με μεγάλες απώλειες. Αφού αυτό το πέρασμα φυλαγόταν καλά από τους Έλληνες, η εμπροσθοφυλακή και το κύριο σώμα στράφηκαν προς το δεύτερο κοντινό πέρασμα, αυτό του Άγιου Σώστη, ανατολικά από την κύρια διάβαση. Ένα πέρασμα που ήταν όμως πολύ ανηφορικό και πιο δύσκολο για τους πεζούς και τα ζώα. Οι Τούρκοι το βρήκαν αφύλακτο και άρχισαν να περνούν προς την Κουρτέσα, ενώ τα τμήματα του Αντώνη Κολοκοτρώνη τους πλευροκοπούσαν.

Εν τω μεταξύ, το σώμα των Νικηταρά και Παπαφλέσσα, ανασυντάχθηκε και με γρήγορη πορεία έφτασε το απόγευμα στις κορυφές ανατολικά, πάνω από τον Αγιο Σώστη, όπου είδαν τους Τούρκους που περνούσαν προς την Κουρτέσα. Τότε επιτέθηκαν αμέσως στους Τούρκους οι οποίοι βρέθηκαν ανάμεσα σε δύο πυρά, ανατολικά ήταν οι νεοφερμένοι και δυτικά τα τμήματα του Α. Κολοκοτρώνη.

Η μάχη κράτησε μέχρι αργά τη νύχτα και οι Τούρκοι είχαν τρομακτικές απώλειες, σε ανθρώπους, ζώα και υλικά. Όταν σκοτείνιασε, η προσπάθεια των εναπομεινάντων Τούρκων σταμάτησε και γύρισαν στην Τίρυνθα όπου είχαν και πριν το στρατόπεδο τους. Οι απώλειες των Τούρκων, κατά την 26η Ιουλίου, και με βάση τη διασταύρωση απομνημονευμάτων και εγγράφων της εποχής, υπολογίζονται περίπου στους 2.500 – 3.000 νεκρούς και τραυματίες.

Σύντομα η καταστροφή του Δράμαλη έγινε τραγούδι και θρύλος σε πολλά δημώδη ελληνικά τραγούδια. Η καταστροφή της στρατιάς του Δράμαλη ολοκληρώθηκε στη μάχη του Αγιονορίου, στις 28 Ιουλίου 1822. Τη νύχτα της 27ης προς 28η Ιουλίου, ο Δράμαλης αποφάσισε να κινηθεί προς το Αγιονόρι και από κει μέσω της Κλένιας να μεταβεί στην Κόρινθο. Έπεσε όμως σε νέα ενέδρα του Νικηταρά και του Νικήτα Φλέσσα. Επαναλήφθηκαν σκηνές των προηγούμενων ημερών και άλλοι 600 Τούρκοι έπεσαν νεκροί. Μεγάλη ήταν η συμβολή στη νέα ελληνική επιτυχία των γυναικών του Αγιονορίου.

Χωρίς όπλα και ηθικό, τα απομεινάρια της στρατιάς του Δράμαλη έφτασαν τελικά στην Κόρινθο. Χάθηκε περίπου το 1/5 των ανδρών, το μεγαλύτερο μέρος των πολεμικών αλόγων και των υποζυγίων, καθώς και όλα σχεδόν τα όπλα. 

Στις 26 Οκτωβρίου ο Δράμαλης πέθανε ξαφνικά. Οι διάδοχοί του Ερίπ Αχμέτ πασάς και Ντελή Αχμέτ, βλέποντας τον τύφο και την πείνα να θερίζουν τους στρατιώτες τους, κατάλαβαν ότι η παραμονή τους στην Κόρινθο ήταν ανώφελη και αποφάσισαν να αποχωρήσουν από την Πελοπόννησο…

Ρίτσαρντ Τσορτς, Ιρλανδός αρχιστράτηγος που πολέμησε στην επανάσταση του 1821

Φιλέλληνας ή τυχοδιώκτης; - Ποιος ήταν ο Ιρλανδός αρχιστράτηγος Ρίτσαρντ Τσορτς που πολέμησε στην επανάσταση του 1821

Η στρατιωτική δράση του Τσορτς πριν τον ερχομό του στην Ελλάδα – Η προεπαναστατική ίδρυση στη Ζάκυνθο του «Πρώτου Συντάγματος Ελληνικού Ελαφρού Πεζικού» - Ο Τσορτς Αρχιστράτηγος των Ελληνικών δυνάμεων ξηράς το 1827 – Τι προσέφερε στην Επανάσταση; - Η ζωή του στην Αθήνα μέχρι τον θάνατό του Ένας από τους χιλιάδες ξένους στρατιωτικούς που πήραν μέρος στην Επανάσταση του 1821 ήταν ο Ρίτσαρντ Τσορτς, όπως είναι γνωστός στη χώρα μας αν και η προφορά του ονόματος του (Richard Church) στα αγγλικά είναι πιο κοντά στο «Τσερτς». Ο Τσορτς δεν ήταν όμως απλός αξιωματικός που πολέμησε στην Ελλάδα αλλά υπήρξε Αρχιστράτηγος των ελληνικών δυνάμεων από το 1827, ενώ έμεινε στη χώρα μας και μετά το τέλος της Επανάστασης και κατέλαβε διάφορα αξιώματα.

Ρίτσαρντ Τσορτς: από 16 ετών στο Βρετανικό Πεζικό

Ο Ρίτσαρντ Τσορτς γεννήθηκε στο Κορκ της Ιρλανδίας στις 23 Φεβρουαρίου 1784. Ήταν γόνος αριστοκρατικής οικογένειας. Σε ηλικία 16 ετών ξεκίνησε τη στρατιωτική του σταδιοδρομία εντασσόμενος στο Βρετανικό Πεζικό. Παρά τη μικρή του ηλικία πήρε αμέσως μέρος στους Ναπολεόντειους Πολέμους και πολέμησε εναντίον των Γάλλων στην Αίγυπτο, την Ιταλία και αλλού. Το 1809 έχοντας ήδη τον βαθμό του Συνταγματάρχη ο Τσορτς συμμετείχε υπό την αρχηγία του Στρατηγού Τζον Όσβαλντ στην κατάληψη της Ζακύνθου, της Κεφαλονιάς, της Ιθάκης και των Κυθήρων, που με βάση τη Συνθήκη του Τιλσίτ (1807) ανήκαν στη Γαλλία.

Τα «Συντάγματα του ελληνικού ελαφρού πεζικού» στα Επτάνησα

Τον ίδιο χρόνο ο Τσορτς ίδρυσε στη Ζάκυνθο, έδρα των Άγγλων στα Επτάνησα, το «Πρώτο Σύνταγμα ελληνικού ελαφρού πεζικού του δούκα της Υόρκης» στο οποίο κατατάχθηκαν Έλληνες από την ηπειρωτική χώρα (Θ. Κολοκοτρώνης, Αναγνωσταράς, Πετιμεζαίοι, Αλεξάκης Βλαχόπουλος, πολλοί Σουλιώτες κ.ά.). Το 1810 ως επικεφαλής του Ελληνικού Συντάγματος πήρε μέρος σε επιτυχημένες αγγλικές επιχειρήσεις για την κατάληψη της γαλλοκρατούμενης Λευκάδας. Ο Τσορτς είχε στο πλευρό του τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη με τον οποίο συνδέθηκε στενά. Μάλιστα ο Βρετανός τραυματίστηκε σοβαρά κατά την επιχείρηση κατάληψης του φρουρίου της Αγίας Μαύρας. Το 1812 συγκρότησε και δεύτερο «Ελληνικό Σύνταγμα» με το οποίο απελευθέρωσε τους Παξούς τον Φεβρουάριο του 1814. Όμως τον ίδιο χρόνο και τα δύο ελληνικά Συντάγματα διαλύθηκαν αφού οι Οθωμανοί διαμαρτυρήθηκαν στη βρετανική κυβέρνηση. Ο Τσορτς, αφού πολέμησε εναντίον των Γάλλων στην Ίστρια, επέστρεψε στην πατρίδα του.

Το 1817, μετά από έγκριση του Υπουργείου Πολέμου της χώρας του, ο Τσορτς πέρασε στην υπηρεσία του Βασιλείου των δύο Σικελιών. Για τρία χρόνια πρωτοστάτησε στην καταστολή των επαναστάσεων στη νότια Ιταλία χρησιμοποιώντας βίαια μέσα για την εξόντωση των επαναστατών. Το 1820 έγινε Αρχιστράτηγος του στρατού της Σικελίας και διατάχθηκε να καταπνίξει τη σικελική συνταγματική επανάσταση. Δεν κατάφερε να επιβληθεί, τα στρατεύματά του προσχώρησαν στους επαναστάστες και ο ίδιος συνελήφθη και φυλακίστηκε για έξι μήνες. Μετά την απελευθέρωσή του γύρισε στη Βρετανία. Όμως μετά την οριστική καταστολή των σικελικών εξεγέρσεων, από τους Αυστριακούς, επέστρεψε στην Ιταλία και συγκεκριμένα στη Νάπολη.

Richard Church

Ο Τσορτς και η ελληνική Επανάσταση

Όταν ξέσπασε η Επανάσταση του 1821 στη χώρα μας, ο Τσορτς άρχισε αμέσως να σχεδιάζει την εμπλοκή του σε αυτή, θέλοντας βέβαια να καταλάβει ηγετική θέση στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Τον ενθάρρυναν άλλωστε και παλιοί του γνώριμοι από τη «θητεία» του στα Επτάνησα που πλέον ήταν πρωταγωνιστές του Αγώνα. Όμως ο Τσορτς δεν ήταν ανιδιοτελής. Ακολουθούσε την καιροσκοπική αγγλική πολιτική για ουσιαστική παρέμβαση στα εσωτερικά της Ελλάδας και περίμενε πρόσκληση από την ελληνική διοίκηση. Παράλληλα διαπραγματευόταν με το φιλελληνικό κομιτάτο του Λονδίνου και τους εκπροσώπους του τα χρήματα που θα έπαιρνε για να έρθει στην Ελλάδα…

Τελικά ο Τσορτς προσκλήθηκε από τη «Διοικητική Επιτροπή της Ελλάδος» και έφτασε στην Ερμιονίδα στις αρχές Μαρτίου 1827. Στις 16 του ίδιου μήνα η Γ’ Εθνοσυνέλευση επικύρωσε τον διορισμό του ως «Αρχιστράτηγου και διευθυντή απασών των κατά ξηράν δυνάμεων της Ελλάδος». Την ίδια εποχή ήρθε στην Ελλάδα και ο Κόχραν. Η άφιξη και των δύο στην Ελλάδα χαιρετίστηκε με ενθουσιασμό από τον λαό. Όμως οι προσδοκίες αυτές διαψέυστηκαν. Ο Τσορτς συμφώνησε με τον Κόχραν για άμεση και κατά μέτωπο επίθεση εναντίον των δυνάμεων του Κιουταχή, παρά την αντίθετη άποψη του Καραϊσκάκη. Αποτέλεσμα της λανθασμένης στρατηγικής (εκτός από τον μυστηριώδη θάνατο του Καραϊσκάκη, για τον οποίο έχει αναφερθεί ότι σχεδιάστηκε από τους Μαυροκορδάτο, Ταορτς και Κόχραν που δεν ήθελαν να απελευθερωθεί η Στερεά Ελλάδα) ήταν η συντριβή των Ελλήνων στη μάχη του Ανάλατου (24 Απριλίου 1827), η παράδοση της Ακρόπολης και η καταστολή της Επανάστασης στη Στερεά. Ο Τσορτς το μόνο που έκανε ήταν να παρακολουθεί τα γεγονότα από μια γολέτα στο Φάληρο και να φροντίσει για την επιβίβαση όσων ανδρών είχαν διασωθεί σε πλοία, στο Φάληρο και τον Πειραιά και τη μετάβαση τους στη Σαλαμίνα. Μετά τη συντριβή, η Αντικυβερνητική Επιτροπή που διοικούσε προσωρινά την Ελλάδα ως την άφιξη του Καποδίστρια έστειλε τον Τσορτς στο φρούριο του Ναυπλίου. Από εκεί πήγε στο φρούριο της Κορίνθου και στη συνέχεια στο Διακοφτό.

Thomas Cochrane

Η δράση του Τσορτς στη Δυτική Ελλάδα

Μετά τη ναυμαχία του Ναβαρίνου ο Τσορτς εκστράτευσε στη Δυτική Ελλάδα με τον συμπατριώτη του Χάστινγκς και έμπειρους οπλαρχηγούς. Κατόρθωσε να συγκροτήσει στρατόπεδο στο Δραγαμέστο (Αστακό) αποσκοπώντας στην κατάληψη του Μεσολογγίου, του Αιτωλικού και τον έλεγχο του Αμβρακικού Κόλπου. Με την άφιξη του Καποδίστρια οι αρμοδιότητες του Τσορτς περιορίστηκαν, καθώς αν και διατήρησε τον τίτλο του Αρχιστράτηγου του ανατέθηκε μόνο η διοίκηση του στρατού της δυτικής Ελλάδας. Τον Μάρτιο του 1828 ο Καποδίστριας του ανέθεσε τον αποκλεισμό του Μεσολογγίου. Έχοντας το στρατηγείο του στο Βασιλάδι, ο Τσορτς κατέλαβε τα νησάκια Πόρο και Ντολμά όμως η επιχείρησή του εναντίον του Αιτωλικού (Μάρτιος-Απρίλιος 1828) στην οποία συμμετείχε και ο Χάστινγκς απέτυχε. Πάντως στο τέλος του 1828 ο Τσορτς κατέλαβε τη Βόνιτσα και αργότερα τα στενά του Μακρυνόρους και του Κραβασαρά (Αμφιλοχίας). Όταν όμως ο Ιωάννης Καποδίστριας διόρισε τον αδελφό του Αυγουστίνο ως «πληρεξούσιο τοποτηρητή» (Ιανουάριος 1829) του ίδιου στη Δυτική Στερεά, ο Τσορτς δυσαρεστήθηκε. Με αναφορά του στη Δ’ Εθνοσυνέλευση παραιτήθηκε από το αξίωμά του τον Ιούλιο του 1829 και εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο.

Το σπίτι του Ρίτσαρντ Τσορτς στην Αθήνα

Ο Τσορτς στην ανεξάρτητη Ελλάδα – Πότε και ποιους απεκάλεσε… «γκαϊντούρια»;

Μετά την παραίτησή του πάντως ο Τσορτς παρέμεινε στην Ελλάδα και υποστήριξε την αγγλόφιλη παράταξη του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Ζούσε στην Αθήνα και συμμετείχε σε παρασκηνιακές ενέργειες στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Όθωνα. Το 1835 διορίστηκε Σύμβουλος Επικρατείας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η στάση του Τσορτς κατά την 3η Σεπτεμβρίου 1843 καθώς επιλέχθηκε ανάμεσα στους Συμβούλους Επικρατείας που ήταν επαναστάτες , για να έχει διαμεσολαβητικό ρόλο μεταξύ αυτών και του Όθωνα. Ένα μήνα αργότερα εκλέχθηκε πληρεξούσιος του Ζυγού Αιτωλοακαρνανίας στην απελευθέρωση του οποίου είχε συμβάλλει. Όταν ξέσπασε το ζήτημα των «αυτοχθόνων» και των «ετεροχθόνων», ένα ακόμα θέμα που ταλάνισε το νεοσύστατο ελληνικό κράτος, στη θυελλώδη συζήτηση που έγινε στην Εθνοσυνέλευση κλήθηκε από τον πρόεδρο της Μαυροκορδάτο να μιλήσει ο Τσορτς. Ο Βρετανός που είχε λάβει την ελληνική υπηκοότητα και είχε επιλεγεί λίγο πριν ως μέλος της Γερουσίας κοιτάζοντας προς τους «αυτοχθονιστές» Στρατηγούς Γρίβα και Κριεζώτη είπε μόνο μία λέξη: «Γκαϊντούρια» (!) καθώς αυτοί τον θεωρούσαν ετερόχθονα.

Στην ίδια συνεδρίαση μεγάλο ενδιαφέρον είχαν όσα, λίγα και μπερδεμένα, είπε ο σλαβόφωνος αγωνιστής του 1821 Χατζηχρήστος (1783-1853) από το Νησί Πέλλας. Γράφει σχετικά ο Δημήτρης Φωτιάδης:

«Ο Χατζηχρήστος με τα λιγοστά ελληνικά του γυρεύει να μιλήσει, χλομιάζει, μπερδεύεται και τέλος καταφέρνει να πει:

-Πού είναι εμένα εκείνο Παπάζογλου, πού είναι εμένα εκείνο Χατζηζορμπά, πού είναι εμένα εκείνο…

Μα καθώς μνημονεύει τους συμπολεμιστές του που σκοτώθηκαν, πνίγεται από τη συγκίνηση, τον πιάνουν τα κλάματα και σιωπαίνει. Δάκρυα αυλακώνουν και τα μάγουλα πολλών αγωνιστών που τον ακούνε…».

Τα τελευταία χρόνια του Ρίτσαρντ Τσορτς

Το 1844 ο Όθωνας αποφάσισε την απομάκρυνση του Τσορτς από τη θέση του Γενικού Επιθεωρητή και διόρισε στη θέση του τον Θεόδωρο Γκρίβα. Ο Τσορτς παραιτήθηκε από τον Στρατό αλλά διατήρησε τη θέση του στη Γερουσία. Το 1854 ο Όθωνας του πρόσφερε την τιμητική θέση του Στρατηγού, ο Τσορτς τη δέχτηκε με επιφύλαξη χωρίς όμως να αναλάβει κάποιο ενεργό ρόλο. Παρέμεινε μόνο μέλος της Γερουσίας μέχρι την κατάργηση της το 1864. Στον Τσορτς αναφέρεται και ο πρώτος Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα (1868-1871) Τσαρλς Τάκερμαν στο βιβλίο του «Οι Έλληνες του Σήμερα» στο οποίο αναφερθήκαμε σε πρόσφατο άρθρο μας.

«Ο φίλος μου ο Στρατηγός Τσορτς που τα φιλελληνικα του αισθήματα τον έφεραν στην Ελλάδα και τώρα απολαμβάνει το τιμητικό αξίωμα του Αρχιστρατήγου, θρυλείται στους λαϊκούς κύκλους ότι έχει περάσει τα εκατό. Σίγουρα είναι άνω των ενενήντα (σημ: ήταν λίγο μικρότερος) χαρακτηρίζεται μάλιστα από σωματική και πνευματική δραστηριότητα αξιοσημείωτη για την ηλικία του. Κανείς άλλος δεν είναι πιο συνεπής στις απαιτήσεις της κοσμικής ζωής. Σπάνια βάζει παλτό, υπερηφανεύεται δε ότι το τζάκι του είναι το τελευταίο που ανάβει κάθε χρόνο στην Αθήνα».

Σε άλλο σημείο του βιβλίου του, ο Τάκερμαν αναφέρει πως κάποια μέρα κυκλοφόρησε στην Αθήνα η φήμη ότι ο Τσορτς πέθανε. Ο πρέσβης έσπευσε στο σπίτι του και είδε τον Τσορτς ακμαίο και ολοζώντανο!

Ο Ρίτσαρντ Τσορτς πέθανε στην Αθήνα στις 20 Μαρτίου 1873. Σύζυγός του ήταν η Elizabeth Augusta Wilmot (1803-1878). O Τσορτς πάντως έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης από τον βασιλιά Γεώργιο Α’ ο οποίος τον επισκεπτόταν τακτικά στο σπίτι του. Ο Ρίτσαρντ Τσορτς τάφηκε δημοσία δαπάνη στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.


Επίλογος

Η οδός Τζορτζ στην Αθήνα ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του Ρίτσαρντ Τσορτς. Εκείνο που προκύπτει για τον συγκεκριμένο είναι ότι δεν πρέπει να μηδενίζεται η προσφορά του προς την Ελλάδα. Βέβαια δεν έπαυε να προσπαθεί να εξυπηρετεί και τα συμφέροντα της Μεγάλης Βρετανίας. Πάντως, τόσο τα Συντάγματα των Ελλήνων που οργάνωσε προεπαναστατικά όσο και η δράση του στη Δυτική Στερεά, όπου απελεύθερωσε καθοριστικής σημασίας περιοχές που εντάχθηκαν στο πρώτο ελληνικό κράτος (Αμφιλοχία, Μακρυνόρος, Βόνιτσα) σαφώς και δικαιολογούν κατά την άποψή μας τον τίτλο του φιλέλληνα, έστω κι αν μέχρι το τέλος της ζωής του δεν κατάφερε να μάθει καλά την ελληνική γλώσσα…

Πηγές:
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ, «ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ», ΤΟΜΟΣ 10, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ
ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΩΤΙΑΔΗ, «ΟΘΩΝΑΣ – Η ΜΟΝΑΡΧΙΑ», ΔΕΚΑΤΗ ΕΚΔΟΣΗ, Εκδόσεις Σ.Ι. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ
ΤΣΑΡΛΣ ΤΑΚΕΡΜΑΝ, «ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ», Εκδόσεις άνω τελεία, 2021

Πηγή: Πρώτο Θέμα 

Τιμή και προσκύνηση στους ήρωες μας

Του Δρ Ανδρέα Σοφόκλη

ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΜΑΣ
Ανάμεσα στους τρανότερους είναι ο Αθανάσιος Διάκος.

«Τιμή σ` εκείνους όπου στη ζωή των
ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες
……………………………………………………..
Και περισσότερη τιμή τους πρέπει
Όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν)
Πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος,
Κι οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε.
Κ. Π. Καβάφη, Θερμοπύλες.

Με το σημείωμά μου αυτό, επιθυμώ, να αναμοχλεύσω την ιστορική μνήμη, ώστε να θυμηθούμε ένα από εκείνα τα τρανά παλληκάρια, από τους πρώτους ηρωικούς θυσιασθέντες, της Εθνεγερσίας, τον Αθανάσιο Διάκο. Ένα άλλο παλληκάρι, που στο άνθος της νιότης του, «την ώρα π` ανθίζουν τα κλαδιά και βγάζει η γη χορτάρι,

Διάλεξε ο Χάρος να με πάρει», όπως ο ίδιος δηλώνει, τριάντα τριών ετών, έδωσε με βασανιστικό αλλά με αγιοποιημένο τρόπο, με στυγνή βασανιστική θανατική μέθοδο τη ζωή του, διατρανώνοντας τα ελληνοχριστιανικά του ιδανικά.

Ο Αθανάσιος Διάκος καταγόταν από τη Μουσουνίτσα Παρνασσίδας ή από την Αρτοτίνα της Δωρίδας (με διαφορετικές πηγές), γεννήθηκε το 1788.

Το πραγματικό του όνομα είναι Αθανάσιος Γραμματικός. Τα ονόματα, τα επώνυμα, η γενεαλογία ηρώων και Αγίων σηματοδοτούν την πορεία τους στη ζωή, το Αθανάσιος δηλώνει το Αθάνατος και το Γραμματικός την ευγένεια της ψυχής, του χαρακτήρα, που τον διέκριναν, η καταγωγή εκφράζει την παρακαταθήκη της δωρικής παλληκαριάς και του συλλογικού εθνικού πνεύματος.

Όταν αποφασιστικά, με την όλη αγάπη και με τη βαθιά πίστη στον Θεό, έλαβε το Σχήμα του Διακόνου, κυριάρχησε πλέον ως επώνυμο το Διάκος, που δήλωνε και προμηνούσε την Ιερή του αποστολή και εκπλήρωση. Η αγάπη του για το Θεό, για τον Ιησού Χριστό, τον οδήγησε από μικρή ηλικία να γίνει μοναχός στο Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, στην Αρτοτίνα. Στο Μοναστήρι αυτό διδάχθηκε τα πρώτα γράμματα, μυήθηκε στις δοξασίες των Ιερών Κειμένων και στην Ιερά Παράδοση.

Ο ασίγαστος πόθος του Αθανάσιου Διάκου, για την ελευθερία της Πατρίδας, και η συνείδηση της εθνικής του αποστολής, γρήγορα έδρασαν εντός της καρδιάς του και τον οδήγησαν στην απόφαση να φύγει από το Πνευματικό του Κέντρο και να εφαρμόσει τη Χριστιανική Θεωρία στην Πράξη, όπως ο Ιησούς Χριστός, όπως οι πρόγονοί του.

Η δράση του ως Κλέφτης και ως Αρματολός αγγίζει τα όρια του απίστευτου. Πέρασε από την ηγεσία του Αρματολού Σκαλτσά, ο οποίος θαύμασε τον ψυχισμό, την αντρειοσύνη, τη λεβεντιά του, γι` αυτό τον όρισε πρωτοπαλλήκαρό του. Το 1814, υποχρεώθηκε να φύγει από τη Στερεά, αφού τον κυνηγούσαν οι Τούρκοι. Κατέφυγε στα Ιωάννινα, εκεί τέθηκε στη σωματοφυλακή του Αλή Πασά.

Το 1818, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ως διορισμένος από τον Αλή Πασά, Αρματολός της Λιβαδειάς, τον πήρε μαζί του. Όταν ο Οδυσσέας Ανδρούτσος έφυγε για την Πελοπόννησο, τα παλληκάρια, όρισαν Αρχηγό τους τον Αθανάσιο Διάκο. Ο Αθανάσιος Διάκος, κατόρθωσε, ταυτόχρονα με την έναρξη της Επανάστασης, να ελέγχει ολόκληρη τη Στερεά Ελλάδα, γεγονός που ανησύχησε τον Χουρσίτ Πασά, ο οποίος έστειλε, με αρχηγό τον Ομέρ Βρυώνη, εννέα χιλιάδες (9.000) πεζούς, με ξεκάθαρη εντολή, να καταπνίξει την Επανάσταση.

Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων στα μέτωπα των μαχών, ο Πανουριάς και ο Διοβουνιώτης, με τα παλληκάρια τους, δεν άντεξαν την πίεση από τους Τούρκους και υποχώρησαν. Ο Αθανάσιος Διάκος, έμεινε μόνος, με τα παλληκάρια του-όπως τότε ο Λεωνίδας, λίγο πιο πέρα στις Θερμοπύλες, το 480 π.Χ., με τους επτακόσιους (700) Θεσπιείς, με λίγους Θηβαίους και Μυκηναίους, αντιμετώπισαν μέχρι τον ηρωικό θάνατο τον εισβολέα εξ Ανατολών τον Πέρση Ξέρξη-πιστός και ο Αθανάσιος Διάκος στη Ιερά αυτή Παρακαταθήκη, απετέλεσε στο ακέραιο το δικό του Χρέος προς την Πατρίδα, προς τον Ιησού Χριστό, που τόσο αγαπούσε, ώστε η δική του θυσία να συνδυαστεί, με το έναυσμα της Παλιγγενεσίας.

Είναι γνωστό ότι αιχμαλωτίστηκε και κατά την προσφιλή μέθοδο των κατακτητών, αρχικά του έγιναν δελεαστικές προτάσεις, από τον εξ Ανατολών εκπρόσωπο Ομέρ Βρυώνη αλλά ως ατόφιος συνεχιστής του Λεωνίδα, έμεινε ακλόνητος και εκεί στη Λαμία θυσιάστηκε με ανασκολοπισμό.

Αρμόζει το ίδιο αφιέρωμα του Σιμωνίδη του Κείου προς τον Λεωνίδα και προς τα παλληκάρια του και για τον Αθανάσιο Διάκο και για τα δικά του παλληκάρια, ως Κτήμα Αιώνιο, για όλους τους Έλληνες, όσο εχθροί εποφθαλμιούν και κρατούν υπό τον παράνομό τους έλεγχο ελληνορθόδοξα εδάφη,

Εκείνων που σκοτώθηκαν στις Θερμοπύλες είναι
Τρισδοξασμέν` η τύχη τους κι ωραίος ο θάνατός τους.
Ο τάφος τους είναι βωμός, κι αντί για θρήνους έχουν
Τη θύμηση. Και γίνεται η λύπη παίνεμά τους.
Και τέτοιο σάβανον αντρών γενναίων μήτε η μούχλα
Μήτε και ο παντοχαλαστής καιρός θα το αφανίσει.
Το μνήμα τους για κάτοικον επήρε της Ελλάδας
Τη δόξα. Κι είναι απόδειξη σ` αυτό κι ο Λεωνίδας,
Ο βασιλιάς της Σπάρτης.
Που στόλισμα της αρετής έχει μεγάλο αφήσει και δόξαν αναιώνια.
(Μετάφραση Ηλία Βουτιερίδη).

Δρ Ανδρέας Σοφόκλης
Ερευνητής, Μελετητής 

Επανάσταση του 1821 και Πελοπόννησος

 Μαθαίνοντας την Πελοπόννησο

Η Επανάσταση του 1821 αποτέλεσε ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα της σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας που οδήγησε στην ανεξαρτησία του ελληνικού έθνους, 9 Χρόνια μετά από την Έναρξη της! Όμως πως εξελίχθηκε η Επανάσταση στην Πελοπόννησο;

Στις 17 Μαρτίου 1821, η Επανάσταση ξεκινά επισήμως στην Αρεόπολη Λακωνίας από την Αδούλωτη Μάνη από τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη! Η επανάσταση είχε κατεύθυνση προς βόρεια με πρώτη την απελευθέρωση της Καλαμάτας (23/3/1821) ενώ δύο μέρες προηγουμένως είχε προηγηθεί και η κατάληψη της πόλης των Καλαβρύτων στην Αχαΐα από τους Σωτήρη Χαραλαμπη, Ασημάκη Φωτηλα, Βασίλη και Νικόλαο Πετμεζά και Νικόλαο Σολιώτη!

Μετά την απελευθέρωση των Καλαβρύτων και της Καλαμάτας ακολούθησαν η Καρύταινα, η Κορινθία, η Κυνουρία και η Κυπαρισσία στις 24 Μαρτίου 1821. Στις 25 Μαρτίου 1821 απελευθερώθηκαν τα Βαρδουνοχώρια, η Γαστούνη και το Φανάρι ενώ η Αργολίδα στις 26 Μαρτίου!

Μέσα σε 10 ημέρες ο ελληνικός στρατός κατάφερε να εγκλωβίσει τους Οθωμανούς μέσα στην Κεντρική Πελοπόννησο σε μια περιορισμένη έκταση!

Το Μάιο ακολούθησαν μάχες σε Βερβενα, Βαλτέτσι και Τρίπολη! Στο Βαλτέτσι, ενός χωριού νοτίως της Τρίπολης, ο ελληνικός στρατός με επικεφαλείς τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τους Πλαπουταίους, Κυριακούλη, Ηλία και Ιωάννη Μαυρομιχάλη συγκρούστηκαν με τους Οθωμανούς!

Τον Ιούνιο, οι μάχες στο Πούσι και στο Λάλα Ηλείας ήταν νικηφόρες για τους Έλληνες! Έτσι το μόνο μέρος που έμενε να απελευθερώσουν ήταν η Τρίπολη! Στις 18 Μαΐου ο Κεχαγιαμπέης συγκρούστηκε με τους Έλληνες στα Δολιανά και τα Βέρβενα και η ήττα του οδήγησε στην αποδυνάμωση του!

Παρά τις πολλές νίκες των Ελλήνων υπήρχαν αρκετές εκκρεμότητες σε διάφορα μέρη της Πελοποννήσου! Στις 23 Ιουλίου η Μονεμβάσια παραδίνεται στους Έλληνες ενώ ακολουθεί το Νιόκαστρο, η Μεθώνη, η Κορώνη και ο Μυστράς

Ο χρόνος παραμονής των Οθωμανών στην Πελοπόννησο αρχίζει να μέτρα αντίστροφα έως τις 23ης Σεπτεμβρίου 1821 όπου οι Έλληνες καταλαμβάνουν την Τρίπολη με επικεφαλής τον Μανόλη Δούνια να εισβαλει στην πόλη μαζί με το στρατό του!

Το κάστρο του Ακροκορίνθου απελευθερώνεται στις 14 Ιανουαρίου 1822. Ενώ μέχρι το 1823 όλη η Πελοπόννησος είχε σχεδόν απελευθερωθεί!

Μαθαίνοντας την Πελοπόννησο

Ιωάννης Καποδίστριας

 Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδος

Top of Form

Όλες οι μεγάλες αλήθειες είναι απλές... αλλιώς δεν είναι μεγάλες..
Με αφορμή την δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 στο Ναυπλιο.
Τον έθαψαν με τα ίδια ρούχα που φορούσε όταν δολοφονήθηκε, γιατί δεν είχε άλλα καλά ρούχα!
Τα είχε εκποιήσει και αυτά μαζί με κάποια τελευταία του προσωπικά αντικείμενα για να πληρωθούν μερικά φορτία τροφίμων που είχαν φθάσει στο Ναύπλιο και ήταν να μοιραστούν σε χήρες και ορφανά της Επανάστασης...

Ο Κόμης Ιωάννης Καποδίστριας (Κέρκυρα, 10 Φεβρουαρίου 1776 – Ναύπλιο, π.ημ. 27 Σεπτεμβρίου / ν.ημ. 9 Οκτωβρίου 1831) ήταν Έλληνας διπλωμάτης και πολιτικός. Διετέλεσε υπουργός Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και αργότερα πρώτος Κυβερνήτης του νέου ελληνικού κράτους κατά τη μεταβατική περίοδο κατά την οποία η χώρα τελούσε υπό την προστασία των Μεγάλων Δυνάμεων.

Γεννήθηκε στη βενετοκρατούμενη τότε Κέρκυρα στις 10 Φεβρουαρίου του 1776 και ήταν το έκτο παιδί του Αντωνίου - Μαρία Καποδίστρια, δικηγόρου (σπουδασμένου στην Πάντοβα) στο επάγγελμα, και της Αδαμαντίας (Διαμαντίνας) Γονέμη, κόρης αριστοκρατικής οικογένειας με καταγωγή από την Κύπρο.

Καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια με πολιτική παράδοση, γι' αυτό και αναμείχθηκε με την πολιτική ήδη από το 1803, οπότε και διορίστηκε γραμματέας της επικράτειας της Ιονίου Πολιτείας. Με την κατάληψη των Επτανήσων από τους Γάλλους αποσύρθηκε και εντάχθηκε στη ρωσική διπλωματική υπηρεσία. Εκεί ανέλαβε σημαντικές θέσεις, καταφέρνοντας να αναδειχθεί σε υπουργό Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας από το 1815 έως το 1822, οπότε και υποχρεώθηκε σε παραίτηση λόγω της Επανάστασης του 1821.

Στις 14 Απριλίου 1827 η Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας τον εξέλεξε με επταετή θητεία πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδας, θέση από την οποία ήρθε σε τριβή με τους τοπικούς αξιωματούχους με αποτέλεσμα τη δολοφονία του στις 9 Οκτωβρίου 1831, στο Ναύπλιο, από τον Κωνσταντίνο και Γεώργιο Μαυρομιχάλη, που ήταν συγγενείς του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, σε αντίποινα της φυλάκισης του τελευταίου. Η σορός του Κυβερνήτη μεταφέρθηκε τον Απρίλιο του 1832 στην Κέρκυρα από τον αδελφό του Αυγουστίνο και ενταφιάστηκε στην Ι.Μ. Πλατυτέρας δίπλα από τον τάφο του πατέρα του, Αντωνίου Μαρία Καποδίστρια.

Ως κυβερνήτης ανακήρυξε την ίδρυση της Ελληνικής Πολιτείας και προώθησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις για την αναδιοργάνωση της κρατικής μηχανής, καθώς και για τη θέσπιση του νομικού πλαισίου της νέας πολιτείας. Επίσης, αναδιοργάνωσε τις ένοπλες δυνάμεις σε τακτικά σώματα υπό ενιαία διοίκηση. Προσπάθησε και πέτυχε παράλληλα την επέκταση των συνόρων του νέου κράτους και την κατοχύρωση της ελληνικής ανεξαρτησίας.

 

Έξοχος διπλωμάτης, πολιτικός και πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας. Υποδειγματικός - Χαρισματικός Ηγέτης!

Ο Καποδίστριας, όντας από τη φύση του φιλελεύθερος, δέχτηκε τα μηνύματα αυτά και έθεσε αργότερα τον εαυτό του στην υπηρεσία του λαού, προσφέροντας τις υπηρεσίες του ως επιστήμονας, αφιλοκερδώς πολλές φορές, και ως πολιτικός. Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν ακέραιος χαρακτήρας, έντιμος και θερμός πατριώτης και ανιδιοτελής. Αρνήθηκε σύνταξη από τη Ρωσία, για να μη θεωρηθεί μισθοδοτούμενος από τους ξένους. Αρνιόταν τον μισθό του.

Δυο φορές θέλησαν να του κόψουν κάποια χορηγία, για να έχει τη δυνατότητα να εμφανίζεται ως αρχηγός κράτους προς τους ξένους, τη μια το «Πανελλήνιο» (η Κυβέρνηση), την άλλη η Δ΄ Εθνοσυνέλευση του Άργους (1829). Και τις δυο φορές αρνήθηκε. Ξόδεψε όλη του την περιουσία για τις ανάγκες της πατρίδας. Πούλησε ακόμα και τις πολύτιμες πέτρες από τα παράσημά του. Και ήταν πολύ λιτοδίαιτος, όσο έβλεπε τη χώρα βουτηγμένη στα ερείπια και σε φρικτή ανέχεια. Ο λαός τον αγαπούσε υπερβολικά και θρήνησε πολύ για το χαμό του.

Στις 7 Ιανουαρίου 1828 ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας έφτασε στο Ναύπλιο και κατόπιν πήγε στην Αίγινα, που θα ήταν προσωρινή πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους. Ο Ιωάννης Καποδίστριας κλήθηκε να συστήσει κράτος από το μηδέν.

Τα σύνορα δεν είχαν καθοριστεί. Ο πόλεμος δεν είχε λήξει. Η χώρα μας ήταν ήδη χρεωμένη στους Άγγλους από τα δάνεια, που είχαν δαπανηθεί στις ανάγκες του πολέμου αλλά και στον εμφύλιο. Η εικόνα που παρουσίασαν οι τότε υπουργοί στον κυβερνήτη ήταν φρικτή. Δεν υπήρχαν ούτε δικαστήρια ούτε δικαστές. Δεν υπήρχε ούτε στρατός, ούτε πολεμοφόδια.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας άρχισε αμέσως το τεράστιο έργο που τον περίμενε. Αναδιοργάνωσε το στρατό και το στόλο και ανακατέλαβε τη Δυτική και Ανατολική Στερεά Ελλάδα. Με τη συνθήκη που θα υπογραφόταν θα ευνοούνταν οι περιοχές που είχαν πολεμήσει με επιτυχία. Επίσης, έφτασαν Γαλλικά στρατεύματα υπό τον Μαιζόν για την απομάκρυνση των Τουρκοαιγυπτίων του Ιμπραήμ από το Μοριά. Σε διπλωματικό επίπεδο έδωσε σκληρές μάχες, για να κερδίσει ό,τι καλύτερο για την πατρίδα.

Αναδιοργάνωσε την επαρχιακή διοίκηση και έθεσε τις βάσεις της οικονομίας. Νοιάστηκε για τη γεωργία, που την εμπλούτισε με νέες καλλιέργειες (πατάτας), για την κτηνοτροφία, το εμπόριο, τη ναυτιλία.

Έκοψε το πρώτο νόμισμα, τον ασημένιο φοίνικα, εκπόνησε το πρώτο δασμολογικό και φορολογικό σύστημα. Έθεσε τις βάσεις της εκπαίδευσης με πολλά σχολεία αλληλοδιδακτικά, στα οποία οι πιο προχωρημένοι μαθητές δίδασκαν τους υπόλοιπους υπό την εποπτεία του δασκάλου, και άλλα χειροτεχνίας, δηλαδή πρακτικής κατεύθυνσης.

Στην Αίγινα ιδιαίτερα, ίδρυσε ορφανοτροφείο με διευθύντρια τη Μαντώ Μαυρογένους, όπου βρήκαν περίθαλψη και προστασία 600 ορφανά, καθώς επίσης και το Κεντρικό Σχολείο, οι απόφοιτοι του οποίου προορίζονταν για ανώτερες σπουδές. Επίσης, ίδρυσε το Πρότυπο Αγροκήπιο και τη Γεωργική σχολή Τίρυνθας. Στον τομέα της δικαιοσύνης έθεσε τις βάσεις απονομής δικαίου με τη δημοσίευση του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και πολλών νόμων, με την ίδρυση πρωτοδικείων στις έδρες των νομών, ειρηνοδικείων στις κωμοπόλεις, καθώς και εφετείων. Το έργο που επιτελέστηκε στα τριάμισι χρόνια διακυβέρνησής του μέχρι τη δολοφονία του ήταν τεράστιο και πρωτοφανές.

Η αντίδραση κατά του κυβερνήτη ήταν από την αρχή σχεδόν έντονη και συνεχώς αυξανόμενη. Στην προσπάθειά του να δημιουργήσει κεντρική εξουσία και να θέσει τις βάσεις για την οικονομία, βρήκε αντιμέτωπους τους άρχοντες, που αντιπροσώπευαν την παλιά αριστοκρατία. Οι πρόκριτοι φοβούνταν ότι θα έχαναν τα παλιά τους προνόμια και την εξουσία τους και γι’ αυτό δεν εννοούσαν να υπακούουν στα κελεύσματα του νεοσύστατου κράτους. Δεν εννοούσαν π.χ. ότι έπρεπε να πληρώνουν φόρους. Και όχι μόνο τούτο, αλλά ζητούσαν υπέρογκα ποσά ως πολεμική αποζημίωση για όσα είχαν χαλάσει κατά τη διάρκεια του αγώνα.

Οι Κουντουριώτηδες από την Ύδρα ζητούσαν τόσο πολλά για τα καράβια τους που είχαν καταστραφεί, για τους μισθούς των πλοιάρχων και πληρωμάτων και για άλλα ακόμη, που ο Αγώνας γι’ αυτούς θα ήταν κερδοσκοπική επιχείρηση, αν η κυβέρνηση είχε να τους αποζημιώσει. Το ίδιο κάνανε κι οι Σπέτσες και τα Ψαρά. Κι εκείνος που υποδαύλιζε την αντικαποδιστριακή τακτική ήταν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο πρώτος και μεγαλύτερος πολιτικάντης της νεότερης ιστορίας μας, ο οποίος έβλεπε να του γλιστρούν μέσα από τα χέρια τα τρανά αξιώματα. Το νησί της Ύδρας ήταν το μεγαλύτερο αντικαποδιστριακό κέντρο, όπου προσέφευγαν οι δυσαρεστημένοι και συνωμότες. Άλλο κέντρο ήταν η Μάνη των Μαυρομιχάληδων.

Μαρία Ευθυμίου: Δέκα πράγματα που πρέπει να γνωρίζουμε για την Ελληνική Επανάσταση

Μαρία Ευθυμίου

Δέκα πράγματα που πρέπει να γνωρίζουμε για την Ελληνική Επανάσταση

Η καθηγήτρια Ιστορίας Μαρία Ευθυμίου έχει το κατεξοχήν χάρισμα του καλού δασκάλου: να απαντά με κάθε της λέξη στην ερώτηση «γιατί με αφορά αυτό που ακούω;». Είναι μια αρετή καθόλου αυτονόητη, για την οποίαν εργάζεται σκληρά, με στόχο πάντα τον ακροατή: να καταλάβει, να κινητοποιηθεί, να μάθει. Είχαμε τη μεγάλη χαρά να συνομιλήσουμε μαζί της για πληθώρα θεμάτων που σχετίζονται με το 1821, πολλά από τα οποία αποτελούν τις ρίζες συμπεριφορών και αντιλήψεων που συναντάμε και στη σημερινή Ελλάδα.

Ποιες είναι λοιπόν οι δέκα απαραίτητες γνώσεις που πρέπει να έχει κανείς, σύμφωνα με την Μαρία Ευθυμίου, για την ελληνική επανάσταση;

1. Οι Έλληνες δεν ήταν οι πρώτοι που επαναστάτησαν ενάντια στους Οθωμανούς

Η Ελληνική Επανάσταση, που ξεκίνησε το 1821 και τελείωσε το 1830 με την αναγνώριση εθνικού ανεξάρτητου κράτους με το όνομα Ελλάς, είναι η δεύτερη στα Βαλκάνια. Την πρώτη την έκαναν οι Σέρβοι το 1804. Είχαν αρχηγό τους τον Γεώργιο Πέτροβιτς Καραγκεόργεβιτς, τον Καραγιώργη της Σερβίας, τον οποίον τιμούμε με δρόμο στην πρωτεύουσά μας επειδή υπήρξε σημαντική προσωπικότητα που έπαιξε ρόλο και στα ελληνικά πράγματα. Η σερβική επανάσταση ήταν μακρόσυρτη, ολοκληρώθηκε το 1830, αλλά με αυτονομία. Δηλαδή προέκυψε ένα αυτόνομο κράτος και όχι ανεξάρτητο, όπως αργότερα το ελληνικό.

Η επανάστασή τους δεν έμοιαζε πολύ με τη δική μας, διότι αυτών ξεκίνησε ως εξέγερση και εξελίχθηκε σε επανάσταση. Κατά την έκρηξη, δηλαδή, των γεγονότων, δεν είχαν εθνικό διακύβευμα στον νου τους, καθώς ξεκίνησαν διαμαρτυρόμενοι για την αθέτηση προνομίων που τους είχε παραχωρήσει η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τελικά η διαμαρτυρία έγινε επανάσταση. Αντίθετα, η ελληνική ξεκίνησε προετοιμασμένη ως τέτοια.

Τέλος η σερβική συνέβη μέσα στους ναπολεόντειους πολέμους ενώ η ελληνική μετά τους ναπολεόντειους πολέμους. Έχει σημασία αυτό, μια και το συνολικό σκηνικό ήταν διαφορετικό στις δύο περιπτώσεις.

2. Η Ελλάδα ήταν το πρώτο ανεξάρτητο εθνικό κράτος στην ανατολική Μεσόγειο

Η Ελλάδα υπήρξε το πρώτο ανεξάρτητο εθνικό κράτος που δημιουργήθηκε αποκοπτόμενο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αυτό ήταν μεγάλη τομή, αν σκεφθεί κανείς ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία επί αιώνες ήταν νικηφόρα, κι αν έχανε εδάφη ─που έχανε δύσκολα─ ήταν προς όφελος μιας άλλη χώρας, που έπαιρνε τις περιοχές. Και τώρα έρχεται ένα τμήμα της –όχι μεγάλο βέβαια, διότι ήταν μικρά τα σύνορα του πρώτου ελληνικού κράτους– και γίνεται ανεξάρτητο κράτος. Αυτό το γεγονός επηρέασε τις εξελίξεις διότι οι υπόλοιποι Βαλκάνιοι θεώρησαν το ελληνικό παράδειγμα πρότυπο για την δική τους εθνική πορεία κατά το δεύτερο μισό του 19ου και το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Ο 19ος αιώνας ονομάζεται «ο αιώνας του εθνισμού», της τάσης των λαών να αποκοπούν από τις αυτοκρατορίες και να δημιουργήσουν δικά τους ανεξάρτητα κράτη. Σε αυτό οι Έλληνες είναι μπροστά παγκοσμίως, καθώς στην ίδια περίπου εποχή, με αρχηγούς άτομα σαν τον Σιμόν Μπολιβάρ, επαναστατικά γεγονότα γίνονται και στη Λατινική Αμερική, ενάντια στους Ισπανούς, και διαμορφώνονται τα σημερινά εθνικά κράτη στην εκεί περιοχή.

3. Κύρια αιτία της ελληνικής πρωτοπορίας: η παιδεία

Καίριος λόγος για το γεγονός ότι οι Έλληνες προηγήθηκαν ως προς την εθνική τους επανάσταση είναι ότι είχαν την πιο διαδεδομένη και σημαντική παιδεία στα Βαλκάνια, και μία γλώσσα με θαυμαστά χαρακτηριστικά πλούτου και διάρκειας. Η ελληνική γλώσσα, η κινεζική και η χίντι των Ινδών είναι οι μοναδικές ζώσες γλώσσες ανάμεσα στις περισσότερες από τις σημερινές περίπου 6.000 γλώσσες της γης, που την πορεία τους παρακολουθεί κανείς γραπτά επί σχεδόν 4.000 χρόνια. Υπήρξε δε, και ακόμα είναι, η γλώσσα της Ορθοδοξίας. Ξεκίνησε ως γλώσσα ολόκληρου του Χριστιανισμού και παρέμεινε για πολλούς αιώνες η κύρια γλώσσα της Ορθοδοξίας, γι’ αυτό και οι Ορθόδοξοι, ανεξαρτήτως καταγωγής, λέγονται παγκοσμίως Greek Orthodox, μια και τα τέσσερα πατριαρχεία της Ανατολής μιλούσαν ελληνικά – και ακόμα μιλούν, εκτός από αυτό της Αντιοχείας που πρόσφατα υιοθέτησε τα αραβικά, Το λέω αυτό διότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν θεοκρατική, σε χώριζε ανάλογα με το θρήσκευμά σου. Εξ αυτού, το γεγονός ότι τα εκατομμύρια των Χριστιανών Ορθοδόξων των Βαλκανίων, της Μικράς Ασίας και της Μέσης Ανατολής διοικούνταν από ελληνόφωνα Πατριαρχεία προσέθετε μεγάλο ειδικό βάρος στη σπουδαία αυτή γλώσσα. Και στην παιδεία της.

Κατά τον 17ο, 18ο και 19ον αιώνα, οι Έλληνες είχαν τα περισσότερα και καλύτερα σχολεία από κάθε άλλον Χριστιανικό Ορθόδοξο λαό στη Βαλκανική. Όχι κρυφά σχολεία, αντίθετα, ολοφάνερα, και δυναμικά. Εξ αυτού είχαν εγγράμματους, μορφωμένους και λογίους. Πίσω από το επίτευγμα αυτό, κατά τους ίδιους αιώνες, κρύβεται η επίδοσή τους στο χερσαίο και το θαλασσινό εμπόριο που τους έφερνε σε επαφή με Δύση και με Ανατολή, ενισχύοντας την αυτοπεποίθησή τους, την ώρα που έφερνε γνώσεις και εμπειρίες, στον καιρό του εθνισμού.

4. Επαναστατήσαμε λόγω υπεροχής

Αυτό που συνήθως λέγεται είναι πως οι Έλληνες ξεκίνησαν το 1821 την επανάστασή τους απελπισμένοι από τα 400 χρόνια σκλαβιάς. Τούτο φυσικά ισχύει, αλλά παράλληλα ίσχυαν και άλλες πραγματικότητες. Αυτές υπογραμμίζει και ο Σπυρίδωνας Τρικούπης, ο πατέρας του Χαριλάου Τρικούπη, ο οποίος ήταν στέλεχος της Επανάστασης του 1821, λόγιος από το Μεσολόγγι, που όταν τελείωσε η Επανάσταση συνέγραψε την Ιστορία της. Στο προοίμιο του πολύτιμου αυτού έργου του ο Τρικούπης, αναφερόμενος στα αίτια της Επανάστασης, τα τοποθετεί στο γεγονός ότι οι Έλληνες, παρότι «δεσποζόμενοι», υπερείχαν και προόδευαν, ενώ οι Τούρκοι, παρότι «δεσπόζοντες» παρέμεναν στάσιμοι. Στο γεγονός δηλαδή ότι οι Έλληνες είχαν αποκτήσει αυτοπεποίθηση λόγω των επιδόσεών τους στα γράμματα, στο εμπόριο κ.λπ. και εξ αυτού αισθάνθηκαν ότι ήρθε ή ώρα να κάνουν την Επανάσταση. Ότι μπορούσαν να κάνουν την Επανάσταση. Και ότι είχαν πιθανότητες να τα βγάλουν επιτυχώς πέρα.

5. Ο Φιλελληνισμός και η σύνδεση της Επανάστασης με τη Δύση

Ο Φιλελληνισμόςπου εκδηλώθηκε κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο, μοναδικό στην παγκόσμια ιστορία. Κανένας λαός δεν θα μπορούσε, σε τέτοια κρίσιμη ώρα, να έχει το προνόμιο που είχαν οι Έλληνες, οι οποίοι ήσαν γνωστοί χάρη στους προγόνους τους, που οι λαοί της Ευρώπης από τον 14ο ήδη αιώνα θαύμαζαν και μελετούσαν. Ο αγώνας των Σέρβων για παράδειγμα, δεν προξένησε τέτοιο κίνημα, γιατί οι Σέρβοι ήταν σχεδόν άγνωστοι για τους Ευρωπαίους. Αντίθετα, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί, όταν πληροφορήθηκαν τον Αγώνα των Ελλήνων, συγκινήθηκαν βαθιά νιώθοντας ότι τους αφορούσε, μια και οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούνταν από τον δυτικό κόσμο η βάση των ιδεών και του πολιτισμού του. Το γεγονός ότι όσο πιο μορφωμένος –άρα, κατά κανόνα, και κοινωνικά πιο ισχυρός και πιο ευκατάστατος– τόσο πιο ελληνομαθής, είχε σημασία στα πράγματα γιατί ισχυρά άτομα στάθηκαν στο πλευρό των Ελλήνων σε πολλές κοινωνίες της Ευρώπης και της Αμερικής την εποχή αυτή. Αυτό έκανε τη διαφορά στην Ελληνική Επανάσταση μια και, από ένα σημείο και πέρα, Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία στάθηκαν υπέρ των Ελλήνων και αποφάσισαν πως θα δημιουργηθεί ένα ελληνικό κράτος που θα είναι ανεξάρτητο. Κάτι που δεν έζησαν οι Σέρβοι, με αποτέλεσμα να γίνουν ανεξάρτητοι πολύ αργότερα, προς το τέλος του 19ου αιώνα, αρχές του 20ού.

Ο Φιλελληνισμός είχε δύο σκέλη: αυτούς που ήρθαν να πολεμήσουν δίπλα στους Έλληνες και αυτούς που δρούσαν υπέρ των Ελλήνων από τις πατρίδες τους, οργανωμένοι σε φιλελληνικές επιτροπές (κομιτάτα). Μέχρι και 1.200 άτομα ήρθαν από τη Δύση για να πολεμήσουν μαζί με τους Έλληνες – οι περισσότεροι Γερμανοί. Από αυτά τα 1.200 άτομα, περίπου 350 σκοτώθηκαν ή πέθαναν στην Ελλάδα – και πάλι οι περισσότεροι Γερμανοί.

Το πιο θερμό φιλελληνικό κίνημα παρατηρήθηκε στη Γερμανία (κυρίως στη Βαυαρία), στην Ελβετία, στη Γαλλία, στην Αγγλία, στις ΗΠΑ. Εκείνο της Αγγλίας ήταν το πιο καίριο γιατί η Αγγλία την εποχή εκείνη ήταν η ισχυρότερη δύναμη του κόσμου και, επομένως, από αυτήν αναμενόταν να δοθεί η λύση –όπως και δόθηκε, τελικά– στο ελληνικό θέμα. Και δάνεια. Και προστασία. Και επαγγελματίες στρατιωτικοί για να διοικήσουν τον ελληνικό Αγώνα – όπως και έγινε, με απόφαση της Εθνοσυνέλευσης της ΤροιζήναςΓ’ Εθνοσυνέλευση Τροιζήνας, με τον Ρίτσαρντ Τσωρτς και τον Τόμας Κόχραν (10ος κόμης του Ντάντοναλντ) το 1826 και 1827, που τοποθετήθηκαν αρχηγοί των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, της ξηράς και της θάλασσας αντιστοίχως. Δεν είναι εξ άλλου τυχαίο ότι εκείνος που, μετά το 1823, άλλαξε την αρνητική στάση των Ευρωπαίων απέναντι στην ελληνική υπόθεση ήταν ο υπουργός Εξωτερικών της Αγγλίας Τζώρτζ Κάνινγκ, επηρεασμένος από φιλέλληνες Βρετανούς που έπεισαν αυτόν και την αγγλική κυβέρνηση ότι συνέφερε στην Αγγλία και τη δράση της στην Ανατολική Μεσόγειο η δημιουργία ενός ελληνικού κρατικού μορφώματος.

Η αλλαγή στάσης της Αγγλίας συμπαρέσυρε και τη Γαλλία και τη Ρωσία, με το γνωστό θετικό τελικό αποτέλεσμα για την Ελλάδα, το 1830. Εξ αυτού, δεν είναι μη εξηγήσιμο το γεγονός ότι η ελληνική κοινωνία –χάρη κυρίως στους δυτικότροπους λογίους της που οραματίζονταν τη δημιουργία ενός σύγχρονου κράτους εναρμονισμένου με το πιο προχωρημένο τμήμα της γης, τη Δυτική Ευρώπη– στράφηκε, κατά την Επανάστασή της, προς την Αγγλία και τη Δύση, αντί προς τη Ρωσία, με την οποία συνδεόταν επί αιώνες συναισθηματικά λόγω κοινού θρησκευτικού δόγματος και λόγω του γεγονότος ότι η μεγάλη αυτή δύναμη του Βορρά συγκρουόταν επί αιώνες με τους Οθωμανούς.

6. Το λαϊκό αίσθημα ήταν φιλορωσικό, όχι φιλοδυτικό

Η σύνδεσή μας με την Αγγλία κατά την Επανάσταση του 1821 είναι εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο της νεότερης Ιστορίας μας, γιατί ερμηνεύει και μία εθνική σχιζοφρένεια που ακόμη μάς συνοδεύει, μετά από 200 χρόνια ζωής. Το γεγονός δηλαδή ότι από το ’21 συνδεθήκαμε με τη Δύση, ενώ ο μέσος Έλληνας ήταν –και σε έναν βαθμό εξακολουθεί να είναι– κατά βάση φιλορώσος και αντιδυτικός. Την ίδια στιγμή όμως ήθελε να θεωρείται δυτικός, αφενός για να προστατεύεται από την ισχυρή Δύση και αφετέρου για να συγκαταλέγεται στους ισχυρούς, πρωτοπόρους, και επιτυχημένους του σύγχρονου κόσμου.

7. Η εχθρότητα «πολιτικών»-«στρατιωτικών»

Eπί 200 χρόνια υπηρετούμε ως κοινωνία ένα σχήμα που δημιουργήθηκε στην Επανάσταση: αυτό της εχθρότητας μεταξύ «πολιτικών» και «στρατιωτικών». Την επεξεργασία αυτής της πόλωσης ανέλαβαν αργότερα, στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, κατά κύριο λόγο αριστερής κατεύθυνσης συγγραφείς, σαν τον Γιάννη Κορδάτο, οι οποίοι εξήγησαν ότι οι «κακοί πολιτικοί» πήραν στα χέρια τους την επανάσταση και αδίκησαν τους «καλούς στρατιωτικούς». Και αυτό είναι το αφήγημα που έχει περάσει για την Επανάσταση του ’21. Αν ρωτήσει κανείς τον μέσο Έλληνα ποιος ήταν ο καλός της επανάστασης, θα πει ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Ποιος ήταν ο κακός, θα πει ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος.

Η αντίληψη αυτή πρώτα πρώτα βασίζεται σε κάτι πραγματικό: ότι κατά την επανάσταση, υπήρξε σύγκρουση μεταξύ «πολιτικών» και «στρατιωτικών». Έπειτα, στην επανάσταση την ίδια, ο μέσος απλός άνθρωπος καταλάβαινε περισσότερο τον Κολοκοτρώνη και τη στάση του, παρά τον Μαυροκορδάτο, μια και ο δεύτερος ήταν ένας Ευρωπαίος πολιτικός ενώ ο Κολοκοτρώνης ένας δικός του άνθρωπος, σαν τον ίδιο.

Όμως στο γεγονός ότι γίναμε ανεξάρτητο κράτος μεγάλο ρόλο έπαιξαν τόσο οι στρατιωτικοί όσο και οι πολιτικοί. Ανάμεσα στα άλλα, οι «πολιτικοί» κράτησαν και το διπλωματικό σκέλος των πραγμάτων του Αγώνα. Αν δεν ήταν αυτοί, πιθανά θα είχαμε γίνει αυτόνομο κράτος, όχι ανεξάρτητο. Θα ανήκαμε, δηλαδή, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, θα της πληρώναμε φόρους, στα εσωτερικά μας θα είχαμε ευρείες ελευθερίες, δεν θα είχαμε δικό μας στρατό ούτε δική μας εξωτερική πολιτική.

Γενικά, η Επανάσταση του 1821 ιδεολογικοποιήθηκε πολύ τα 200 χρόνια που κύλησαν. Όλες οι πολιτικές πλευρές τη διεκδίκησαν ως δική τους και, φυσικά, το ίδιο έκανε η Εκκλησία.

8. Οι εμφύλιοι πόλεμοι

Βασικό χαρακτηριστικό της Επανάστασης του ’21 είναι και οι μεγάλης κλίμακας εσωτερικές συγκρούσεις, που πήραν τον χαρακτήρα εμφυλίου. Στην ουσία, όλο το 1824 ήταν χρονιά εμφυλίου πολέμου. Αυτό που οδήγησε την επανάσταση σε δύο κύκλους εμφυλίων ήταν η επιδίωξη του Θ. Κολοκοτρώνη να την ελέγξει πολιτικά. Τελικά, ο Κολοκοτρώνης και οι Πελοποννήσιοι ηττήθηκαν, γι’ αυτό και φυλακίστηκαν από τους αντιπάλους τους το 1825 στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία, στην Ύδρα.

Ο Κολοκοτρώνης μπήκε στη διαδικασία διεκδίκησης της εξουσίας εκ μέρους των «στρατιωτικών» στηριγμένος στο γεγονός ότι είχε νικήσει, το καλοκαίρι του 1822, τον Δράμαλη στα Δερβενάκια, κάτι που εκτίναξε το κύρος και τη δύναμη του ίδιου, αλλά και των «στρατιωτικών» απέναντι στους «πολιτικούς».

Με τις κινήσεις του να ελέγξει την Εθνοσυνέλευση του Άστρους, κατηγορήθηκε ότι επεδίωκε να εγκαθιδρύσει «γκοβέρνο μιλιτάρε», δηλαδή στρατιωτική κυβέρνηση. Θα μπορούσε να είχε επιτύχει, αλλά χειρίστηκε το πράγμα αφρόνως και τελικά απέτυχε, την ίδια ώρα που ο Ιμπραήμ Πασάς και οι Αιγύπτιοι έμοιαζε πως συνέτριβαν την Επανάσταση, με μεγάλο κίνδυνο να ακολουθήσει γενική σφαγή.

Εδώ έχουμε μία πραγματικότητα που αξίζει προβληματισμού: το γεγονός δηλαδή ότι ένας άνθρωπος, ο οποίος πράγματι στα Δερβενάκια έσωσε την Επανάσταση, δρα μετά με τρόπο βλαπτικό για αυτήν, όπως αργότερα έπραξε και ο Μιαούλης, ο μέγιστος των Ελλήνων ναυτικών της Επανάστασης, ο οποίος, αντιπολιτευόμενος τον Καποδίστρια, έκαψε στον Πόρο τον ελληνικό στόλο το 1831.

Στην πραγματικότητα ο Εμφύλιος δεν σταμάτησε το 1825, παρά υπέβοσκε και τα επόμενα χρόνια, αναζωπυρώθηκε μετά το 1830 ως αντιπολίτευση στον Καποδίστρια, κορυφώθηκε το 1831 μετά τη δολοφονία του Κυβερνήτη, για να πάψει το 1833 με την έλευση της Αντιβασιλείας και του ενόπλου βαυαρικού σώματος που τη συνόδευε.

9. «Ετερόχθονες» και «αυτόχθονες»

Άλλη μία πόλωση της Επανάστασης υπήρξε εκείνη μεταξύ «αυτοχθόνων» και «ετεροχθόνων». Ετερόχθονες θεωρούνταν οι Έλληνες που ήρθαν από αλλού στα σημεία που κρατήθηκε η Επανάσταση – δηλαδή στην Πελοπόννησο, στη Στερεά και σε κάποια νησιά. Αυτοί ήρθαν να πολεμήσουν, μαζί με τους αδελφούς τους, για την ελληνική υπόθεση, ωστόσο Πελοποννήσιοι και Στερεοελλαδίτες τους θεωρούσαν «ετερόχθονες», δηλαδή από άλλη χθόνα, άλλη γη, και τους αντιμετώπιζαν εχθρικά κατηγορώντας τους ότι ήρθαν ακόπως για να τους πάρουν τις δουλειές και τα αξιώματα.

Η διάσταση αυτή διατηρήθηκε επί μακρόν στην ελληνική πολιτική ζωή, μέχρι και τη δεκαετία του 1840. Πάντως, έχει ενδιαφέρον ότι στην Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, τον Ιανουάριο του 1822, οι Έλληνες ψήφισαν ως πρώτο πρωθυπουργό τους έναν «ετερόχθονα», τον μεγάλης μόρφωσης και ικανοτήτων Φαναριώτη Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. Το δε 1827, στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, ως πρώτο Κυβερνήτη τους επέλεξαν τον επτανήσιο Ιωάννη Καποδίστρια, επίσης «ετερόχθονα», άνθρωπο εντυπωσιακών ικανοτήτων, παιδείας και ήθους.

10. Αποκοπή από το Πατριαρχείο

Μεγάλης σημασίας είναι τέλος η αποκοπή των Ελλήνων από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Τούτο, όπως και η σύνδεση των Ελλήνων με τη Δύση καθώς και τα εντυπωσιακά, δυτικού τύπου, Συντάγματα που ο Αγώνας υιοθέτησε, δικαιολογούν το γεγονός ότι ο Πόλεμος της Ελληνικής Εθνικής Ανεξαρτησίας θεωρείται Επανάσταση, μια και συνιστούν πολιτικές ανατροπές μεγάλης κλίμακας και εύρους.

Η αποκοπή της Εκκλησίας των επαναστατημένων περιοχών συνέβη αμέσως με την έκρηξη του Αγώνα, σαν να ήταν αυτονόητη, και διατηρήθηκε όλα τα χρόνια μέχρι και το 1833, οπότε το πράγμα έγινε επίσημο με την αναγνώριση το 1850 της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος – με την οποία και πορευόμαστε μέχρι σήμερα. Στη διάρκεια του Αγώνα, τα θέματα της Εκκλησίας λύνονταν από το κράτος μέσω του «Μινιστερίου της Λατρείας» και τον αντίστοιχο υπουργό, τον Μινίστρο της Λατρείας. Με τον τρόπον αυτό, η θρησκεία υπετάγη στο κράτος –στο εθνικό κράτος– κάτι που συνοδεύει τα πράγματα μέχρι σήμερα.

Οι Έλληνες στην επανάστασή τους δημιούργησαν ένα εθνικό σχήμα ελέγχου της Εκκλησίας τους. Τούτο συνέβη, στη συνέχεια, με όλα τα Χριστιανικά Ορθόδοξα κράτη της Βαλκανικής όταν απέκτησαν την ανεξαρτησία τους, καθώς έσπευσαν –και αυτά– να αποκοπούν από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, με δικούς τους, μάλιστα, Πατριάρχες. Στη βάση των εξελίξεων αυτών βρίσκεται το γεγονός ότι πολιτικός προϊστάμενος του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ήταν επί Βυζαντίου ο αυτοκράτορας, επί δε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ο σουλτάνος. Έχοντας δημιουργήσει δικό σου ανεξάρτητο εθνικό κράτος, εάν ο κλήρος σου παρέμενε διοικητικά συνδεδεμένος με το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, τότε, εμμέσως, ο σουλτάνος θα είχε λόγο στα δικά σου πράγματα. Και τούτο δεν επιθυμούσε κανένα βαλκανικό κράτος την ώρα της εθνικής δημιουργίας του.

*Για όποιον θέλει να μελετήσει την ιστορία της ελληνικής επανάστασης σε βάθος, η κ. Ευθυμίου συστήνει τα παρακάτω βιβλία:

Οι τόμοι Ε, ΣΤ, Ζ, Η της «Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού» του Απόστολου Βακαλόπουλου, με τις 3.500 περίπου σελίδες τους, αποτελούν την πληρέστερη και ακριβέστερη καταγραφή των γεγονότων της Επανάστασης.

Για την κατανόηση των στρατιωτικών πραγματικοτήτων του Αγώνα, χρήσιμο είναι το βιβλίο του Απόστολου Βακαλόπουλου «Τα ελληνικά στρατεύματα του 1821», εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1991.

Για την κατανόηση των παραμέτρων του Εμφυλίου, ας μελετήσει κανείς το βιβλίο του Νίκου Ροτζώκου «Επανάσταση και Εμφύλιος στο Εικοσιένα», εκδ. Πλέθρον, Αθήνα 1997.

Για την κατανόηση της κοινωνίας της Επανάστασης στη βάση των προεπαναστατικών ισορροπιών και κοινωνικών πραγματικοτήτων, πολύτιμες είναι οι πρώτες εκατόν τριάντα σελίδες του έργου του John Petropulos, «Πολιτική και συγκρότηση κράτους στο Ελληνικό βασίλειο (1833 -1843)», εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1997.

ΠΗΓΗ: insidestory.gr