Thursday, May 19, 2022

Χλόη Παΐκου (Χλόη Βερίτη, λογοτεχνικό ψευδώνυμο)

Τα βιβλία της Χλόης Παΐκου Βερίτη 
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Κόρη του δικηγόρου αλλά και πνευματικού ανθρώπου Αλέξανδρου Παΐκου και της
εκπαιδευτικού Μαρούλας Τζούβα Παΐκου μιας ξεχωριστής και αξιόλογης συγγραφέας που ασχολήθηκε από τα μαθητικά της χρόνια με το γράψιμο. μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών Κύπρου, του Συνδέσμου Παιδικού Νεανικού Βιβλίου κ.ά. Αλλά και η κόρη της ασχολείται με τα καλλιτεχνικά και ο αδελφός της Άγις Παΐκος με τη σκηνοθεσία.

Μέσα σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον με δυο καλλιεργημένα άτομα γονείς είναι φυσιολογική η αγάπη της Χλόης στο γράψιμο και τον προβληματισμό.

Η Χλόη Βερίτη γεννήθηκε στο Λονδίνο και μεγάλωσε στη Λευκωσία. Έχει πτυχίο Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης καθώς και μεταπτυχιακό στην Εκπαίδευση με ειδίκευση στη Δια Βίου Μάθηση από το Πανεπιστήμιο Middlesex Λονδίνου. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται τόσο στην Επαγγελματική Ανάπτυξη των εκπαιδευτικών όσο και στην εκπαιδευτική πολιτική.

Επαγγελματικά ασχολήθηκε με ποικίλους τομείς όπως η μετάφραση και η δημοσιογραφία. Από το 1995 εργάστηκε ως εκπαιδευτικός σε σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης και αφυπηρέτησε με το βαθμό της Βοηθού Διευθύντριας. Υπηρέτησε ως Πρόεδρος του Παγκυπρίου Συνδέσμου Καθηγητών Αγγλικής Γλώσσας και έγραψε πολλές εργασίες για την εκπαίδευση στην Αγγλική γλώσσα όπως «Ο ανθρώπινος παράγοντας στη μεθοδολογία διδασκαλίας», «Διδάσκω χρησιμοποιώντας το διαδίκτυο», «Δια Βίου Μάθηση και Εκπαίδευση στα Σχολεία Μ.Ε. στην Κύπρο», «Εκπαιδευτική Πολιτική στην Κύπρο: Απόσταση μεταξύ θεωρίας και πράξης» κ.ά.

Ασχολείται με τη λογοτεχνική μετάφραση και γράφει ποίηση και λογοτεχνία. Το μεγαλύτερο πάθος της όμως είναι το θέατρο. Μετά την παρακολούθηση μαθημάτων θεάτρου έπαιξε ως ερασιτέχνης ηθοποιός, για μία περίπου δεκαετία, σε πληθώρα παραστάσεων που έγιναν για φιλανθρωπικούς σκοπούς, ενώ σκηνοθέτησε αρκετά έργα στα σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης.

Στις εκδόσεις με τις οποίες ασχολήθηκε περιλαμβάνονται η δική της συλλογή διηγημάτων «Σελάνα» και η λογοτεχνική μετάφραση του θεατρικού έργου του Γουίλιαμ Μαστροσιμόνε «Κάτι για να σε θυμάμαι», και τα δύο από τον Εκδοτικό Οίκο Δωδώνη στην Αθήνα.

Θεατρικά έργα
Λευκά χρυσάνθεμα (2020), Δωδώνη
Ο αργαλειός των Δελφών (2021), Δωδώνη
Καλειδοσκόπιο (2021), Δωδώνη
Διηγήματα
Σελάνα (2015), Δωδώνη

Selana (2019), Δωδώνη    

Το βιβλίο της «Φωνές Δικαίου, 19ος αιώνας» κυκλοφόρησε με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 70 χρόνων από την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1948-2018).


Πρόκειται για ένα βιβλίο με αναφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα με στόχο να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει το κοινό και ιδιαίτερα τη νεολαία γύρω από το θέμα, αλλά και να προβληματίσει και εκπαιδευτικούς. Παρουσιάζει τρία φωτεινά παραδείγματα που, αν και στερήθηκαν τη μόρφωση, διεκδίκησαν το δικαίωμα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Έτσι ο Ερυθρόδερμος Αρχηγός Σηάτλ, η «νέγρα» Σοτζέρνυ Τρουθ και ο τυφλός νεαρός “Μπλινκ”, αρχηγός των Newsies, οργανώνονται και «υψώνουν τη φωνή τους», για να υπερασπιστούν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ενώνουν τις φωνές τους για να μας εμπνεύσουν και να μας αφυπνίσουν. Γιατί, δυστυχώς, για χιλιάδες ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο, τα δικαιώματα του ανθρώπου δεν είναι δεδομένα.
Λευκά χρυσάνθεμα

Οι ανάσες της αρχής και του τέλους είναι πολύ κοντά. Κανένας δεν θέλει να φοβάται ή να πονά στο μεσοδιάστημα.

Στο TRANSIΤ σου δίνεται μια πολυτελής επιλογή. Ένα βραχυκύκλωμα του χρόνου θα σε μεταφέρει στον ενδιάμεσο χώρο. Αυτόν που βρίσκεται ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο. Έχεις μόλις 60 δευτερόλεπτα να αποφασίσεις. Θα επιστρέψεις στην επίγεια ζωή σου ή θα προχωρήσεις στον άλλο κόσμο;

Η ΛΙΜΝΗ θέτει το ερώτημα: Είναι η ευθανασία ανθρώπινο δικαίωμα; Ποιος αποφασίζει;

Ο ΚΑΘΕΝΑΣ με το εντελώς απρόσμενο και αμετάκλητο τηλεφώνημα που δέχεται σε καλεί να επανεξετάσεις τις πράξεις σου. Δεν σου επιτρέπεται να πάρεις τίποτα μαζί σου παρά μόνο έναν συνοδοιπόρο. Ποιος θα σε συνοδεύσει άραγε; Μήπως η ΥΛΗ;

Ποια είναι η δική σου αλήθεια;

Στα τρία αυτά θεατρικά κείμενα με πρωταγωνιστή τα ΛΕΥΚΑ ΧΡΥΣΑΝΘΕΜΑ, δεν υπάρχουν απαντήσεις παρά μόνο ερωτήσεις.

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ για την Ποιητική Συλλογή “Το Παλιό μου Πιάνο”

«Η ποίηση είναι τα μέσα της έναρθρης γλώσσας με τα οποία προσπαθεί να απεικονίσει ότι στα σκοτεινά επιχειρούν να εκφράσουν τα δάκρυα, οι σιωπές, οι στεναγμοί, οι θωπείες, η κραυγή». (Κική Δημουλά).

Με μεγάλη χαρά και συγκίνηση χαιρετίζω την έκδοση αυτή της Χλόης Βερίτη αφιερωμένη στον Μάριο Τόκα, το μελωδικότατο συνθέτη που έφυγε τόσο νωρίς από κοντά μας αφήνοντας πίσω του ένα μεγάλο, δυσαναπλήρωτο κενό. Η Χλόη, στενή κι αγαπημένη φίλη του Μάριου, μέσα από τους μελωδικούς της στίχους βαδίζει στους δρόμους της ποίησης με μια ξεχωριστή ευαισθησία. Μας ταξιδεύει με τις δικές της ποιητικές μελωδίες στ’ αστέρια, στο φεγγάρι, στην πανσέληνο που μυρίζει γιασεμί, και πολλαπλασιάζει έντονα μνήμες και θύμησες από τα περασμένα.

Κάθε λέξη της ποιήτριας, κάθε της πρόταση διακατέχεται από λυρική ουσία. Με πάθος και ρομαντισμό η Χλόη μας μεταφέρει τη νοσταλγία για μια ευτυχισμένη εποχή που τέλειωσε: «Γεμάτες βραδιές με συντροφιά τ’ αστέρια …. μια σπίθα η ζωή μας που την ανάβαμε παρέα μ’ έρωτα και με Σεφέρη… η αλήθεια μας μέθαγε με ρετσίνα και συζητούσε ατέλειωτα κι απάγγελλε, τραγούδαγε με συντροφιά τ’ αστέρια» (Άφιλτρα Κασετίνα). Με πόνο και θλίψη μας συνοδεύει με τους στίχους της στον Πενταδάκτυλο, «στο βουνό μας με χαραγμένο στην πλαγιά του το μισοφέγγαρο» (Λεπίδα).

Στην ποίηση της Χλόης Βερίτη ολόκληρη η μαγεία της Φύσης, κάθε της πινελιά, κάθε χρώμα και κάθε της μυρωδιά, μας ταξιδεύει σ’ έναν άλλο κόσμο, μαγικό. «Αν ο Θεός ήταν ζωγράφος θα ζωγράφιζε εσένα… με χρώματα από γη, φωτιά και θάλασσα….» (Πνοή). Κι εμείς την ακολουθούμε με την ψυχή μας, νοιώθουμε τη θλίψη της, τη μοναξιά, την ηρεμία, τη νοσταλγία της. Οι μνήμες ξυπνούν μέσα από λυρικές μουσικές εικόνες γεμάτες ρυθμό κι ευαισθησία. Η ποιητική τεχνική συνδυασμένη με λεπτά αλλά δυνατά συναισθήματα αγγίζει ευγενικά τις ψυχές μας. Είναι τόση η δύναμη των στίχων ώστε η ποίησή της μας συνεπαίρνει. Και όταν αυτή τελειώσει, χρειαζόμαστε χρόνο «να ξυπνήσουμε από το όνειρο» και να επανέλθουμε στο δικό μας κόσμο.

Εύχομαι η Χλόη Βερίτη να έχει πάντα τη δύναμη να δημιουργεί και να προσφέρει την ποίησή της σε όλους μας, για να παρηγορεί και να μας δίνει δύναμη στους δύσκολους καιρούς που ζούμε.

ΜΑΡΩ ΣΚΟΡΔΗ
Μουσικοπαιδαγωγός, Πρώην ΕΜΕ Μουσικής, Πρώην ΠΛΕ ΜΕ
Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου

Σελάνα, Χλόη Βερίτη

Η Χλόη Βερίτη μάς αιφνιδιάζει αποκαλυπτικά με την είσοδό της στον χώρο μιας δόκιμης λογοτεχνικής γραφής· ειδικότερα, μιας εγγραφής στο διηγηματικό τοπίο των αισθαντικών λυρικών εμπνεύσεων και των ενσυναίσθητων ψυχογραφικών αποτυπώσεων, των στοχαστικών ανατάσεων, των ρομαντικών αναπολήσεων και των φαντασιακών ονειρικών ή μεταφυσικών μεταπλάσεων με νεωτερικούς τρόπους επινοητικής σύλληψης, δημιουργικής ζωντανής έκφρασης και σκηνικής παραστατικότητας. Το τελευταίο γνώρισμα, προφανώς, από το πάθος και την ενεργή εμπλοκή της στο θέατρο, καθώς και τη μεταφραστική θεατρική της ενασχόληση, δείγμα της οποίας η άρτια μετάφρασή της του έργου του Αμερικανού συγγραφέως Ουίλιαμ Μαστροσιμόνε «Κάτι για να σε θυμάμαι» από τις εκδόσεις Δωδώνη.

Από τις ίδιες ελλαδικές εκδόσεις κυκλοφόρησαν κατά την περσινή χρονιά τα δεκατρία ενδιαφέροντα διηγήματά της υπό τον ποιητικό αρχαιοελληνικό τίτλο «Σελάνα» με το σουρεαλιστικό συμβολικό έργο της Στέλλας Λάντσια «Όνειρο», που φιλοτεχνεί το εξώφυλλο του βιβλίου σε έναν εμβληματικό προϊδεασμό της κεντρικής ιδέας πρόσληψης του περιεχομένου του: ήτοι, της ονειρικής Αρχέγονης Μήνης= Σελήνης-Γυναίκας στον αέναο κύκλο της ζωής, στη σκοτεινή-αθέατη και φωτεινή-ορατή τους όψη, «της ταύτισης, ένωσης και συμπαντικής μελωδίας», καθώς μας θυμίζει, ύστερα από τον πρόλογο του Κωνσταντίνου Μπούρα, στην επεξηγηματική της εισαγωγή η συγγραφέας. 

Μη παραλείποντας εδώ, εκτός από την υπόμνηση της ερμηνευτικής σημασιοδότησης της Σελήνης ως φως και λάμψης από το «σέλας» της ετυμολογίας της, να αναφέρει τη σύνδεσή της με μύθους, παραδόσεις, δοξασίες σε αρχαίους λαούς και θρησκείες, ποιήματα και ύμνους, όπως ο Ομηρικός και ο Ορφικός και η γνωστή ερωτική ωδή στη Σελήνη της δεκάτης μούσας, κατά τον Πλάτωνα, Σαπφούς (Δέδυκε μεν α σελάννα και / Πληιάδες μέσαι δε / νύκτες, παρά δ’ έρχετ’ ώρα / εγώ δε μόνα κατεύδω»).

Συνακόλουθα, οι τίτλοι των διηγημάτων δεν είναι τυχαίοι, εφόσον παραπέμπουν στις κοσμογονικές αντιλήψεις, τις ημερομηνιακές φάσεις και τις χρωματικές όψεις της Σελήνης με τις αλληγορικές συνδηλώσεις στα βιολογικά στάδια και τις συναισθηματικές καμπές της γυναίκας και της ιδιαίτερης φύσης του ψυχισμού της μαζί με τους πολλαπλούς ρόλους και στόχους της αποστολής της: της οικογενειακής της δράσης ως συζύγου, ερωτικής συντρόφου και μητέρας, της κοινωνικής της δέσμευσης ως εργαζομένης και της ελεύθερης επιλογής των ποικιλώνυμων ενδιαφερόντων της. 

Μια, εντέλει, πολύμορφη, πολυδιάστατη, αλλά και συγκυριακά ή μοιραία πρωτεϊκή γυναίκα-σελάνα, που κατά συμπαντική νομοτέλεια και θεία επιταγή μεταστοιχειώνεται ανελικτικά από το κορίτσι τής εφηβείας με τα πρώτα σκιρτήματα της αγάπης και των διαπροσωπικών της σχέσεων στον σχολικό περιβάλλον, της γυναίκας των ανεκπλήρωτων ερώτων, των συμβατικών συνηθειών και των συζυγικών απογοητεύσεων, μα και των επαναστατικών εκρήξεων έως ανατρεπτικών ενεργειών.

Πάνω απ’ όλα, όμως, της μητρότητας και της αιώνιας μάνας, των εναγώνιων κραδασμών και των επώδυνων ημερών, αλλά και της συνέχισης της ζωής σε νέες διαδρομές μέχρι την άφιξή της ως γιαγιάς στο καταφύγιο της μοναξιάς και της άδειας φωλιάς, του κόσμου των αναμνήσεων ή της αμνησίας της μέσα από το αιώνιο παραμύθι του καλπασμού του χρόνου προς τη δύση του φεγγαριού της. 

Όλα καταγεγραμμένα με τη γνώση και την ευθυκρισία μιας γυναίκας, που έζησε την κάθε ξεχωριστή φάση της μήνης-σελήνης και βιώνει την πανσέληνο της ωριμότητάς της κάτω από τον μεγεθυντικό φακό της συγγραφικής εποπτείας, μα και φωτίζοντας τα παραπέρα βήματά της από «το διαχρονικό Σέλας της ζωής της, τη μητέρα της, εκπαιδευτικό και συγγραφέα, Μαρούλα Τζούβα-Παΐκου», στην οποία αφιερώνει το πρώτο εκδομένο λογοτεχνικό της πόνημα. Επ’ ευκαιρία, ας μας επιτρέψει η φίλτατή μας κ. Μαρούλα να της αφιερώσουμε με τη σειρά μας την αποψινή εκδήλωση παρουσίασης του αξιόλογου αυτού πονήματος της αγαπημένης της κόρης Χλόης με όλη την εκτίμηση στο δικό της συγγραφικό έργο και με τα πιο εγκάρδια αισθήματα στην ωραία φιλία που μας δένει χρόνια και χρόνια.

Συνέντευξη της Χλόης Παΐκου Βερίτη στη Μαίρη Πιερίδου

ΧΛΟΗ ΒΕΡΙΤΗ: Από μικρή «πάλευα» με τη γλώσσα και τα κείμενα!

Η Χλόη Βερίτη είναι μια γυναίκα αξιολάτρευτη! Μόλις τη γνωρίσεις κάτι πολύ ζεστό σου αγγίζει την ψυχή! Είναι το χαμόγελο της, η καλοσύνη, η ευγένειά της! Είναι το γεμάτο μόρφωση και έξυπνο μυαλό που διαθέτει! Είναι η διορατικότητά της! Είναι οι γνώσεις και το ταπεραμέντο της. Είναι γυναίκα σύμβολο που αν ακολουθήσεις τα βήματά της θα πετύχεις πολλά στη ζωή σου!

Είναι ο άνθρωπος που μεγάλωσε σε ένα σπίτι χαρούμενο, ευτυχισμένο, ιδανικό θα έλεγα! Έχει μια μητέρα πολυδιαβασμένη, μορφωμένη, με πολλά στο ενεργητικό της. Μια μητέρα θαυμάσια και μια εκπαιδευτικό που άφησε στο πέρασμα της το στίγμα της και γι’ αυτήν μιλάνε ακόμα οι μαθητές της! μια γυναίκα στήριγμα που ακόμη και σήμερα είναι «βράχος» για τα παιδιά της!

Η Χλόη Βερίτη είναι και αυτή μια αξιόλογη συγγραφέας, ποιήτρια και εκπαιδευτικός. Αγαπά το Θέατρο, την ποίηση, τη συγγραφή. Η τελευταία της συλλογή διηγημάτων, η «Σελάνα», την έκανε γνωστή περισσότερο στο λογοτεχνικό μας χώρο, γιατί είχε την επιτυχία ενός «δυσθεώρητου ύψους» και με πολλές ευαισθησίες που αγγίζουν τον αναγνώστη, αλλά και τον συγκινούν. Είναι μια γυναίκα που την άγγιξε η «χρυσόσκονη» της τέχνης και η πέννα της σε οδηγεί σε ένα ταξίδι «ατελείωτα δημιουργικό». Φαίνεται πως η χρυσόσκονη έχει αγγίξει και την κόρη της Χλόης, την Ελεωνόρα που είναι ηθοποιός και έχει πρόσφατα προταθεί ως υποψήφια για το Βραβείο Ερμηνείας Καλύτερου Γυναικείου Ρόλου του ΘΟΚ.

Με μητέρα την Μαρούλα Παΐκου και αδελφό τον εξαίρετο σκηνοθέτη Άγι Παΐκο, η Χλόη Βερίτη κάνει και αυτή από μόνη της μια μεγάλη επιτυχία. Σε ό,τι κάνει και σε ό,τι αγγίζει. Με τη Χλόη είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνομιλία, την οποία σας παραθέτω για να τη γνωρίσετε καλύτερα.

Χλόη μου, από πότε άρχισες να ασχολείσαι με το γράψιμο;

Από πολύ μικρή μου άρεσε να γράφω. Ώρες ατελείωτες παιδούλα ακόμη καθόμουν μαζί με τον πατέρα μου και «παλεύαμε» με τη γλώσσα, τα κείμενα και τα λεξικά, γιατί πίστευε πολύ στη μετάφραση ως πηγή γνώσης, αλλά και τέχνης. Με το γράψιμο, όπως γνωρίζεις, ασχολείτο και η μητέρα μου, έτσι κι εγώ από πολύ νωρίς άρχισα να γράφω.

Ποιο ρόλο έπαιξε το ότι ανήκεις σε μια λογοτεχνική και θεατρική οικογένεια;


Πιστεύω ότι αυτό το γεγονός έπαιξε μεγάλο και σπουδαίο ρόλο. Γιατί από μικρή πήγαινα με τους γονείς μου θέατρο, κινηματογράφο, σε διάφορες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, σπίτι μας κάναμε συνεστιάσεις με γνωστές προσωπικότητες και από το χώρο της Τέχνης, αλλά και του Θεάτρου, και ήταν φυσικό να με επηρεάσουν. Δεν σας κρύβω ότι τα περισσότερα δώρα που έπαιρνα ήταν βιβλία και έτσι συνεχώς διάβαζα.

Πώς προέκυψε το βιβλίο σου η «Σελάνα»;

Η «Σελάνα» γεννήθηκε το καλοκαίρι του 2015. Είναι ένα αξιαγάπητο και δυνατό παιδί! Όπως κάθε γυναίκα. Η Σελάνα είναι μια, όπως και η Σελήνη είναι μία. Δεν ισοδυναμεί με κανένα αυτοτελές διήγημα από τα δεκατρία που συμπεριλαμβάνονται στη συλλογή αυτή. Τα φεγγάρια είναι δεκατρία, αλλά η σελήνη είναι μόνο μία. Επομένως η συλλογή αυτή είναι ένα ενιαίο σύνολο και δεν έχει νόημα αν διαβαστεί αποσπασματικά ή με άλλη σειρά.

Η γυναίκα είναι η αρχή της ζωής. «Τα πράγματα είναι έτσι», λέει ο Νινχούρ. Η Σελάνα μιλά για τον ιερό κύκλο και τα στάδια: η ζωή, ο θάνατος και η αναγέννηση. «Το στάρι που θα πεθάνει μπαίνει στη γη και ξαναγεννιέται». Ποιος προσφέρει το δώρο της συνέχειας της ζωής; Ποιος θα γεννήσει ξανά το στάρι; Η μήτρα της Γαίας θα το φιλοξενήσει για να ξεναγεννηθεί. Η γυναίκα, λοιπόν, όχι σε σχέση με το φύλο, αλλά σε σχέση με την εναρμόνιση της συμπαντικής σιωπηρής μελωδίας της αγάπης με το θήλυ. Σε σχέση με τη θηλυκή αρχή της δημιουργίας του κόσμου. Άλλωστε μ’ αυτή την έννοια ποιος μπορεί να ισχυριστεί πως ο Θεός είναι γυναίκα;

Από πού εμπνέεσαι Χλόη;

Παντού και πάντοτε, όλα είναι έμπνευση! Ακόμη και η πιο «άκυρη» στιγμή είναι έμπνευση. Η μεγαλύτερη αναζήτησή μου όμως είναι η σχέση μας με το σύμπαν. Από πού ερχόμαστε και πού πάμε.

Εσύ Χλόη μου, πιστεύεις στην αληθινή αγάπη;


Ναι, πιστεύω στην αληθινή αγάπη, αλλά πιστεύω επίσης πως ο μεγαλύτερος έρωτας δεν είναι ο πρώτος, αλλά ο τελευταίος!

Για τα θεατρικά μας πράγματα τι έχεις να πεις;

Για τα θεατρικά μας πράγματα θα έλεγα πως είναι μάλλον απογοητευτικά από πολλές απόψεις. Αλλά αυτό το θέμα θα πρέπει να το αναλύσουμε μια άλλη φορά.

Μελλοντικά τι ακολουθεί;


Εκτός από τις λογοτεχνικές μου μεταφράσεις, υπάρχουν πολλά δικά μου στα σκαριά που είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους. Το πρώτο που παίρνει σειρά είναι μια κάπως γκόθικ νουβέλα που ασχολείται με την αιώνια πάλη του κακού με το καλό. Θα ακολουθήσει ένα ανθολόγιο ποίησης και στη συνέχεια ένα μυθιστόρημα που θα μας καλέσει να συζητήσουμε την αλήθεια μας.

Κι όταν τελειώσουν όλα αυτά θα ολοκληρώσω και το θεατρικό μου που περιμένει υπομονετικά στο συρτάρι! Μετά, σίγουρα κάτι νέο θα προκύψει. Γιατί όπως συχνά λέω στους μαθητές μου, «αν θα κρατήσετε κάτι από ‘μένα, κρατήστε αυτό: να συνεχίσετε τη μελέτη γιατί ο καλύτερος φίλος είναι το βιβλίο».

Χλόη μου, σου εύχομαι καλή συνέχεια και καλή επιτυχία σε ό,τι κάνεις!

Tuesday, May 17, 2022

Μία πρόταση για την πολιτική ευθύνη

Το εκλογικό σύστημα ενισχύει τις πελατειακές σχέσεις ψηφοφόρου και πολιτικού, ενώ η διαρκής ενίσχυση και ισχυροποίηση των κομματικών δομών περιορίζει την ανάπτυξη εσωκομματικής δημοκρατίας, κατά τρόπο ώστε ο αξιωματούχος να μην τολμά να διαχωρίσει την θέση του από το Κόμμα, διότι γνωρίζει πως αν το πράξει αυτό μπορεί να είναι και το τέλος της πολιτικής του καριέρας.

του Αχιλλέα Κ. Αιμιλιανίδη*

Η κρατούσα προσέγγιση, που υιοθετείται και σε ευρωπαϊκά κείμενα, εκλαμβάνει ως δεδομένο πως οι πολιτικοί θα πρέπει να τυγχάνουν ουσιαστικής προστασίας από ποινικές διώξεις που αφορούν στις πολιτικές τους αποφάσεις, με εξαίρεση αποφάσεις που συνιστούν αδικήματα του κοινού ποινικού δικαίου, και ότι οι πολιτικές αποφάσεις θα πρέπει να υπόκεινται σε πολιτική ευθύνη, με τελικούς κριτές τους ψηφοφόρους. Η προσέγγιση αυτή επιχειρεί να περιορίσει την ευθύνη των πολιτικών προσώπων για την άσκηση των καθηκόντων τους σε μια μορφή πολιτικής ευθύνης, η οποία ενεργοποιείται αποκλειστικά σε κάθε εκλογική αναμέτρηση και η οποία επαφίεται αόριστα στην ικανότητα του ψηφοφόρου να τιμωρήσει τον πολιτικό, μέσω της καταψήφισής του.

Μπορούν να προβληθούν διάφορα επιχειρήματα ως υποστηρικτικά της κρατούσας άποψης ότι οι πολιτικοί πρέπει να τυγχάνουν αυξημένης προστασίας κατά την άσκηση των καθηκόντων τους σε σχέση με τους υπόλοιπους πολίτες. Το σημαντικότερο επιχείρημα είναι ότι δεν θα πρέπει να ποινικοποιείται η πολιτική ζωή, διότι διαφορετικά δεν θα μπορεί να ασκηθεί με αποφασιστικότητα και τόλμη η πολιτική της Κυβέρνησης και θα αναπτυχθεί η ευθυνοφοβία μπροστά στον φόβο της ποινικής ή αστικής ευθύνης. Θα μπορούσε να αναφερθεί, επίσης, ο κίνδυνος πολιτικών διώξεων από τη νέα Κυβέρνηση ή και η πρόκληση κοινωνικής αναστάτωσης, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, όπως έγινε για παράδειγμα στην περίπτωση της δίκης του πρώην Πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου. Προβάλλεται τέλος η άποψη ότι ο λαός με την ψήφο του έδωσε εντολή στην κυβέρνηση ή τους βουλευτές να δράσουν κατά συνείδηση και επομένως, εφόσον υπάρχει εκ των προτέρων νομιμοποίηση των πράξεων των πολιτικών από το εκλογικό σώμα, οποιαδήποτε άλλη μορφή αναγνώρισης ευθύνης δεν είναι νοητή.

Στα πιο πάνω επιχειρήματα μπορεί να προβληθεί πειστικότατος αντίλογος. Οι πολιτικοί είναι πλέον επαγγελματίες και όχι ερασιτέχνες. Λαμβάνουν υψηλούς μισθούς για να ασκούν τα δημόσια αξιώματα, είναι κατά κανόνα ενεργοί σε πολιτικά κόμματα και ακόμα και αν ασκούν δεύτερη εργασία, όταν αυτό επιτρέπεται, αναμφίβολα η άσκηση των πολιτικών τους καθηκόντων είναι πρωταρχικής σημασίας. Σε όλους τους επαγγελματικούς κλάδους η πλημμελής άσκηση των καθηκόντων ενός επαγγελματία μπορεί να επιφέρει ευθύνες, οι οποίες βεβαίως απονέμονται με βάση την ισχύουσα νομοθεσία. Αυτό δεν παρεμποδίζει ούτε την καινοτομία, ούτε την λήψη αποφάσεων με αποφασιστικότητα, νοουμένου ότι η πολιτική και αστική ευθύνη καταλογίζεται με το ίδιο μέτρο και τα ίδια κριτήρια ως ενός άλλου επαγγελματία. Δεν είναι ιδιαίτερα πειστική η άποψη ότι ένας γιατρός ή ένας δικηγόρος ή ένα μέλος διοικητικού συμβουλίου εταιρείας πρέπει να φέρουν ευθύνη για τις πράξεις που ασκούν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, περιλαμβανομένων και των πράξεων ή παραλείψεων που οφείλονται σε επαγγελματική αμέλεια, ενώ από την άλλη οι πολιτικοί θα πρέπει να είναι ανεύθυνοι ή περιορισμένης ευθύνης.

Κριτήριο για το αν υπάρχει ή όχι αμέλεια δεν μπορεί να είναι βέβαια ο εξαιρετικά υψηλού επιπέδου πολιτικός, διότι αυτό θα έθετε τον πήχη υπέρμετρα ψηλά. Θα πρέπει όμως να υπάρχει κριτήριο ευθύνης για αμέλεια, σε περίπτωση που ο πολιτικός ενεργεί κατά τρόπο που να προξενεί ζημία μέσω των πράξεων ή παραλείψεων του, οι οποίες κινούνται πολύ πιο κάτω από το επίπεδο που θα ήταν ανεκτό για έναν συνηθισμένο πολιτικό ο οποίος ενεργεί με εύλογο τρόπο. Σε μια εποχή κατά την οποία ο κάθε πολιτικός θεωρεί ότι μπορεί να αναλάβει οποιοδήποτε αξίωμα και να το φέρει σε πέρας, η ύπαρξη ενός κριτηρίου καταλογισμού ευθυνών παρόμοιου με αυτό που ισχύει σε άλλους επαγγελματικούς κλάδους και η αναγνώριση ευθυνών θα μπορούσε δυνητικά να βελτιώσει το συγκριτικά χαμηλό επίπεδο ή και ικανότητες των προσώπων που ασχολούνται κατ’ επάγγελμα με την πολιτική, εφόσον αυτοί θα γνώριζαν πλέον για τους δυνητικούς κινδύνους που συνδέονται με την ανάληψη δημοσίων αξιωμάτων και την άσκηση πολιτικής, κινδύνους που δεν θα υπερβαίνουν πάντως το επίπεδο που απαιτείται και από τους υπόλοιπους επαγγελματικούς κλάδους.

Στα πιο πάνω μπορεί να προβληθεί ως αντίλογος ότι η δημοκρατία προϋποθέτει να αντικρίσουμε τους πολιτικούς ως υποκείμενους αποκλειστικά στη λαϊκή βούληση και ως εντολοδόχους των ψηφοφόρων τους, αντί ως επαγγελματίες. Ιδιαίτερα ενόψει του κινδύνου οι διώξεις πολιτικών για πράξεις ή παραλείψεις τους να χρησιμοποιηθούν για φίμωση πολιτικών αντιπάλων και παρεμπόδιση των αξιωματούχων της αντιπολίτευσης από την άσκηση των καθηκόντων τους. Η έκφραση πολιτικών απόψεων δεν μπορεί να ποινικοποιείται, ούτε και να γίνεται αντικείμενο αγωγών, που αποσκοπούν στον περιορισμό του δικαιώματος λόγου ενός πολιτικού. Από την άλλη, όμως, η ύπαρξη ασυλίας και η καταχρηστική δυνατότητα αποφυγής των ευθυνών ενός πολιτικού, όπου αυτές πράγματι υπάρχουν, οδηγούν αναπόφευκτα σε αυθαιρεσία. Η εξεύρεση ισορροπημένων λύσεων που να διασφαλίζουν την προστασία της πολιτικής άποψης, από την μια, και να παρέχουν την υποχρέωση λογοδοσίας, από την άλλη, είναι το ζητούμενο. Στις σύγχρονες κοινωνίες, στις οποίες υπάρχουν χρηματοδοτούμενα από το κράτος πολιτικά κόμματα, επαγγελματίες πολιτικοί και ιδιωτική χρηματοδότηση ή «εξυπηρετήσεις» από επιχειρήσεις που αναμένουν ανταλλάγματα, η κλασική αντίληψη περί ασυλίας δεν είναι πλέον το ίδιο πειστική. Ο πολιτικός θα πρέπει να γνωρίζει ότι λογοδοτεί, να είναι έντιμος και να σέβεται το εκλογικό σώμα, διότι διαφορετικά καθίσταται ανέλεγκτος και αυταρχικός.

Η εντολή του εκλογικού σώματος δίδεται πάντα με μια υπονοούμενη εντολή ότι ο πολιτικός θα ενεργήσει επιμελώς, ώστε να διαχειριστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το δημόσιο αξίωμα που του έχει ανατεθεί. Κανένα πολιτικό πρόσωπο δεν εκλέχθηκε με σύνθημα ότι θα καταστρέψει τον λαό ή ότι θα χειροτερέψει τον βίο του. Ο κάθε πολιτικός υπόσχεται ότι θα ενεργήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για τα συμφέροντα όχι μόνο του εντολέα του, αλλά και του συνόλου του λαού. Όπως ακριβώς ένας δικηγόρος ή ένας άλλος επαγγελματίας αναλαμβάνει να ενεργήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για τα συμφέροντα του προσώπου που τον εμπιστεύεται. Σε περίπτωση, επομένως, που ο πολιτικός κακοδιαχειρίζεται την εντολή που λαμβάνει, δεν μπορεί να την επικαλείται ως δικαιολογητικό ούτε και μπορεί να απαλλαγεί των ευθυνών του με αναφορά στο εκλογικό σώμα. Δεν είναι κατά την γνώμη μου νοητό οι ίδιοι οι πολιτικοί να ψηφίζουν διαφορετικό μέτρο προστασίας των ιδίων σε σύγκριση με άλλους επαγγελματίες.

Σημειώνω ότι η κοινωνική αναταραχή είναι προτιμότερη από την ατιμωρησία, η οποία ενθαρρύνει την επίδειξη παρόμοιων συμπεριφορών στο μέλλον. Μάλιστα, σε πολλές περιπτώσεις η κοινωνική αναταραχή μπορεί να λειτουργήσει καθαρτικά για μια κοινωνία, με κλασικότερη την περίπτωση του σκανδάλου Watergate επί Προεδρίας Νίξον στις ΗΠΑ, στην οποία η ανακάλυψη του σκανδάλου και η τιμωρία (αν και ο ίδιος Νίξον έλαβε χάρη από τον πρώην Αντιπρόεδρο του και διάδοχό του στην Προεδρία Τζέραλντ Φορντ) επενέργησε καθαρτικά για την αμερικανική κοινωνία και επέτρεψε την ανασυγκρότηση του πολιτικού συστήματος. Εφόσον μάλιστα η ποινική ή αστική ευθύνη καταλογίζεται από τα δικαστήρια και μέσω συγκεκριμένων θεσμικών διαδικασιών, που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου, οπωσδήποτε περιορίζεται ο κίνδυνος χρήσης του ποινικού δικαίου ως εκδικητικού πολιτικού μηχανισμού στα δημοκρατικά πολιτεύματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Νίξον υποχρεώθηκε να παραδώσει το επίμαχο μαρτυρικό υλικό, που αποδείκνυε την ενοχή του, και ουσιαστικά να υποβάλει παραίτηση, μετά από απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, η οποία λήφθηκε από ένα δικαστήριο, στο οποίο πολλοί από τους δικαστές (περιλαμβανομένου και του Προέδρου του Δικαστηρίου Warren Burger) είχαν διοριστεί από τον ίδιο.

Επιπρόσθετα προς τις πιο πάνω μορφές ευθύνης, αναγνωρίζεται και μια ξεχωριστή μορφή ευθύνης, η πολιτική ευθύνη. Για να γίνει κατανοητή η αναγκαιότητα ύπαρξης πολιτικής ευθύνης θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας αυτό που αναφέρει και ο Mearsheimer στο βιβλίο του Why Leaders Lie, ότι το ψέμα είναι πιο σύνηθες και φυσιολογικό για τους ηγέτες σε μια δημοκρατία, παρά σε μια δικτατορία. Ένας ηγεμόνας δεν έχει ανάγκη να πει ψέματα στον λαό του για να εξασφαλίσει την στήριξή του, ενώ αντίθετα οι ηγέτες στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες χρειάζονται να εξασφαλίσουν την στήριξη είτε της κοινής γνώμης, είτε του εκλογικού σώματος και για τον λόγο αυτό ψεύδονται. Δεν είναι τυχαίο που οι σύγχρονοι πολιτικοί διορίζουν στο επιτελείο τους περισσότερους επικοινωνιολόγους και δημοσιογράφους παρά επιστήμονες, διότι η διαχείριση της δημόσιας εικόνας τους είναι σημαντικότερη για αυτούς από την ουσιαστική πολιτική τους παρέμβαση. Επομένως, οι πολιτικοί σε μια δημοκρατία λένε συχνά ψέματα και αυτό οφείλεται στην ίδια τη φύση του πολιτικού συστήματος.

Ο οικονομολόγος Charles Beard είχε ισχυριστεί πως οι πατέρες του Αμερικανικού Συντάγματος είχαν καθορίσει τις περιοχές και τις δομές της νεοσύστατης ομοσπονδίας, κατά τρόπο ώστε να αυξηθεί η τιμή της ακίνητης τους ιδιοκτησίας. Ανεξάρτητα αν κάποιος συμφωνεί με τον Beard, γεγονός παραμένει πως η διαχείριση της δημόσιας εξουσίας συχνά δεν είναι απαλλαγμένη από προσωπικά συμφέροντα. Το εκλογικό σύστημα ενισχύει τις πελατειακές σχέσεις ψηφοφόρου και πολιτικού, ενώ η διαρκής ενίσχυση και ισχυροποίηση των κομματικών δομών περιορίζει την ανάπτυξη εσωκομματικής δημοκρατίας, κατά τρόπο ώστε ο αξιωματούχος να μην τολμά να διαχωρίσει την θέση του από το Κόμμα, διότι γνωρίζει πως αν το πράξει αυτό μπορεί να είναι και το τέλος της πολιτικής του καριέρας. Η αποτελεσματική, επομένως, προστασία των πολιτών και η εμπιστοσύνη απέναντι στο πολιτικό σύστημα προϋποθέτει υψηλό βαθμό ευθιξίας και αποδοχής ευθυνών, ιδιαίτερα πολιτικών. Το ψέμα στην πολιτική δεν θα πρέπει να θεωρείται ως αδιάφορο, ακόμα και αν ο πολιτικός είναι δημοφιλής (χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση Κλίντον). Η παράβαση των προεκλογικών υποσχέσεων ενέχει ευθύνες, ιδιαίτερα αν αυτές ανήκουν στον κεντρικό πυρήνα του προεκλογικού προγράμματος.

Όλοι οι πολιτικοί, όπως άλλωστε και όλοι οι άνθρωποι, θα διαπράξουν και λάθη. Θα πρέπει, όμως, τα λάθη αυτά να τυγχάνουν αναγνώρισης και ο πολιτικός να απολογείται για αυτά προς το εκλογικό σώμα και όχι με επικοινωνιακά κόλπα να προσπαθεί να τα παρουσιάσει ως επιτυχίες. Πολλές φορές, εξάλλου, μια πράξη μπορεί να «είναι χειρότερη από έγκλημα, να είναι λάθος» κατά την γνωστή φράση του Antoine Boulay de la Meurthe για την εκτέλεση του Enghien. Ένα λάθος μπορεί να έχει τόσο καταστροφικές συνέπειες που να μην διαφέρει από έγκλημα, ανεξάρτητα αν δεν υπήρχε πρόθεση για διάπραξη εγκλήματος. Είναι γεγονός, επομένως, ότι δεν μπορεί να υπάρξει δημοκρατία χωρίς ανάληψη ή καταλογισμό πολιτικής ευθύνης. Η συχνά χρησιμοποιούμενη φράση ότι στη Δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα εκφράζει την άποψη ότι η πλημμελής διαχείριση της δημόσιας εξουσίας από τον αξιωματούχο ενός κράτους θα μπορεί να τύχει κριτικής από την πλειοψηφία του εκλογικού σώματος. Η άποψη αυτή, όμως, παραγνωρίζει το γεγονός ότι οι εκλογές γίνονται κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια, ανάλογα με την περίπτωση, και στο ενδιάμεσο ο κυρίαρχος λαός δεν έχει τη δυνατότητα να εκφράσει την άποψή του, ιδιαίτερα σε πολιτεύματα όπως το κυπριακό, στα οποία δεν ισχύει η αρχή της δεδηλωμένης, σύμφωνα με την οποία η εκτελεστική εξουσία θα πρέπει να απολαμβάνει της εμπιστοσύνης της νομοθετικής εξουσίας. Ακόμα, όμως, και σε πολιτεύματα στα οποία ισχύει η αρχή της δεδηλωμένης, όπως για παράδειγμα το ελληνικό, η αντίληψη ότι στη Δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα παραμένει μάλλον ρητορικό σχήμα, παρά πραγματικότητα. Η έλλειψη επαρκώς αναπτυγμένης εσωκομματικής δημοκρατίας, όπως και η αναγωγή σε κανόνα στη μετα-μνημονιακή εποχή (με την στήριξη των ελεγχόμενων μέσων μαζικής επικοινωνίας) του επιχειρήματος ότι αν γίνουν εκλογές ή αν παραιτηθεί η κυβέρνηση θα καταστραφεί η χώρα δημιουργεί σαφέστατο κενό ως προς την ανάληψη και καταλογισμό πολιτικών ευθυνών μέσω εκλογών. Δεν θα πρέπει εξάλλου να λησμονείται πως ο πολίτης καλείται να ψηφίσει τους αντιπροσώπους του, χωρίς να γνωρίζει συνήθως επαρκώς το πρόγραμμά τους.

Η εξέλιξη της πολιτικής ζωής πρέπει επομένως να μας οδηγήσει στην αναδιαμόρφωση της κρατούσας άποψης, σύμφωνα με την οποία η πολιτική ευθύνη δεν αποδίδεται, αλλά αναλαμβάνεται. Αν κάποιος δεν αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη που του αναλογεί, τότε θα πρέπει να αποδοθεί. Αλλιώς η πολιτική ευθύνη δεν έχει οποιοδήποτε ουσιαστικό περιεχόμενο. Αν η έννοια της πολιτικής ευθύνης είναι εθελοντικής φύσης και αν δεν αναληφθεί από τον ενδιαφερόμενο τότε δεν υπάρχει, τότε δεν έχει λόγο ύπαρξης. Η πολιτική ευθύνη, επομένως, και αναλαμβάνεται και καταλογίζεται. Ακόμα περισσότερο υπάρχει αναγκαιότητα όπως η πολιτική ευθύνη αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο ανεξάρτητο από την αστική ή ποινική ευθύνη. Πώς θα υλοποιηθούν τα πιο πάνω; Θα μπορούσαν να κατατεθούν πολλαπλές προτάσεις και περιορίζομαι σε μερικές μόνο στο πλαίσιο του παρόντος σημειώματος: α) σύσταση ανεξάρτητων μόνιμων ερευνητικών επιτροπών, με τη συμμετοχή δικαστών, πανεπιστημιακών, δημοσιογράφων κ.ο.κ., που θα διορίζονται με τη συμμετοχή αυξημένων πλειοψηφιών, που να διασφαλίζουν την αποφυγή θυματοποίησης μικρών πολιτικών κομμάτων και που θα έχουν ρητά καθορισμένες αρμοδιότητες αξιολόγησης πολιτικών πράξεων και θα λειτουργούν με τον τρόπο αυτό ως αμερόληπτο μέσο απόδοσης πολιτικών ευθυνών, β) δημιουργία σώματος ανεξάρτητων εισαγγελέων, με σκοπό την διενέργεια ερευνών για ύποπτες πολιτικές πράξεις, ανεξαρτήτως πολιτικού χώρου, όταν αυτές ανακύπτουν· το σώμα αυτό των ανεξάρτητων εισαγγελέων θα πρέπει να έχει ως αποκλειστικό σκοπό τη διεξαγωγή έρευνας για πολιτικές πράξεις και παραλείψεις, γ) εισαγωγή ηλεκτρονικού συστήματος ελέγχου του βαθμού εκπλήρωσης ή μη των προεκλογικών υποσχέσεων των πολιτικών αξιωματούχων από ανεξάρτητους φορείς ή και θεσμοθέτηση αυτού του συστήματος ελέγχου και σχετική ενημέρωση του εκλογικού σώματος.

*Καθηγητής Νομικής και Κοσμήτορας της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, δικηγόρος, διδάκτωρ δικαίου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Φιλομήλα Λαπατά: «Γνώρισα τον εαυτό μου μέσα από τα βιβλία»

Συνέντευξη της συγγραφέας Φιλομήλα Λαπατά
Φιλομήλα Λαπατά: «Γνώρισα τον εαυτό μου μέσα από τα βιβλία»
«Η λογοτεχνία χρειάζεται βιώματα. Και μην λησμονούμε πως πίσω από κάθε βιβλίο που διαβάζουμε, υπάρχει η συναισθηματική ζωή του συγγραφέα κατά την περίοδο της συγγραφής του. Έχω κι εγώ, λοιπόν, κάποια θέματα στα οποία επανέρχομαι και τα φωτίζω κάθε φορά διαφορετικά. Το θέμα που με απασχολεί περισσότερο στα βιβλία μου είναι οι ΕΠΙΛΟΓΕΣ και οι ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ τους. Όλη μας η ζωή είναι επιλογές από τα πιο απλά θέματα της καθημερινότητάς μας, πχ. το τι θα μαγειρέψουμε, πιο πρόγραμμα θα παρακολουθήσουμε στην τηλεόραση, μέχρι τα πιο πολύπλοκα πχ. ποιον θα ερωτευθούμε, ή πώς θα επιλέξουμε να κρίνουμε τους άλλους. Και κατόπιν μας γονατίζουν οι συνέπειες…»

Η Φιλομήλα Λαπατά, συγγραφέας κατ’ εξοχήν ιστορικών μυθιστορημάτων, γνωρίζει καλά και τις αναδεικνύει ακόμα καλύτερα αυτές τις συνέπειες, στα επιτυχημένα μυθιστορήματα που ήδη έχει γράψει: «Επικίνδυνες Λέξεις», «Η ξυπόλυτη των Αθηνών», «Η χήρα του Πειραιά», «Οι κόρες της Ελλάδας», «ΟΙ κόρες του νερού», «Το δάκρυ του Χριστού», «Εις το όνομα της μητρός»… αυτό είναι, επιλογές και συνέπειες.

Μιλώντας στο Liberal.gr μάς αποκαλύπτει και όλα τ’ άλλα: ιστορίες και ήρωες, συνθήκες και απρόσμενες εκπλήξεις. Λογοτεχνία που διάβασε και την διαμόρφωσε, καινούργιο βιβλίο που ετοιμάζει πυρετωδώς και θα είναι στα «προσεχώς» μας:

«Βρίσκομαι σε περίοδο συγγραφής του τρίτου μέρους της ιστορικής σειράς ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – Η Επιστροφή, Ο Διχασμός (όλα από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ) για τα μετεπαναστατικά χρόνια της πατρίδας μας», μας λέει: «Σκοπός μου η ανασύσταση της αστικής ατμόσφαιρας της Αθήνας. Επίσης φιλοδοξία μου ήταν και είναι να καταγράψω την πολιτειακή και κοινωνική εξέλιξη μέσα σε 130 χρόνια ζωής της Αθήνας, τα ήθη και τα έθιμα της Ελλάδας, και τις λεπτομέρειες της ελληνικής ζωής, όπως τα μελέτησα σε πολύχρονη κοπιαστική ιστορική έρευνα, και συνεντεύξεις από παλαιές αθηναϊκές οικογένειες με αρχεία-θησαυρούς.» Κι εμείς διαβάζουμε την συνέντευξη κι αναμένουμε.

Συνέντευξη στην Αγγελική Κώττη 

-Κυρία Λαπατά, υπάρχει τελετουργία γραφής [συγκεκριμένος χώρος, χρόνος, συνήθειες] ή παντού μπορείτε να γράψετε εσείς;

Θαυμάζω τους συγγραφείς που μπορούν να γράψουν όπου και αν βρίσκονται. Με εμένα δε συμβαίνει το ίδιο. Όταν είμαι σε περίοδο συγγραφής, -όπως τώρα παραδείγματος χάρη-, μπαίνω σε εσωστρέφεια. Θέλω τον προσωπικό μου χώρο, το σπίτι μου, το γραφείο μου, τα συγκεκριμένα σημειωματάριά μου όπου έχω καταγράψει ιδέες, φράσεις, τον σκελετό του εκάστοτε μυθιστορήματός μου, ημερομηνίες γεννήσεως και θανάτου των ηρώων μου, ημερομηνίες ιστορικών γεγονότων. Επίσης έχω και διάφορες άλλες συγγραφικές… τελετουργίες, όπως το να γράφω πρώτα χειρόγραφο το κείμενό μου σε συγκεκριμένο μπλοκ και κατόπιν να το περνάω στον υπολογιστή.

-Για να ξεκινήσετε μια ιστορία, χρειάζεστε πλάνο, να ξέρετε και την αρχή και το τέλος της, ή αρκούν μια εικόνα ή η αρχική φράση;

Χρειάζομαι πλάνο και έχω ανάγκη να γνωρίζω την υπόθεση του μυθιστορήματος, παρότι, ορισμένες φορές, οι ήρωές μου αρνούνται να ακολουθήσουν το πεπρωμένο τους όπως τους το σχεδίασα εγώ και αναγκάζομαι να κάνω κάποιες αλλαγές για το καλό της πλοκής. Τα μυθιστορήματά μου έχουν τρία επίπεδα: 1) Το καθαρά ιστορικό όπου καμιά λεπτομέρεια δεν ξεφεύγει από την αλήθεια και την έρευνα που προηγείται της συγγραφής, 2) Η πλοκή του μυθιστορήματος, δηλαδή η ιστορία των ηρώων, και 3) Το ψυχολογικό επίπεδο των χαρακτήρων. Το πιο σημαντικό και απαραίτητο για μένα είναι να έχω τον άξονα του μυθιστορήματος ξεκάθαρο. Και όταν λέω άξονα, εννοώ το θέμα, (πχ. ο θάνατος, ο έρωτας, η μοναξιά, ο θυμός, η χαρά, ο διχασμός, ο γάμος, η ζήλεια, κλπ.) πάνω στο οποίο θα «χτίσω» την ιστορία μου. Θέματα, κυρίως, που απασχολούν την ανθρώπινη ύπαρξη.

-Ποιο βιβλίο σας γράφτηκε με πιο παράξενο και αλλόκοτο τρόπο;

Το μυθιστόρημα LACRYMA CHRISTI-ΤΟ ΔΑΚΡΥ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ (Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ). Έγραψα πρώτα το τελευταίο κεφάλαιο! Και κατόπιν προχώρησα στο υπόλοιπο κείμενο. Ήταν εμπειρία συναρπαστική.

-Υπάρχουν συγγραφικές εμμονές; Θέματα στα οποία επανέρχεστε, τεχνικές που χρησιμοποιείτε και ξαναχρησιμοποιείτε, γρίφους κι αινίγματα που προσπαθείτε μια ζωή γράφοντας να επιλύσετε;

Η λογοτεχνία χρειάζεται βιώματα. Και μην λησμονούμε –το τονίζω πάντα αυτό-, πως πίσω από κάθε βιβλίο που διαβάζουμε, υπάρχει η συναισθηματική ζωή του συγγραφέα κατά την περίοδο της συγγραφής του. Έχω κι εγώ, λοιπόν, κάποια θέματα στα οποία επανέρχομαι και τα φωτίζω κάθε φορά διαφορετικά. Το θέμα που με απασχολεί περισσότερο στα βιβλία μου είναι οι ΕΠΙΛΟΓΕΣ και οι ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ τους. Όλη μας η ζωή είναι επιλογές από τα πιο απλά θέματα της καθημερινότητάς μας, πχ. το τι θα μαγειρέψουμε, πιο πρόγραμμα θα παρακολουθήσουμε στην τηλεόραση, μέχρι τα πιο πολύπλοκα πχ. ποιον θα ερωτευθούμε, ή πώς θα επιλέξουμε να κρίνουμε τους άλλους. Και κατόπιν μας γονατίζουν οι συνέπειες. Επίσης η ανάληψη ευθύνης για τις πράξεις μας.


-Τι πρέπει να έχει μια ιστορία για να γίνει ιστορία σας;

Πρωτοτυπία, εθιστική πλοκή, συναρπαστικούς ήρωες. Και κατόπιν πρέπει να προσφέρει κάτι σημαντικό σε μένα πρώτα, συνήθως ένα θέμα προς ανάλυση (επιλογές και λάθη, κρυφές επιθυμίες, ψέματα, απώλειες, σκέψεις που δεν ειπώθηκαν και κατέστρεψαν ζωές). Να μην υπάρχουν συμβατικοί καλοί και κακοί. Να υπάρχουν χαρισματικοί κακοί και ελαττωματικοί καλοί. Εν ολίγοις, πρέπει το θέμα να έχει κάτι να με συναρπάσει που να μην το συνδέσω με επαγγελματική επιτυχία. Να το γράψω για δική μου ανάγκη και κατόπιν να σκεφτώ τον πιθανό δρόμο του στις καρδιές των αναγνωστών.

-Ένας ήρωας ή μια ηρωίδα για να γίνει ήρωάς σας ή ηρωίδα σας;

Να είναι αφανείς ήρωες και ηρωίδες της ζωής. Κανείς αψεγάδιαστος. Να μην είναι υπερήρωες. Να έχουν ταυτότητα και αυθεντικότητα. Κοινωνικές και πολιτικές ανησυχίες. Να είναι πολυδιάστατοι.

-Ποιος ήρωας ή ποια ηρωίδα σας έφτασαν ως εσάς με τον πιο αλλόκοτο τρόπο;

Η Λάουρα Αλφιέρι από το μυθιστόρημά μου Η ΞΥΠΟΛΥΤΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ (Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ). Το 2008-2009 με απασχολούσε πολύ το θέμα ΘΥΜΟΣ. Παράλληλα σκεπτόμουν να γράψω ένα ιστορικό μυθιστόρημα για την Μπελ Επόκ της Αθήνας (1890 – 1910) με άξονα το συγκεκριμένο θέμα του θυμού. Δεν είχα, όμως, ενδιαφέρουσα ιστορία. Λαμβάνω, λοιπόν, ένα γράμμα από αναγνώστη μου, μέσα στα πολλά εκείνης της εποχής, ο οποίος ούτε λίγο ούτε πολύ μου διηγείται την ιστορία της προγιαγιάς του την οποία πάντρεψαν με το ζόρι και εκείνη για εκδίκηση την ημέρα του γάμου πέταξε τα παπούτσια της και πήγε ξυπόλυτη στην εκκλησία. Αυτό ήταν. Είχα την υπόθεση του μυθιστορήματός μου! Τυχαίο; Σύμπτωση; Ή το χέρι του Θεού, όταν Αυτός θέλει να μείνει ανώνυμος; Επιλέγω την τρίτη εκδοχή. Είναι η πιο συναρπαστική!

-Το πρώτο βιβλίο που διαβάσατε και σας εντυπωσίασε;

Θυμάμαι είχαμε στη βιβλιοθήκη μας όλη τη σειρά των μυθιστορημάτων του Ιουλίου Βερν (έκδοση του 1920) στην καθαρεύουσα και σε δερματόδετους τόμους. Ανήκε στον πατέρα μου. Ανεκτίμητο δώρο από βιβλιόφιλο θείο του. Η σειρά σήμερα θα είχε ιστορική αξία. Δυστυχώς καταστράφηκε στις διάφορες μετακομίσεις. Όταν διάβασα το μυθιστόρημα «ο Δεκαπενταετής Πλοίαρχος» βρήκα έναν κόσμο, θησαυρό λέξεων, να δραπετεύω. Νομίζω πως ήταν η πρώτη σπίθα στη φαιά ουσία του εγκεφάλου μου για ένα συγγραφικό μέλλον.

-Υπάρχει βιβλίο που μπορείτε να πείτε ότι σας άλλαξε τη ζωή ή βιβλίο στο οποίο συχνά επιστρέφετε;

Δύσκολο να ξεχωρίσω ένα συγκεκριμένο. Είναι αρκετά. Υπήρξα από μικρή ακόρεστη αναγνώστρια. Γνώρισα τον εαυτό μου μέσα από τα βιβλία. Την εποχή που μεγάλωνα εγώ, τα βιβλία και η ανάγνωση γενικά, ήταν στις πρωταρχικές μας διασκεδάσεις. Τα βιβλία ήταν για μένα το καλύτερο δώρο. Καμία σχέση με ό,τι επικρατεί σήμερα στα παιδιά. Θυμάμαι, παρότι μικρή, διάβαζα και κατόπιν διαλογιζόμουν τι θα έκανα εγώ αν ήμουν στη θέση των χαρακτήρων του βιβλίου. Το ίδιο ίσχυε και για τα παραμύθια. Έδινα το δικό μου τέλος.

-Αγαπημένοι σας συγγραφείς και ποιητές;

Όλοι οι Έλληνες κλασικοί και νεοκλασικοί συγγραφείς. Το ίδιο και οι ποιητές με ιδιαίτερη αδυναμία στους: Τίτο Πατρίκιο, Κική Δημουλά, Μανώλη Αναγνωστάκη, Νίκο Καρούζο, Τάσο Λειβαδίτη. Από Αμερικανούς συγγραφείς επιλέγω τον Τιμ Ροθ. Έχω διαβάσει όλη τη βιβλιογραφία του. Με μαγεύουν επίσης οι Λατινοαμερικάνοι. Από τους Γάλλους η Μαρί Καρντινάλ. Η λίστα μου είναι ατελείωτη.

-Κατά την διαδικασία της συγγραφής, ακούτε μουσική, έχετε ανάγκη από απόλυτη σιωπή, διαβάζετε άλλα βιβλία ή ποιητές, καταφεύγετε σε εικαστικά έργα;

Έχω ανάγκη τη σιωπή. Την περίοδο της συγγραφής παρακολουθώ ελάχιστα τα κοινωνικά δίκτυα, και δεν διαβάζω άλλα μυθιστορήματα, τα οποία με αποσπούν από τον στόχο μου, παρά μόνο βιβλιογραφία ιστορική (είμαι συγγραφέας ιστορικών μυθιστορημάτων) που αφορά στην εποχή στην οποία αναφέρομαι. Και, ως bonus, -ας μου επιτραπεί η έκφραση-, διαβάζω κάθε βράδυ πριν κοιμηθώ ένα ποίημα από ποιητική συλλογή της εκάστοτε επιλογής μου και διαλογίζομαι πάνω σε αυτό.

-Να αναφερθούμε σε εκείνο που γράφετε σήμερα;

Βρίσκομαι σε περίοδο συγγραφής του τρίτου μέρους της ιστορικής σειράς ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – Η Επιστροφή, Ο Διχασμός (όλα από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ) για τα μετεπαναστατικά χρόνια της πατρίδας μας. Σκοπός μου η ανασύσταση της αστικής ατμόσφαιρας της Αθήνας. Επίσης φιλοδοξία μου ήταν και είναι να καταγράψω την πολιτειακή και κοινωνική εξέλιξη μέσα σε 130 χρόνια ζωής της Αθήνας, τα ήθη και τα έθιμα της Ελλάδας, και τις λεπτομέρειες της ελληνικής ζωής, όπως τα μελέτησα σε πολύχρονη κοπιαστική ιστορική έρευνα, και συνεντεύξεις από παλαιές αθηναϊκές οικογένειες με αρχεία-θησαυρούς.

Μικρό βιογραφικό

Γεννήθηκα στην Αθήνα και είμαι ο καρπός μιας Μακεδόνισσας και ενός Έλληνα πολίτη του κόσμου. Είμαι παντρεμένη με Ιταλό και έχω έναν γιο και δυο εγγόνια. Σπούδασα δημόσιες σχέσεις και εργάστηκα στον ιδιωτικό τομέα. Παραμένω, όμως, μόνιμη μαθήτρια της ζωής. Η πολυπλοκότητα των διαπροσωπικών σχέσεων με απασχολεί από πολύ παλιά και αυτός ο προβληματισμός μου αποτυπώνεται στα βιβλία μου. Καθώς αγαπώ την ποικιλία, ζω μεταξύ δύο κόσμων: της Ελλάδας και της Ιταλίας. 

Πηγή: Liberal.gr

Η συμφιλίωση με τη βαρβαρότητα και ο μισός ρεαλισμός

 Γράφει ο Ορέστης Νικολάου

Ο χώρος των διεθνών σχέσεων, από τον Φλεβάρη, βασανίζει καθημερινά το μυαλό του προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσει το παγκόσμιο σύστημα και να δώσει απαντήσεις στο ερώτημα: πως οδηγήθηκε ο κόσμος μας σε έναν ακόμα πόλεμο. Και όπως κάθε χώρος ανάλυσης, χωρίζεται σε σχολές σκέψεις οι οποίες προσδιορίζουν με τις δικές τους μεταβλητές την κάθε περίπτωση.

Εν προκειμένω, η μία εκ των δύο σχολών, η λεγόμενη «ρεαλιστική σχολή», αξιώνει την ερμηνεία της ωμής πραγματικότητας. Διατείνεται πως ο κόσμο μας να είναι ένα πεδίο διαρκούς επιβίωσης, και η βιωσιμότητα των κρατών εξαρτάται από την ισορροπία ανάμεσα στα ισοζύγια δυνάμεων που διαρκώς διαμορφώνονται σε υπερκείμενα επίπεδα. Κοντολογίς, ο ισχυρότερος επιβιώνει και οι μικρότεροι έχουν ρόλο "μίνιονς" εάν θέλουν να τους λάβει κανείς σοβαρά υπόψη.

Όπως και ο τίτλος μαρτυρά, στο παρόν κείμενο θα γίνει μια κριτική στις αναλύσεις που διαβάζουμε και καθημερινά ακούγονται από τηλεοπτικά πάνελ και ραδιοφωνικούς σταθμούς, έχοντας καταχρηστικά ως μοναδικό μπούσουλα και φίλτρο παγκόσμιας ανάλυσης: τον κυνισμό της παράδοσης που οι ρίζες της σημειώνονται στα γραφτά του Θουκυδίδη. Ο προβληματισμός εκτείνεται σε δυο άξονες: Έναν εξωτερικά της Ουκρανίας, και έναν που αφορά πιο οικεία για εμάς, δεδομένα. Το κρίσιμο σημείο είναι ο τρόπος με τον οποίο πολλοί αναλυτές-επιστημονικοί και μη- χρησιμοποιούν την εν λόγω συλλογιστική.

Η πιο συχνή δικαιολογία που ακούγεται και σχεδόν προσπαθεί να αιτιολογήσει την εισβολή του ρωσικού στρατού προς το κράτος της Ουκρανίας, έχει να κάνει με κάποια απειλή που νιώθει η Ρωσία όταν βλέπει στον ορίζοντα μια Ουκρανία μέλος του ΝΑΤΟ. Γίνεται λόγος για buffer zones που δήθεν τα κράτη πρέπει να έχουν και λοιπά ψυχροπολεμικά αφηγήματα που αφορούν την ασφάλεια του Ρωσικού κράτους.

Κάπου εδώ πρέπει να γίνει ξεκάθαρο ότι, επειδή ακριβώς η εισβολή στην Ουκρανία έχει ιστορική διάσταση, δεν επιχειρείται κάποια αθώωση των Ηνωμένων Πολιτείων. Ιδιαίτερα για όσους θυμούνται την αντίδραση των τελευταίων τη δεκαετία του 1960 με τις πυρηνικές κεφαλές στην Κούβα, τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς κατά της Γιουγκοσλαβίας, την εισβολή στο Ιράκ και όχι μόνο. Πλην όμως, το αντιαμερικανικό αίσθημα που λίγο-πολύ διακατέχει τον κάθε κύπριο πολίτη για ιστορικούς κυρίως λόγους, δεν είναι ικανό ώστε να δικαιολογεί μια εισβολή.

Επιπλέον, η Δύση ανέκαθεν οικοδομούσε ένα αφήγημα με την Ρωσία ως το κακό παιδί της γειτονιάς, και αυτό δεν σταμάτησε με τη πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Ο παραγκωνισμός της Ρωσικής Ομοσπονδίας από τις ΗΠΑ συνεχίζεται στο όνομα κάποιας ιδεολογικής ηγεμονίας που προσπαθούν μέχρι σήμερα να εδραιώσουν, και εν μέρει, το καταφέρνουν. Η περιθωριοποίηση μιας τόσο ισχυρής χώρας δεν είναι κάτι αμελητέο όσον αφορά τα γεγονότα που εξελίσσονται σήμερα στην Ουκρανία. Η ευθύνη είναι και ιστορική και πολιτική.

Ωστόσο, η Ουκρανία έχει παραιτηθεί από τη διεκδίκηση μιας θέσης στη βορειοατλαντική συμμαχία εδώ και χρόνια. Άλλωστε, αυτό είναι κάτι που δήλωσε και ο τωρινός της πρόεδρος βδομάδες πριν την εισβολή. Κι αν ακόμη η ίδια το επιθυμούσε, χρόνια τώρα, η Γαλλία και η Γερμανία ξεκαθάρισαν τη δυσαρέσκειά τους σε ένα τέτοιο σενάριο με τη χρήση δικαιώματος αρνησικυρίας: άρα, οριστικού αποκλεισμού.

Το δεύτερο δεδομένο είναι ότι οι νατοϊκές χώρες της Βαλτικής βρίσκονται ήδη, πολύ πιο κοντά στο Κρεμλίνο της Μόσχας παρά ένα νατοϊκό Κίεβο. Η δυνητική ένταξη της Ουκρανίας προέβλεπε πολύ συγκεκριμένα σημεία όσον αφορά τον στρατιωτικό της εξοπλισμό. Ο μύθος περί ουκρανικής απειλής προς το ρωσικό κράτος αναπαράγεται ανελέητα και σε μεγάλη ένταση χωρίς να προηγείται κάποια σχετική επίγνωση. (Ο ασύλληπτος πλούτος της Ουκρανίας στην Μαύρη θάλασσα είναι γεγονός, και καμία πρόφαση για απειλή δεν αποπροσανατολίζει την πραγματικό λόγο της ρωσικής εισβολής).

Επιπλέον, ας προβληματιστούμε: γιατί χώρες οι οποίες υπέστησαν τα δεινά του υπαρκτού σοσιαλισμού όπως για παράδειγμα, τα βαλτικά κράτη, η Τσεχία και Πολωνία να μην ενταχθούν στο ΝΑΤΟ, όταν το συμφέρον τους επιτάσσει να εξασφαλίσουν δικλείδες ασφαλείας σε περίπτωση αναβίωσης του ρωσικού σοβινιστικού μαξιμαλισμού; (όπως σήμερα ξεκάθαρα παρατηρείται)..είπαμε, μισός ο ρεαλισμός.

Το δεύτερο μέρος έχει να κάνει με τις επιθέσεις ουκρανικών παραστρατιωτικών μονάδων εις βάρος ρωσόφωνων περιοχών που βρίσκονται εντός της επικράτειας του ουκρανικού κράτους. Δικαιολογούν οι δολοφονικές επιδρομές προς μια μειονότητα, την εισβολή; Αν η απάντηση είναι καταφατική, τότε αντιστοίχως, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ως Κύπριοι τους ΑΤΤΙΛΑ I και ΙΙ, ως «ειρηνευτικές επιχειρήσεις διάσωσης των Τουρκοκυπρίων», διότι μια ασήμαντη μειονότητα καθαρμάτων τις δεκαετίες του 60' και 70' εγκλημάτησαν εις βάρος τους. Οφείλουμε δηλαδή, να αναγνωρίσουμε την τουρκική βαρβαρότητα ως μοναδική διέξοδο. Αδιανόητο.

Στο δια ταύτα, η πολιτική περιφρόνηση του κράτους της Ρωσίας ως συνέχεια μιας αντιπαλότητας του Ψυχρού Πολέμου την μετέτρεψε σε μια ανελεύθερη δημοκρατία που δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει βίαια μέσα για επίτευξη γεωπολιτικών στόχων. Πάντως, στο ερώτημα πότε θα συμφιλιωθεί η Δύση με τη Ρωσία, κατά την άποψή μου απαντάται με το ερώτημα: πότε θα συζητήσουμε για μια Ρωσία με σύγχρονο και ευρωπαϊκό πρόσημο.

Ο Ρεαλισμός, μέχρι ένα σημείο μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα το περιβάλλον, αν υιοθετηθεί μονοσήμαντα ωστόσο, γίνεται τοξικός, παραπλανεί και αποκτηνώνει. Τα παραπάνω δεν επιχειρούν να θεραπεύσουν τα ήδη προβληματικά αφηγήματα που έχουν μετατραπεί σε ποιήματα ωμότητας, αλλά, να καταδείξουν την κοινωνική νοσηρότητα και πολιτική αφέλεια που καλλιεργείται και εγκαθιδρύεται στις συνειδήσεις των πολιτών που, χωρίς κριτική διάθεση, αφομοιώνουν στο λόγο τους. Η απάντηση, ποτέ δεν είναι πόλεμος.

Ορέστης Νικολάου
Fecebook
*το σχόλιο "μισός ο ρεαλισμός" ειπώθηκε από θεατή σε συνέδριο για τον πόλεμο στην Ουκρανία που πραγματοποιήθηκε στον Πύργο Βιβλίων της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυµα Σταύρος Νιάρχος.
**Mεταπτυχιακός φοιτητής Πολιτικής Επιστήμης και Νεότερης Ιστορίας

Εφημερίδα «Ο Φιλελεύθερος» 11.5.2022