Ήταν λάθος των Τ/Κ το «Κράτος του 1983»

Συνέντευξη του Αλπάι Ντουρντουράν

Εφημερίδα Πολίτης 5.4.2015

Το βράδυ της 14ης Νοεμβρίου του 1983, ο Ραούφ Ντενκτάς χρησιμοποίησε τις συνωμοτικές του ιδιότητες και σε αγαστή συνεργασία με την Τουρκία, έβαλε σε εφαρμογή το σχέδιο ανακήρυξης του ψευδοκράτους. Σήμανε συναγερμό κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής. Απαγόρευσε την κυκλοφορία και απέκοψε κάθε επικοινωνία στα Κατεχόμενα.

Σε συνεργασία με τον Τούρκο πρέσβη άσκησε ψυχολογική βία και εκβιασμούς στην αντιπολίτευση, οργανώνοντας μπουλούκια από μπράβους και τραμπούκους, που απειλούσαν ανοιχτά τη ζωή των διαφωνούντων. Απαγόρευσε τον όρο «μονομερής» ανακήρυξη ανεξαρτησίας, που χρησιμοποιούσε η αντιπολίτευση και φυσικά προχώρησε σε εξαγορά συνειδήσεων, ενεργοποιώντας τα «κύτταρα» του σε άλλα κόμματα για αποστασίες.

Στις 15 Νοεμβρίου 1983 η ψευδοβουλή ‘ψήφισε’ αυτό που είχε προαποφασισθεί από το στρατιωτικό κατεστημένο της Άγκυρας. Μετά την ‘πανηγυρική’ «ανακήρυξη» του ψευδοκράτους, το Συμβούλιο Ασφαλείας το καταδίκασε. Κάλεσε δε όλα τα Κράτη μέλη, να μην προχωρήσουν σε αναγνώριση, αφού το μόνο νόμιμο και αναγνωρισμένο κράτος είναι η Κυπριακή Δημοκρατία (ψήφισμα 541/83).

Παραγνωρίζοντας το ψήφισμά, η Τουρκία αναγνώρισε το σχεδιασμένο από αυτήν και εκτελεσθέν από τον Ντενκτάς μόρφωμα. Ανταλλάγησαν «πρέσβεις» με το ψευδοκράτος και έγινε «συνταγματικό δημοψήφισμα» και «εκλογές». Το Συμβούλιο Ασφαλείας καταδίκασε τις ενέργειες αυτές με νέο ψήφισμα το 550 του 1984.

Η ανακήρυξη του ψευδοκράτους, το Νοέμβριο του 1983, εντάσσεται στους πάγιους στρατηγικούς σχεδιασμούς και πρωταρχικές επιδιώξεις, της Άγκυρας για κατάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και την ανακήρυξη χωριστού τουρκοκυπριακού «κράτους».
Στις εκλογές προέδρου του «Ομόσπονδου Τουρκοκυπριακού Κράτους» του Ιουλίου του 1981, ο Ντενκτάς πήρε μόλις 49% των ψήφων. Το κατοχικό καθεστώς με την πλήρη υποστήριξη της χούντας του Εβρέν, ανακήρυξε τον Ντενκτάς ως πρόεδρο!

Στις βουλευτικές εκλογές του 1981τα κόμματα της αντιπολίτευσης εξασφάλισαν 21 από τις 40 έδρες. Ο τότε πρόεδρος του Κόμματος Κοινοτικής Απελευθέρωσης, Αλμπάι Ντουρτουράν, ενώ, θα έπρεπε να σχηματίσει κυβέρνηση, ο Ντενκτάς αρνήθηκε και εκβίασε μετακίνηση δύο ανεξάρτητων βουλευτών από την αντιπολίτευση στο φιλοντενκτασικό συνασπισμό!

Ο Αλμπάι Ντουρτουράν, ένας μετριοπαθής πολιτικός, οξυδερκής με κρίση, εντιμότητα και πάθος για την Κύπρο, ως ηγέτης και αρχηγός σήμερα του κόμματος «Νέα Κύπρος» θυμάται.

1. Ποιο ακριβώς ήταν το κλίμα την εποχή πριν τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας;

Η διακήρυξη της ανεξαρτησίας ήταν μια αντίδραση στις εξελίξεις σχετικά με το Κυπριακό πρόβλημα.  Η ρητορική είχε αρχίσει από το 1979, τη χρονιά των συνομιλιών μεταξύ Ντεκτάς- Κυπριανού. Αλλά υπήρξε ισχυρή αντίδραση από τη διεθνή κοινότητα. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ είχε προειδοποιήσει τότε την Τουρκία κατά της διακήρυξης. Εν πάση περιπτώσει, οι συνομιλίες απέτυχαν και το Κυπριακό πρόβλημα είχε παραπεμφθεί στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Υπήρχε η απειλή για τη δημιουργία μιας εξαμελούς (από έξι κράτη) επιτροπής για την Κύπρο. Η Τουρκία δεν ήταν διατεθειμένη να δεχθεί μια τέτοια επιτροπή, επομένως, θέλησε να αντιδράσει για να το αποτρέψει. Η κατάσταση εκείνη την εποχή δεν επέτρεπε  τη σύσταση της επιτροπής και η ιδέα παραμερίστηκε.

2. Ποια είναι η ημερομηνία της υπογραφής της διακήρυξης της ανεξαρτησίας και ποιος συνέθεσε το πρωταρχικό κείμενο της;

Η υπογραφή της διακήρυξης  έγινε στις 15 Νοεμβρίου 1983. Η Τουρκία ετοίμασε το κύριο κείμενο, της διακήρυξης, που διατηρήθηκε ως είχε μέχρι την έγκριση.

3. Ποιος ήταν ο πρώτος άνθρωπος που υπέγραψε τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας;

Η διακήρυξη εγκρίθηκε από την τουρκοκυπριακή «νομοθετική συνέλευση».

4. Πώς ξεκίνησε η ιδέα της διακήρυξης της ανεξαρτησίας  το 1983;

Το 1982, όταν οι συνομιλίες απέτυχαν, ο ΟΗΕ και η διεθνής κοινότητα υποστήριξαν την ιδέα να αχθεί το θέμα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Οι διαβουλεύσεις μεταξύ των κρατών μελών κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι θα ήταν σωστό να δημιουργηθεί μια επιτροπή με συμμετοχή έξι κρατών μελών,  που θα εγκαθίστατο στο νησί, για να εξετάσει την κατάσταση και να υποβάλει προτάσεις. Αυτό ήταν μια πραγματική απειλή για τις τουρκικές προθέσεις. Ως εκ τούτου, ξεκίνησε μια έντονη συζήτηση στην Κύπρο και στην Τουρκία. Ο κίνδυνος αύξησης των ξένων επεμβάσεων ανησύχησε και τους δυο, δηλαδή την Τουρκία και τους Τουρκοκύπριους.

5. Τελικά, ποιανού κυρίως ήταν η ιδέα της διακήρυξης της ανεξαρτησίας;

Η ιδέα ήταν του Ντενκτάς, αλλά, δεν είχε αρκετή δύναμή. Ήταν γνωστό ότι ο  Ντενκτάς δεν ήταν ικανοποιημένος με τη δήλωση του ομόσπονδου κράτους και την αποδοχή των συνομιλιών για μια ομοσπονδιακή επανένωση. Μια διακήρυξη υπέρ ενός ανεξάρτητου κράτους, θα μπορούσε να ήταν μια μονομερής διακήρυξη ως αποτέλεσμα της κατάρρευσης των διακοινοτικών διαπραγματεύσεων και θα οδηγούσε σε μια τελική αναμέτρηση με τη διεθνή κοινότητα. Ήταν σίγουρος ότι θα κέρδιζε μιαν άλλη λύση από αυτή της επανένωσης.

6. Ήταν ο Ραούφ Ντενκτάς  το μόνο πρόσωπο που συμμετείχε στη συγγραφή της διακήρυξης της ανεξαρτησίας;

Μια τέτοια σημαντική κίνηση που θα προέκυπτε με τη διακήρυξη, δεν θα μπορούσε να ξεκινήσει μόνο από τον Ντενκτάς. Νομίζω ότι αυτός είχε ενημερωθεί μόνο για την κίνηση και τη διακήρυξη.

7. Πώς δικαιολόγησε ο Ραούφ Ντενκτάς  τους λόγους για τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας;

Ο Ντενκτάς, όπως πάντα, ήταν επικριτικός για τον ομοσπονδιακό χαρακτήρα της λύσης. Ήταν επίμονος ότι οι Ελληνοκύπριοι και η μητέρα πατρίδα τους, Ελλάδα δεν θα δεχόντουσαν  ποτέ μια ομοσπονδιακή λύση, που θα μπορούσε να αποτρέψει την Ένωση. Σκέφτηκε λοιπόν, ότι υπάρχει μια διεθνής κοινότητα, που τον ακούει και έτσι, στις μακροσκελείς ομιλίες του απευθύνθηκε στη διεθνή κοινότητα, επιμένοντας ότι οι Ελληνοκύπριοι έχουν μια κρυφή ατζέντα, διαφορετική από τις ιδέες που παραθέτουν στις διαπραγματεύσεις.

8. Ποιες κύριες πολιτικές δυνάμεις υποστήριζαν την ιδέα αυτή;

Μερικές σκληροπυρηνικές τουρκοκυπριακές πολιτικές δυνάμεις υποστήριζαν τον Ντενκτάς και έκαναν κριτική στην Τουρκία, που αποδεχόταν τις διακοινοτικές διαπραγματεύσεις. Η Τουρκία ήταν ευχαριστημένη από την ηγεσία του Ντενκτάς, διότι τελικά ακολουθούσε την  καθοδήγηση της Τουρκίας και είχε εκτιμηθεί η ικανότητα του, να κατευνάζει τους  σκληροπυρηνικούς Τουρκοκύπριους.

9. Ποιος ήταν ο ρόλος της Τουρκίας προς την κατάσταση αυτή;

Η «Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου» ("ΤΔΒΚ") είχε πάντα την πλήρη υποστήριξη της τουρκικής κυβέρνησης. Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι η διακήρυξη θα άνοιγε ένα δρόμο για να σώσει τον Ντενκτάς ως ηγέτη της κοινότητας. Το «Σύνταγμα» απαγόρευε την υποψηφιότητα του για δεύτερη θητεία για την προεδρία της "ΤΔΒΚ". Ο Ντενκτάς δεν μπορούσε να διεκδικήσει κι άλλη θητεία. Βρισκόταν στην εξουσία με μια ασταθή κυβέρνηση και η αντιπολίτευση κέρδιζε έδαφος.
Η στρατιωτική κυβέρνηση, της Τουρκίας επανειλημμένα δήλωνε ότι θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η «Αριστερή» κέρδιζε έδαφος και θα πρέπει, να ληφθούν μέτρα.
 Εν τω μεταξύ, μετά τη διακήρυξη, ανεστάλη το «Σύνταγμα» και η «συντακτική συνέλευση» σχηματίστηκε με πλήρη έλεγχο του Ντενκτάς.

10. Υπήρξαν πολιτικές δυνάμεις στην τουρκική πλευρά ή στην Τουρκία, που αντιστάθηκαν ή διαφώνησαν με την εν λόγω διακήρυξη;

Η πολιτική Αριστερά ήταν ενάντια στη μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας. Δικαιολογημένα, η Αριστερά ήταν που υποστήριζε τις διαπραγματεύσεις και αποκαλούσε τη διακήρυξη ως μονομερή διακήρυξη της ανεξαρτησίας. Ωστόσο, η  ‘μονομερής’ διακήρυξη της ανεξαρτησίας ως όρος είχε απαγορευτεί από τις αρχές.
Επιπλέον, στην Τουρκία τα αριστερά κόμματα εναντιώνονταν στη διακήρυξη.

11. Τι ήταν αυτό που επηρέασε μετριοπαθείς πολιτικές δυνάμεις όπως το κόμμα σας, να ψηφίσουν υπέρ της ανεξαρτησίας;

Το κόμμα μου ήταν εναντίον της μονομερούς διακήρυξης της ανεξαρτησίας και κάναμε εκστρατεία εναντίον μιας τέτοιας κίνησης. Λιγότερο  από μια εβδομάδα πριν από το ψήφισμα της διακήρυξης στη «βουλή» πέρασε ψήφισμα σύμφωνα με το οποίο δηλωνόταν ότι η μονομερούς διακήρυξης της ανεξαρτησίας θα ήταν αντίθετη προς τα εθνικά συμφέροντα και επιβλαβής για την κοινότητα. Ως εκ τούτου, μετά από απειλές για τη σωματική ακεραιότητά  τους τα μέλη του κόμματος στο «κοινοβούλιο» αναγκάστηκαν να ψηφίσουν,  κι αυτό, έγινε ταπεινωτικά. Το κόμμα μου αισθάνθηκε βαθύτατα προσβεβλημένο.

Ο Ντενκτάς στα απομνημονεύματά του, εξηγεί πώς και με ποια μέσα καταπίεσε το κόμμα μου, στο να εμφανιστεί  ότι υποστηρίζει τη  μονομερή διακήρυξη της ανεξαρτησίας. Ο ίδιος ομολόγησε ότι ενεργοποίησε τα «κύτταρα» του στο κόμμα μου. Είπε μετά, ότι, ενόσω ο Durduran και ο Ozgur ήταν εναντίον της  μονομερούς διακήρυξης της ανεξαρτησίας , «ενεργοποίησε τα κύτταρα του» και «άλλους εθνικιστές» για να κερδίσει την υποστήριξη, προκειμένου να δείξει ομοφωνία.

 12. Πώς έγινε κατορθωτό να περάσει η πρόταση στο «κοινοβούλιο»;

Ο Ντενκτάς και ο Τούρκος πρέσβης στην Κύπρο απείλησε την αντιπολίτευση με αποκλεισμό από οποιαδήποτε κοινοτική ή πολιτική ζωή. Υπήρξε απαγόρευση της κυκλοφορίας και διακοπή των τηλεπικοινωνιών. Στρατιωτικά οχήματα έκαναν περιπολία γύρω από τη Λευκωσία. Υπήρχαν εξαγριωμένα πλήθη γύρω και μέσα στο «κοινοβούλιο» έτοιμα να φιμώσουν οποιαδήποτε αντιπολίτευση.

13. Τι συνέβη τελικά και  ψηφίστηκε ομόφωνα;

Αυτό που έγινε ήταν ένα σόου του Ντενκτάς. Οι άνθρωποι πίστευαν ότι εφόσον  η Τουρκία ήθελε τη διακήρυξη, δεν υπήρχε πραγματική ψηφοφορία. Η διακήρυξη διαβάστηκε και ο πρόεδρος του «κοινοβουλίου» ανακοίνωσε ότι η διακήρυξη είχε ομόφωνα δεκτή με επευφημίες και χειροκροτήματα. Δεν ρωτήθηκε καν, αν υπήρχαν αντίθετες ή ουδέτερες ψήφοι.

Τέλος πάντων, μετά την ψηφοφορία ο  Ντενκτάς έκανε μια ομιλία με ευχαριστίες και προσευχήθηκε για ένα επιτυχημένο έργο, με τα νέα μέλη που θα διορίζονταν στο «κοινοβούλιο». Η αναγγελία δημιούργησε διαμαρτυρίες μεταξύ των υποστηρικτών της μονομερούς διακήρυξης της ανεξαρτησίας, επειδή, ο διορισμός νέων μελών του «κοινοβουλίου» απαιτούσε μια αλλαγή στο «Σύνταγμα» και ο διορισμός από τον Ντενκτάς νέων μελών, θα μετάβαλε  την κατανομή των εξουσιών στο «κοινοβούλιο». Τέλος πάντων,  αυτό βόλευε μόνο τα συμφέροντα της Τουρκίας και του Ντενκτάς. Εκείνοι που υποστήριξαν τη μονομερή διακήρυξη της ανεξαρτησίας,  διαμαρτυρήθηκαν στον Ντενκτάς και το σχηματισμό μιας συνταγματικής συνέλευσης χωρίς κανένα αποτέλεσμα.

14. Υπήρχαν ισχυρές πιέσεις από την Τουρκία;

Η Τουρκία αποφάσισε και εκτέλεσε τα πάντα!

15. Είχατε εντοπίσει οποιαδήποτε ύποπτη συμμετοχή ξένων χωρών εκείνη την εποχή;

Αντίθετα, υπήρξαν έντονες αποδοκιμασίες από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και τις απειλές από τις ΗΠΑ. Μετά τη διακήρυξη διάβασα τις εξηγήσεις του Ντενκτάς ότι η μονομερής διακήρυξης της ανεξαρτησίας  δεν θα επηρεάσει τις διαπραγματεύσεις, διότι  η ΤΔΒΚ δεν θα ζητήσει αναγνώριση ως ανεξάρτητο κράτος. Όπως είχε υποσχεθεί, μετά από διαβούλευση με τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σοβιετική Ένωση, ο Ντενκτάς ανακοίνωσε ένα πακέτο μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης και ζήτησε την έναρξη των διακοινοτικών  συνομιλιών.

16. Αξιολογώντας την κατάσταση μετά από 32 χρόνια νομίζετε ότι αυτό ήταν λάθος;

Όχι μόνο εμείς που αντιτάχθηκαν, αλλά και  Τουρκοκύπριοι που υποστήριξαν τη διακήρυξη, κατανόησαν στο τέλος  ότι η κίνηση ήταν λάθος, επιβλαβής και άλλαξε την κατάσταση προς μια λανθασμένη κατεύθυνση. 

Με το φακό των λέξεων

Ελένης Αρτεμίου-Φωτιάδου 

Γύρισε κατάκοπη από την εκκλησία. Των Βαίων σήμερα και με τίποτα δεν ήθελε να χάσει την απαρχή των Παθών του Ιησού. Μάζεψε λοιπόν τις τελευταίες δυνάμεις του κορμιού της και πήγε να λειτουργηθεί. Άμα αρχίσει να βαρυγκομά το σώμα, είναι λες και μια μυστική φωνή καλεί σε αλλαγή πλεύσης. Κι ανάβει σαν μικρό κερί ο Θεός μέσα στον άνθρωπο ή καλύτερα πες ο φόβος Του. Το άγνωστο, το μυστήριο του αναπότρεπτου τέλους, επιστρέφει σιγά σιγά όλες τις άσωτες σκέψεις στην πατρώα αγκάλη της σύνεσης, όλες τις επιπόλαιες επαναστάσεις στην ασφάλεια του συμβιβασμού κι όλες τις Ελένες στην κλίνη πλέον της ευπρέπειας και τη πικρής λογικής.

Μαρία τη λέγανε, μα είχε κάποτε ξελογιαστεί με ένα Πάρη. Ήπιε στάλα στάλα τα ερωτευμένα λόγια του και μέθυσε τόσο που ξέχασε σπίτι, άντρα και παιδιά. Παραδόθηκε στο καινούριο, στο αναπάντεχο και διάβηκε χωρίς δεύτερη σκέψη αυτή την πόρτα που της άνοιγε δρόμους ανάλαφρους. Χόρεψε λοιπόν στις μύτες του έρωτα, γλέντησε πολύ, πόνεσε περισσότερο άμα τέλειωσε ο πόθος κι απέμεινε η συντριβή. Ύστερα κάθισε σαν λαβωμένο ζώο σε μια γωνιά της ζωής και βάλθηκε να γλείφει τις πληγές της. 

Ο άντρας και οι τρεις γιοι της ρούφηξαν βαθιά στα πνευμόνια τους την κατάκριση του κοινωνικού περίγυρου κι είπαν να περισώσουν ό,τι προλάβαιναν, κλείνοντάς της οριστικά με περιφρόνηση την πόρτα. Σύρθηκε ένα βράδυ ως εκεί, τρελή από απόγνωση και μοναξιά, έβαλε μπρος τα τελευταία ίχνη ενός παράλογου θράσους που το βάφτιζε θάρρος και μεταμέλεια. Μα ο άντρας που πρόδωσε της ανταπέδωσε στα ίσα τη μαχαιριά, της πέταξε κατάμουτρα τη λάσπη που τους υποχρέωσε να ζήσουν και έκοψε μια για πάντα τις παρτίδες μαζί της. Και τα παλικάρια της δεν δίστασαν να τη στήσουν στον τοίχο και να την πετροβολήσουν με λέξεις γεμάτες πίκρα και οργή. 

Κάπου εκεί θα ήθελε να είχε τελειώσει η ζωή της, το σκέφτηκε κιόλας ένα βράδυ που της έγινε κακός σύμβουλος το πιοτό, μα λες και ένα χέρι τής άρπαζε την παράνοια από τη σκέψη την τελευταία στιγμή, την τραβούσε από την άκρη του θανάτου και την πετούσε θέλοντας και μη στον ανήφορο της ζωής, που πρόβαλλε πια σαν αμείλικτος Γολγοθάς εμπρός της.

Νύχτωνε αργά, βασανιστικά. Η Μεγάλη Δευτέρα, ποδοπατώντας τα βάγια και τα Ωσαννά, έμπαινε σκοτεινή από το παράθυρο χωρίς δόξες, χωρίς πανηγυρισμούς, με μια θλίψη μονάχα για όσα της έγνεφε πια το μέλλον. Ο Μεσσίας της δικής της σωτηρίας ήτανε ήδη στον σταυρό και την κοίταζε πότε οργισμένα για τις επιλογές της πότε με πίκρα και παράπονο για το μη αναστρέψιμο της καταδίκης του. Η Λύτρωση άραγε θα ερχότανε ποτέ; Και με ποιο τρόπο; Ποιος άγγελος θα άνοιγε καινούριες, λευκοντυμένες τις μέρες της; 

Κάπου μακριά ακούστηκε βραχνή η καμπάνα. Έσβησε το φως, σύρθηκε ως την απόφαση, άναψε μια ψυχή σαν μετανοούσα Μαγδαληνή και βάλθηκε όλη τη νύχτα, όλη τη ζωή της από κει και μπρος, να μαστιγώνει βαθιά μέσα της τα Πάθη μήπως κι ανοίξουν ένα δρόμο για Ανάσταση.
Ελένη Αρτεμίου-Φωτιάδου

«Επιχείρηση ΝΙΚΗ»

22 Ιουλίου 2014 

Επιχείρηση Νίκη είναι η κωδική ονομασία που δόθηκε σε μυστική στρατιωτική αποστολή της Ελλάδος την 21η προς 22α Ιουλίου 1974 προς την Κύπρο με σκοπό την αερομεταφορά καταδρομέων στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας.

Η αποστολή ήταν μερικώς επιτυχής και χαρακτηρίσθηκε από τον διεθνή τύπο ως  «αποστολή αυτοκτονίας». Η πραγματικά ηρωική αυτή επιχείρηση της Ελληνικής Αεροπορίας ήταν και η μοναδική από πλευράς Ελλάδος βοήθεια, στις κρίσιμες ώρες που περνούσε η Κύπρος. Ο ηρωισμός αυτών που έλαβαν μέρος και η θυσία όσων φονεύθηκαν κατά την εκτέλεσή της, δεν στάθηκαν αρκετά να επηρεάσουν τη ροή των γεγονότων. Θα παραμείνει όμως μια λαμπρή σελίδα δόξας στην Ιστορία της Αεροπορίας μας και των Δυνάμεων Καταδρομών.

Οι σημαντικές καθυστερήσεις τόσο στις αποφάσεις της ηγεσίας όσο και στην οργάνωση και εκτέλεση της επιχείρησης είχαν ως αποτέλεσμα τον τραγικό απολογισμό σε έμψυχο υλικό. Η συγκεκριμένη αποστολή δεν στηριζόταν σε κανένα σχέδιο του Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων (Α.Ε.Δ.)[18] αλλά ήταν μια απόφαση η οποία πάρθηκε από το Πολεμικό Συμβούλιο. Είναι σαφές ότι δεν είχε καμία επίδραση στην εξέλιξη των επιχειρήσεων στην Κύπρο, εκτός του γεγονότος ότι οι καταδρομείς αμυνόμενοι κατάφεραν να κρατήσουν το αεροδρόμιο σε Ελληνικά χέρια. Ώς απόφαση να μεταφερθεί μια μονάδα καταδρομέων δεν ενδείκνυνται σε τακτικό αγώνα πεζικού όπως αυτός που εξελισσόταν στην Κύπρο.

Προετοιμασία – σχεδιασμός – εκτέλεση της αποστολής
Μετά την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, η άμυνα της Κύπρου ήταν σε δύσκολη θέση. Όσες κινήσεις έγιναν για την απόκρουση των τουρκικών δυνάμεων εισβολής από ένοπλα τμήματα της ελληνοκυπριακής πλευράς είχαν αρνητική εξέλιξη. Η πολιτική αστάθεια στην Ελλάδα παρουσίαζε σημάδια διάλυσης στη στρατιωτική ηγεσία και ήδη είχε χαθεί πολύτιμος χρόνος. Παρ'όλα αυτά οι στρατιωτικές δυνάμεις της ΕΛΔΥΚ και της Εθνικής Φρουράς Κύπρου είχαν περιορίσει τα αρχικά σχέδια του Τουρκικού στρατού. 

Την 21η Ιουλίου του 1974 αποφασίσθηκε στρατιωτική επιχείρηση ενίσχυσης της άμυνας του αεροδρομίου της Λευκωσίας με την κωδική ονομασία «ΝΙΚΗ». Το σχέδιο της επιχείρησης προέβλεπε την αερομεταμεταφορά και απόβαση καταδρομέων με αεροσκάφη της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.

Η προετοιμασία έγινε στην αεροπορική βάση της Σούδας στην Κρήτη και περιλάμβανε:
20 αεροσκάφη Nord 2501D Noratlas.
10 αεροσκάφη C-47 Dakota.

Όλα τα αεροσκάφη ανήκαν στην 354η Μοίρα Μεταφορών «Πήγασος». Αυτά τα αεροσκάφη θα μετέφεραν και θα αποβίβαζαν στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας την Α' Μοίρα Καταδρομών με τον πλήρη οπλισμό της αποτελούμενη από 318 άνδρες. Ο σχεδιασμός της επιχείρησης προέβλεπε την αερομεταφορά της Α' Μοίρας καταδρομέων κατά τη διάρκεια της νύχτας – σε απόλυτη σιγή ασυρμάτου – πτήση σε χαμηλό ύψος – χωρίς συνοδεία μαχητικών – προσγείωση – αποβίβαση καταδρομέων – επιστροφή στην Σούδα.

Την 21η Ιουλίου και ώρα 22:35 η αποστολή ξεκίνησε με χρονικό περιορισμό τα μεσάνυκτα της ίδιας μέρας.[8]  Μόνο όμως τα 15 αεροσκάφη Noratlas από τα 20 κατάφεραν να απογειωθούν στο χρονικό περιθώριο το οποίο προέβλεπε το σχέδιο, με αποτέλεσμα τα υπόλοιπα αεροσκάφη (5 Noratlas και 10 C-47[10]) να παραμείνουν στο αεροδρόμιο της Σούδας. Αμέσως μετά την απογείωση δόθηκε σήμα από το Κέντρο επιχειρήσεων προς το Γ.Ε.Ε.Φ. Λευκωσίας με τη φράση «Έρχονται τα 15 πορτοκάλια». Κατά τη διάρκεια της πτήσης και χωρίς φώτα πορείας για την αποφυγή εντοπισμού 2 από τα αεροσκάφη παρουσίασαν βλάβη με αποτέλεσμα την επιστροφή του ενός στην Κρήτη και την προσγείωση του δευτέρου «ΝΙΚΗ 13» στη Ρόδο.

Οι προσγειώσεις στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας ξεκίνησαν στις 02:00 της 22ας Ιουλίου. Το «ΝΙΚΗ 1» ακούμπησε το διάδρομο της Λευκωσίας στις 01:55, το «ΝΙΚΗ 2» έπιασε στις 01:52. Όμως από εδώ και πέρα ξεκινάει η τραγωδία της αποστολής, λόγω καθυστέρησης του Α.Ε.Δ. να ενημερώσει τo Γ.Ε.Ε.Φ. και τα αντιαεροπορικά στοιχεία αποτελούμενα από τις 185η και 184η Μοίρες αντιαεροπορικών πολυβόλων και τα οποία φύλαγαν την περιοχή, δεν ενημερώθηκαν με αποτέλεσμα να θεωρήσουν ότι τα αεροσκάφη τα οποία πέταγαν ήταν εχθρικά. 

Αμέσως άρχισαν έντονα αντιαεροπορικά πυρά τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα, το «ΝΙΚΗ 4» το οποίο βρισκόταν στο στάδιο προσγείωσης, να αρπάξει φωτιά και να συντριβή λίγα χιλιόμετρα από το διάδρομο προσγείωσης. Το «ΝΙΚΗ 6» εβλήθη σε πολλαπλά σημεία της ατράκτου και σχεδόν χωρίς μηχανές και χάρη στις προσπάθειες των πιλότων να καταφέρει να προσγειωθεί. Τα υπόλοιπα αεροσκάφη κατάφεραν και αυτά να προσγειωθούν με λιγότερες ζημιές. Μετά το «ΝΙΚΗ 2» προσγειώθηκε το «ΝΙΚΗ 3» το οποίο λόγω βλάβης στον έναν κινητήρα έφυγε από το ίχνος πτήσης του «ΝΙΚΗ 4» που καταρρίφθηκε και έφτασε στην τελική μετά την κατάρριψη του «ΝΙΚΗ 4». 

Όλα τα πληρώματα μετά έβλεπαν κάποια φωτιά στο Λόφο της Μακεδονίτισσας και εκ των υστέρων έμαθαν ότι πρόκειται για το αεροσκάφος αυτό. Τελευταίο προσγειώθηκε το «ΝΙΚΗ 15» το οποίο και είχε απογειωθεί από τη Σούδα με καθυστέρηση και παρά τις εντολές να μην εκτελέσει την αποστολή. Το «ΝΙΚΗ 14» έφτασε αφού είχε πλέον ξημερώσει και δεν προσγειώθηκε καθόλου. Ακολούθησε εντολές και επέστρεψε πίσω στη Σούδα.

Όσα αεροσκάφη ήταν σε πτητική ικανότητα απογειώθηκαν για τη επιστροφή[16] στην Ελλάδα ενώ τα υπόλοιπα καταστράφηκαν από τις φίλιες δυνάμεις στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας.

Τραγικός απολογισμός
Το τραγικό αυτό λάθος (παράλειψη) της αεροάμυνας του αεροδρομίου κόστισε την απώλεια ζωής σε 4 αεροπόρους , 29 καταδρομείς και τον τραυματισμό 11 ακόμα καταδρομέων. Από τη δύναμη των 318 ανδρών της Α' Μοίρας καταδρομών 278 παρέμειναν[17] στην Κύπρο και πολέμησαν.

ΝORATLAS 52-133 «NIKH 4» 

Θύματα ΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ: Κυβερνήτης – (Επισμηναγός) Παναγόπουλος Βασίλειος, Συγκυβερνήτης – (Επισμηναγός ) Συμεωνίδης Στυλιανός, Ναύτιλος – (Επισμηνίας) Άνθιμος Ηλίας, Ιπτάμενος Μηχανικός – (Ανθυποσμηναγός) Δάβαρης Γεώργιος.
Θύματα Καταδρομείς Α' ΜΟΙΡΑ ΚΑΤΑΔΡΟΜΩΝ: ΔΕΑ(ΚΔ)Τσαμκιράνης Δημήτριος, Λοχίας (ΚΔ)Καβραχωριανός Νικόλαος, Λοχίας (ΚΔ)Τzιλιβάκης Στέφανος, Δεκανέας (ΚΔ)Τσάκωνας Ευάγγελος, Δεκανέας (ΚΔ)Χριστόπουλος Αθανάσιος, Κ/Δ Αναστασόπουλος Ανδρέας, Κ/Δ Γιαννακάκης Κοσμάς, Κ/Δ Γιαννάκος Στέφανος, Κ/Δ Γιαννόπουλος Παναγιώτης, Κ/Δ Δαλαμάγκας Ηλίας Ζησιμόπουλος, Κ/Δ ΑνδρέαςΗλίας Κωνσταντίνος, Κ/Δ Κασιμάκης Σωτήριος, Κ/Δ Κατερός Κωνσταντίνος, Κ/Δ Κουρούνης Σωτήριος, Κ/Δ Λίγδης Χρήστος, Κ/Δ Δοϊτσίδης Χριστόδουλος, Κ/Δ Μανιάτης Σπυρίδων, Κ/Δ Μονιάς Αιμίλιος, Κ/Δ Μπαρώτας, Κωνσταντίνος, Κ/Δ Νάκος Γεώργιος, Κ/Δ Πρινιανάκης Στυλιανός, Κ/Δ Σιορώκος Δημήτριος Κ/Δ Σκιαδαρέσης Νικόλαος, Κ/Δ Τζούρας Σωτήριος, Κ/Δ Τούλης Ηλίας, Κ/Δ Χατζόπουλος Χρήστος.
Τραυματίες Καταδρομείς: Κ/Δ Ζαφειρίου Αθανάσιος(Μοναδικός επιζήσας)
NORATLAS » NIKH 6
Θύματα Καταδρομείς Α' ΜΟΙΡΑ ΚΑΤΑΔΡΟΜΩΝ: Κ/Δ Νόμπελης Σπυρίδων, Κ/Δ Οικονομάκης Κωνσταντίνος.
Τραυματίες Καταδρομείς: Κ/Δ Τσόγκας Παύλος, Κ/Δ Αντωνόπουλος Γεώργιος, Κ/Δ Φύσσαρης Ιωάννης, Κ/Δ Θεοδωρόπουλος Σ., Κ/Δ Γκόγκος Κ., Κ/Δ Τσαγκαρόπουλος Δημήτριος, Κ/Δ Λατζουράκης Γεώργιος, Κ/Δ Λοχίας (Κ/Δ)Ξεφτύλης Κωνσταντίνος, Κ/Δ Παπαευσταθίου Ευστάθιος, Κ/Δ Μαυρουδής Γεώργιος.

Χάλαρης Αργύρης
Λοχίας καταδρομέας Α’ Μοίρας (μετά 35 Μ.Κ ) Μάλεμε Κρήτης.
Είχε συμμετοχή στην αποστολή «ΝΙΚΗ». Συμμετείχε στις νικηφόρες μάχες του αεροδρομίου της Λευκωσίας στις 22-23 Ιουλίου και της Σχολής Γρηγορίου (ύψωμα Κολοκασίδη) 16-17 Αυγούστου κατά των δυνάμεων εισβολής -Αττίλας 1 και Αττίλας 2. 

Αδελφός του (αποβιώσαντα από τη νόσο των δυτών) Ο.Υ.Κ. Χάλαρη Αντώνη, πλήρωμα της ακταιωρού ‘Φαέθων’ το 1964 που καταστράφηκε από την τούρκικη αεροπορία στον κόλπο Ξερού .
Δείτε εδώ: Αναδρομές και γεγονότα

Εισαγωγή στην επίθεση εναντίον του προεδρικού Κύπρου στις 15 Ιουλίου 1974

Προσωπική μαρτυρία

Οι Κύπριοι καταδρομείς ήταν μέσα στο προεδρικό από το 1969 έως και το πραξικόπημα στις 15 Ιουλίου 1974

1. Ονομάζομαι Χαράλαμπος Καραγιάννης, σειρά 1971- Β, από το χωριό τρεις ελιές, Λεμεσού. Μετά από απόσπαση, από το καταδρομικό σύνταγμα Κύπρου και ειδικά την 32 μοίρα καταδρομών, που είχε την εποχή εκείνη μόνιμη βάση το μοναστήρι άγιου Χρυσόστομου – Κουτσοβέντης, στο νότιο πενταδάκτυλο. Υπηρέτησα μέρος της θητείας μου στο προεδρικό μέγαρο. Θα επιχειρήσω σήμερα να διαφωτίσω κάποια άγνωστα γεγονότα και ο κάθε ένας μπορεί να εξάξει τα δικά του συμπεράσματα.

Το χρονικό φάσμα είναι τέτοιο που σίγουρα, υπάρχουν κενά πληροφόρησης. Ελπίζω επίσης, έστω και ένας συνάδελφος, που υπηρέτησε στις 15-07-1974 στο προεδρικό, να μας καταθέσει τη μαρτυρία του σε σχέση με το πως ο ίδιος, έζησε εκείνη την τραγική μέρα. Εξαναγκάστηκε να πυροβολήσει εναντίον των συναδέλφων του, είτε εν πάση περιπτώσει, πως επιβίωσε εκείνη την τραγική ήμερα;

Το Ιστορικό: Θα κάνω έναρξη από το τέλος του 1968. Η τότε προεδρική φρουρά, αποτελείτο από σαράντα μόνιμους υπαξιωματικούς του Κυπριακού στρατού, οι υπαξιωματικοί είχαν κάποια οικονομικά αιτήματα τα οποία δεν ικανοποιήθηκαν από την αρμόδια αρχή και μετά από ένα μήνα απεργίας, προχώρησαν σε δεκαπενθήμερη απεργία πείνας. Δημιουργούν έτσι μια απαράδεκτη εικόνα στο προεδρικό.

Σύμφωνα με αφήγηση, του συνταγματάρχη ε.α. Δημήτρη Παπαποστόλου, από την Λαμία, διοικητή καταδρομών Κύπρου, από το τέλος του 1968 μέχρι το 1970, στον Γρηγόρη Α. Μιχαλόπουλο, ο στρατηγός Γερακίνης τον κάλεσε στο γραφείο του, εκεί του εξήγησε, ότι ο Μακάριος έδιωξε την προηγούμενη φρουρά και ότι επιπρόσθετα ο ίδιος ο Μακάριος, επιθυμούσε η φρουρά του να είναι από καταδρομείς, ως οι πλέον κατάλληλοι. Έτσι του αναθέτει, να αναλάβει, τη συγκρότηση τμήματος καταδρομών, για φύλαξη του προεδρικού μεγάρου.

O Παπαποστόλου συγκροτεί μια δύναμη από τριάντα καταδρομείς με επικεφαλής ένα υπολοχαγό, στους οποίους αναθέτει την εξωτερική και εσωτερική φύλαξη του προεδρικού. Επιπρόσθετα, αναλαμβάνουν και καθήκοντα απονομής τιμών, σε όλα τα επίσημα πρόσωπα. Ο Παπαποστόλου επισκέπτεται το προεδρικό, τακτικά, όπως ισχυρίζεται για καλύτερη εποπτεία των καταδρομέων και σιγά αλλά σταθερά, αναπτύσσει φιλική σχέση με τον Μακάριο, άλλα και με τον υπασπιστή του μακάριου Αθανάσιο Πουλίτσα. Ο Αθανάσιος Πουλίτσας δεν είναι στρατιωτικός άλλα αξιωματικός της ελληνικής αστυνομίας. Ο Μακάριος γνώρισε τον Πουλίτσα στη Αθήνα μετά την επιστροφή του από την εξορία στις Σεϋχέλλες και κάποια μέρα, τον έφερε να είναι μαζί του στην Κύπρο. Εάν συνεχίσω με αυτά τα πρόσωπα ανοίγει ένα τεράστιο κεφάλαιο, που ποτέ δεν έκλεισε. Απλά, να αναφέρω ότι ο Παπαποστόλου δεν ήταν στην Κύπρο το 1974, βρέθηκε στην Κύπρο το 1965, διοικητής μοίρας καταδρομών με έδρα το Μερσινίκι. Στις 21-04-1967 ευρίσκεται στην Αθήνα ανάμεσα στους πρωτεργάτες της δικτατορίας και έφερε εις πέρας την κατάληψη του ελληνικού πεντάγωνου. Κλήθηκε όμως και ανακρίθηκε από την ειδική εξεταστική επιτροπή της βουλής των Ελλήνων για τον φάκελο της Κύπρου.

Ξαναγυρίζω στα δικά μας τα παιδιά, τους καταδρομείς και πως βρέθηκα στο προεδρικό. Όλοι ξέραμε ότι έκτος από τις μονάδες μας, φρουρούσαμε εναλλάξ με τις άλλες μοίρες το ΚΕΜΚ στο Σταυροβούνι. Θεωρούσαμε όμως κεκτημένο της 31 Μ.Κ το προεδρικό .

Μια μέρα τον Μάιο ή αρχές Ιουνίου, του 1973 φώναξε η διοίκηση κάποια ονόματα, ανάμεσα στα αλλά και το δικό μου και μας ανακοινώθηκε η αποστολή μας στο προεδρικό. Παραξενεύτηκα για να είμαι ειλικρινής γιατί η διμοιρία δεν ήταν του επιπέδου διμοιρία επιδείξεως. Αυτό που θυμάμαι έντονα είναι αυλάκι τον ιδρώτα, που έτρεχε στο σώμα μου, όταν έβγαζα ακίνητος την ημερήσια σκοπιά εκεί στα κανονάκια του προεδρικού, εκεί στα σκαλοπάτια που βλέπετε στην τηλεόραση, έτσι είμαι σίγουρος ότι ήταν καλοκαίρι.

Εκείνη η χρονική περίοδος δεν προσφερόταν για πολλές ερωτήσεις. Μια σκέψη μου ήταν ότι δεν με συμπαθούσαν για αυτό το λόγο με έστελναν εκεί. Μια άλλη σκέψη όταν πέρασαν τα χρόνια με έστελναν επειδή εκτελούσα και καθήκοντα διακοσμητικού Α.Μ. έξω από την πύλη της μόνης και συνοδεία τουριστών σε επιτρεπτές ώρες, για όσους ήθελαν να δουν την εκκλησία άλλα και τα χαλάσματα μιας μεσαιωνικής εκκλησιάς (διακοσμητικού Α.Μ. δεν υπάρχουν σε συνηθισμένες μονάδες). Καταλάβαμε ότι κάτι έγινε. Πολλά χρόνια αργότερα, σε ζωντανή τηλεοπτική εκπομπή ο λοχαγός του εφεδρικού Τάκης Τσαγκάρης, τον άκουσα να λέει ότι μετά την τελετή υποστολής της σημαίας οι καταδρομείς έπιασαν τα γεννητικά τους όργανα και σφύριξαν στον Μακάριο. Ψέματα ή αλήθεια αυτά άκουσα, αυτά λέω. 

Όταν πήγαμε στο προεδρικό, τα πράγματα δεν ήταν πλέον όπως τα περιέγραψα πιο πάνω. Ο υπολοχαγός έγινε ανθυπολοχαγός και από τριάντα καταδρομείς η παρουσία μας μειώθηκε σε δεκαπέντε άτομα. Τα καθήκοντα μας κατά τη διάρκεια της ημέρας περιορίστηκαν στην επάνδρωση σε τρεις μόνο σκοπιές,  συμπεριλαμβανομένης της ακίνητης που περιέγραψα πιο πάνω και ήταν η μόνη αποκλειστική δική μας. Οι άλλες δυο, είσοδος και έξοδος του προεδρικού ήταν διπλοσκοπιά με πάνοπλο αστυνομικό, σε όλες τις περιπτώσεις αποδίδαμε στρατιωτικό χαιρετισμό σύμφωνα με το πρωτόκολλο. Επίσης συγκροτούσαμε τιμητικό άγημα μαζί με τη φιλαρμονική της αστυνομίας, σε περίπτωση επίσημης τελετής, όπως άφιξης αρχηγών ξένων κρατών ή τελετή επίδοσης διαπιστευτηρίων από ξένους πρεσβευτές.

Αυτό που άλλαξε και υποβαθμίστηκε ο ρόλος των καταδρομέων ήταν το απότοκο τριών ιστορικών γεγονότων.

Α . Σύμφωνα με δημοσίευμα από το δικηγόρο, Ανδρέα Παναγιώτου, στις 18-6-1967 κατέφυγε στην Κύπρο ο Αλέξανδρος Παναγούλης. Κατόπιν οδηγιών του Μακάριου στις 27-01-1968 ο υπουργός εσωτερικών και άμυνας Πολύκαρπος Γιωρκάτζιης, εξέδωσε και παρέδωσε στον Αλέξανδρο Παναγούλη κυπριακό διαβατήριο. Στις 13-08-1968 ο Αλέξανδρος Παναγούλης διενεργεί απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Γεώργιου Παπαδόπουλου .

Β. Στις 08-03-1970 διενεργείται στην αρχιεπισκοπή απόπειρα δολοφονίας του αρχιεπίσκοπου Μακάριου. Το ελικόπτερο εβλήθη στον αέρα και ο Μακάριο σώζεται από τύχη. Τα πυρά δέχεται στην κοιλιακή χώρα ο ελλαδίτης χειριστής ταγματάρχης, Ζαχαρίας Παπαδογιάννης. Παρά τα σοβαρά τραύματα του καταφέρνει να προσγειώσει το ελικόπτερο σε παρακείμενο οικόπεδο.

Γ. Στις 15-03-1970 δολοφονείται σε περιοχή του χωριού Μια Μηλιά ο πρώην πανίσχυρος υπουργός εσωτερικών και άμυνας Πολύκαρπος Γιωρκάτζιης.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής μας εκεί κοιμόμασταν σε ένα καλό θάλαμο με τις ανέσεις του, στο προαύλιο του προεδρικού απέναντι από την καντίνα των αστυνομικών. Για φαγητό κατεβαίναμε πολλά σκαλοπάτια στην κοίτη του ποταμού, σε ένα παλιό κατασκεύασμα, κατάλοιπο των Άγγλων, απέναντι ήταν ένα αθόρυβο στρατόπεδο, το ένατο τακτικό συγκρότημα. Φαγητό ερχόταν κανονικά με χύτρα από τον Πενταδάκτυλο. Δεν υπήρχε κανένα προνόμιο. Δεν μας γινόταν σωματικός έλεγχος. Μετά την πρωινή αναφορά που γινόταν στην αυλή του προεδρικού πριν την άφιξη του Μακάριου, ο ανθυπολοχαγός εξαφανιζόταν μέσα στο γραφείο του μέχρι το επόμενο πρωινό.

Σε αυτή την πρωινή αναφορά ο μόνος έλεγχος και μέτρο ασφαλείας των όπλων, ήταν το πρόσταγμα 'δις εις το αέρα πυροβολήσατε'.

Το πρωινό κατά την άφιξη του Μακάριου, αυτό που θυμάμαι πιο έντονα, είναι τον αναβρασμό των αστυνομικών του εφεδρικού, οι οποίοι ήταν πάνοπλοι, με σύγχρονα αυτόματα και οπλοπολυβόλα, με φαιοπράσινη στρατιωτική στολή, αρβύλες και άπαντες έφεραν στη ζώνη περίστροφο. Το ίδιο επαναλαμβανόταν και το απόγευμα κατά την αναχώρηση του Μακάριου. Κάτι που δεν ξαναέγραψα είναι ότι ανάμεσα στα μέλη του εφεδρικού αστυνομικού σώματος υπήρχαν πρώην συνάδελφοι μας, μερικοί της διμοιρίας μας είχαν επαφή μαζί τους, εγώ ποτέ. Ουδέποτε εκτελέσαμε κοινή ή ξεχωριστή άσκηση άμυνας του προεδρικού.

Μετά από ένα μήνα κάποιος από μας, το απόγευμα έγραψε με κιμωλία σε σχετικά απόμερο μέρος, εκεί στα πολλά σκαλοπάτια προς την κοίτη του ποταμού, Γρίβας διγενής ένωσης, μαθεύτηκε και ξεκίνησαν οι αστυνομικοί καταδίωξη του. Νωρίς το πρωί μας έδιωξαν και εμάς .
21-03-2015