Προτεινόμενες αλλαγές για το ΡΙΚ στη βάση του Ευρωπαϊκού νομορυθμιστικού πλαισίου

Ομιλία από τον Επικοινωνιολόγο- Ειδικό για τα Μέσα
Ανδρέα Χριστοδούλου
Ημερίδα «Η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση στην Κύπρο - Ανανέωση,
Αναδιάρθρωση, Εκσυγχρονισμός»
Ινστιτούτο Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας (ΙΜΜΕ)
Πανεπιστήμιο Λευκωσίας 4/4/2014

Οι Ευρωπαϊκές πολιτικές και το συναφές νομορυθμιστικό πλαίσιο, που διέπουν τη λειτουργία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, μπορούν και πρέπει να χρησιμοποιηθούν στην παρούσα συγκυρία στην τροχοδρόμηση των αναγκαίων αλλαγών στη δημόσια ραδιοτηλεόραση της χώρας –το ΡΙΚ.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τόσο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο όσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στήριξαν κατά καιρούς με αποφάσεις τους το θεσμό της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης τον οποίο θεωρούν ζωτικό για τον πλουραλισμό των Μέσων και για τη διατήρηση της πολιτιστικής ποικιλομορφίας. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δίκαιο η κύρια αρμοδιότητα για διαμόρφωση πολιτικών σε σχέση με τα Μέσα γενικά και ειδικότερα για τη δημόσια ραδιοτηλεόραση, στη θεωρία τουλάχιστον, έχει παραμείνει στο κράτος-μέλος – σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας (subsidiarity principle) - όπως συμβαίνει π.χ. και στους τομείς παροχής ιατρικών, εκπαιδευτικών και των περισσοτέρων άλλων «δημόσιων υπηρεσιών». Παρά ταύτα παρατηρείται τις τελευταίες δεκαετίες μεγαλύτερη εμπλοκή των θεσμικών οργάνων της Ένωσης στον έλεγχο πολιτικών που αφορούν τα Μέσα και την οπτικοακουστική πολιτική στα κράτη μέλη γενικότερα.

Το παραχθέν Ευρωπαϊκό νομορυθμιστικό πλαίσιο – τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και του Συμβουλίου της Ευρώπης – επικεντρώνεται σε τρεις βασικές συνιστώσες πολιτικές, που στηρίζουν το οικοδόμημα των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών της Γηραιάς Ηπείρου, δηλαδή:

1.     Τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας των οργανισμών δημόσιας ραδιοτηλεόρασης ή δημόσιων μέσων,

2.     Τον έλεγχο της κρατικής χρηματοδότησης των οργανισμών δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, και

3.     Τον έλεγχο του περιεχόμενου εκπομπών των οργανισμών δημόσιας ραδιοτηλεόρασης.

1.     Διασφάλιση της ανεξαρτησίας της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης

Το ΡΙΚ λειτουργεί στη βάση ενός ξεπερασμένου μοντέλου εταιρικής διακυβέρνησης, που συνεχίζει να εφαρμόζεται παρά την ύπαρξη εκσυχρονισμένου εσωτερικού Κώδικα, με ανεξέλεγκτη δυνατότητα ισχυρών παρεμβάσεων, ιδιαίτερα από την εκτελεστική εξουσία και λιγότερο από τη νομοθετική και άλλα κέντρα εξουσίας, μέσω του Δ.Σ. αλλά και άμεσα στη διευθυντική ομάδα και το προσωπικό, με αποτέλεσμα τη νόθευση της συντακτικής ανεξαρτησίας αλλά και το βόλευμα των εκάστοτε ημετέρων ως μόνιμο προσωπικό ή συνεργάτες με εμφανείς στόχους.

Είναι πλέον καιρός τα στοιχεία κρατισμού να εκλίψουν από το ΡΙΚ έτσι ώστε να καταστεί μια πραγματικά ευρωπαϊκή δημόσια ραδιοτηλεόραση και όχι όργανο προπαγάνδας και βολεύματος της εκάστοτε εξουσίας.  Με τη διασφάλιση της συντακτικής του ανεξαρτησίας και με αξιοκρατικούς διορισμούς για την κατάλληλη στελέχωση από τους αρίστους στον τομέα τους το κυπριακό κοινό θα αναβαθμίσει την εικόνα που έχει διαμορφώσει για το ΡΙΚ και θα αυξήσει την αξιοπιστία του προς αυτή ιδιαίτερα όσον αφορά την προσφορά ποιοτικής, καθολικής, πολυφωνικής και αξιόπιστης ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας στην Κοινωνία των Πολιτών.

Για να επιτευχθεί ο πιο πάνω στόχος πρέπει να χρησιμοποιηθούν ως πρότυπα οι κατευθυντήριες αρχές που περιέχονται σε δυο από τα νομικά εργαλεία της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης – τη Σύσταση (Αρ.10) του 1996 (1) και την πιο πρόσφατη και ενημερωμένη Σύσταση (Αρ. 1) του 2012 (2)  - που καταγράφουν με ακρίβεια τις παραμέτρους για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας των δημόσιων ραδιοτηλεοράσεων.

Μια παράλληλη σημαντική παράμετρος που πρέπει, επίσης,  να ληφθεί υπόψη στη διαδικασία εκσυγχρονισμού της εταιρικής διακυβέρνησης της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης στον τόπο μας  είναι η Ευρωπαϊκή πολιτική για τη δημόσια ραδιοτηλεόραση όπως καθορίζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Commission.

Συγκεκριμένα κρίνεται καίριας σημασίας η αξιολόγηση στην οποία προέβη το 2011 η Επιτροπή Πολιτισμού (CULT Committee) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της πορείας εφαρμογής της πολιτικής για τη δημόσια ραδιοτηλεόραση, όπως αυτή καθορίζεται στο Ψήφισμα του ΕΚ του Νοεμβρίου 2010 με τίτλο «Δημόσια Ραδιοτηλεόραση ως μέρος του διττού ραδιοτηλεοπτικού τοπίου»(4). 

Σύμφωνα με την αξιολόγηση της αρμόδιας επιτροπής του ΕΚ για την ανεξαρτησία της των οργανισμών ραδιοτηλεόρασης «υπενθυμίζεται στα κράτη μέλη η δέσμευσή τους με τα πρότυπα (του Συμβουλίου της Ευρώπης), και συνιστάται όπως αυτά παρέχουν κατάλληλη, αναλογική και σταθερή χρηματοδότηση των οργανισμών δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, έτσι ώστε να μπορέσουν να εκπληρώσουν την αποστολή τους, να  εγγυώνται την πολιτική και οικονομική ανεξαρτησία  τους και να συμβάλλουν σε μια περιεκτική πληροφόρηση και την κοινωνία της γνώσης» .

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή Πολιτισμού του Κοινοβουλίου καλεί την  Commission «να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές σε διάφορα επίπεδα. Πιο σημαντικά, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ και την Commission να παραχωρήσουν στο Ευρωπαϊκό Οπτικοακουστικό Παρατηρητήριο υλικό για τη συλλογή στοιχείων και τη διεξαγωγή έρευνας σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων σχετικά με την οικονομική και πολιτική ανεξαρτησία των δημόσιων μέσων για κράτη μέλη που αδυνατούν να εκπληρώσουν αυτές τις δεσμεύσεις».

Συνεπώς, στην περίπτωση της Κύπρου, θα πρέπει να γίνουν οι αναγκαίες αλλαγές στο νομορυθμιστικό πλαίσιο, που διέπει το Ίδρυμα, το Νόμο περί ΡΙΚ του 1959 όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα (3) όσον αφορά τον διορισμό και τις εξουσίες του ΔΣ, και να εφαρμοστεί πιστά  ο Κώδικας Εταιρικής Διακυβέρνησης  με τρόπο ώστε το Ίδρυμα να εκπληρώνει την αποστολή του, όπως θα επαναπροσδιοριστεί από την Πολιτεία και την Κοινωνία των Πολιτών, με ταυτόχρονη εφαρμογή των σχετικών προνοιών νομικών εργαλείων του Συμβουλίου της Ευρώπης (της Σύστασης Αρ.10 του 1996,  και, κατά συνέπεια,  της Σύστασης Αρ.1 του 2012), όπως περιγράφεται και στο ψήφισμα του ΕΚ του 2010. Με αυτόν τον τρόπο θα διασφαλιστεί η συντακτική και οικονομική ανεξαρτησία του ΡΙΚ από κάθε πολιτική ή άλλη εξουσία ιδιαίτερα όσον αφορά τη σύνταξη των ειδήσεων, διαμόρφωση του προγράμματος και τους διορισμούς προσωπικού.

Σημειώνεται ότι στα πιο πάνω νομικά εργαλεία καθορίζονται τα πρότυπα διακυβέρνησης των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τους κάθετα διακριτούς ρόλους που πρέπει να έχουν η διευθυντική ομάδα (εκτελεστικός ρόλος) και τα διοικητικά συμβούλιά τους (εποπτικός ρόλος). 

 

Σύμφωνα με το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Νοεμβρίου 2010, ενθαρρύνονται τα κράτη μέλη να ακολουθήσουν βέλτιστες πρακτικές εφαρμογής των πιο πάνω προτύπων όπως στο παράδειγμα βέλτιστης πρακτικής του BBC στο οποίο έγινε αναφορά σήμερα σε προηγούμενη παρέμβαση. Σημαντική πτυχή του μοντέλου του BBC είναι ο τρόπος διορισμού των μελών του εποπτικού του σώματος, του BBC  Trust, που διασφαλίζει, μέσω εμπλοκής ανεξάρτητου εκτιμητή και κοινοβουλευτικής επιτροπής, την επιλογή, μέσω διαφανών διαδικασιών, των μελών του Trust με συγκεκριμένα αξιοκρατικά κριτήρια και κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας.

Μια επιπλέον σημαντική παράμετρος, που προσφέρουν τα νομικά εργαλεία τόσο της ΕΕ όσο και του Συμβουλίου της Ευρώπης είναι και η ισότιμη συμμετοχή της γυναίκας στα όργανα λήψης αποφάσεων, όπως τα διοικητικά συμβούλια,  στα ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων ραδιοτηλεοράσεων. Πιο πρόσφατο νομικό εργαλείο είναι η Σύσταση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης Αρ.1 του (2013) προς τα κράτη μέλη για την ισότητα των φύλων στα Μέσα ιδιαίτερα όσον αφορά τη συμμετοχή τους στα όργανα λήψης αποφάσεων (5).

2.  Χρηματοδότηση δημόσιας ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας

Το παρόν σύστημα χρηματοδότησης στο ΡΙΚ είναι μεικτό και συνίσταται από κρατική χορηγία από τον κρατικό προϋπολογισμό, έσοδα από διαφημίσεις και άλλα έσοδα από παροχή υπηρεσιών.

Τα προβλήματα που προκύπτουν από το παρόν σύστημα χρηματοδότησης είναι, μεταξύ άλλων, η πολιτική εξάρτηση από την εκτελεστική/νομοθετική εξουσία, η ανάγκη για ανταγωνισμό με ιδιωτικούς σταθμούς για εξασφάλιση διαφήμισης και ο περιορισμένος ορίζοντας προγραμματισμού, που περιορίζεται στο ένα ημερολογιακό έτος.

Το ευρωπαϊκό νομορυθμιστικό πλαίσιο στο θέμα της κρατικής χορηγίας έναντι προσφοράς δημόσιας υπηρεσίας συνίσταται από τα ακόλουθα νομικά εργαλεία – το Πρωτόκολλο του Άμστερνταμ του 1997 (6) και τις Ανακοινώσεις της Επιτροπής του 2001 (7) και 2009 (8) για τις προϋποθέσεις παραχώρησης κρατικής χορηγίας σε δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς  - και  στοχεύει στον καθορισμό της αποστολής των δημόσιων ραδιοτηλεοράσεων και των όρων παροχής κρατικών χορηγήσεων σε αυτές.

Σημειώνεται ότι βασικές πρόνοιες της Ανακοίνωσης του 2001 έχουν ήδη ενσωματωθεί στον περί ΡΙΚ Νόμο σε σχετική τροποποίησή του το 2004, περιλαμβανομένης και της ερμηνείας και αποσαφήνισης του όρου «ισορροπημένη δέσμη προγραμμάτων» ως βασική παράμετρο της αποστολής της.

Επιπλέον, η Ανακοίνωση του 2009  περιγράφει στο Κεφάλαιο 2 για την αποστολή της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης (παράγραφοι 9 μέχρι 19) με μεγαλύτερη λεπτομέρεια το ρόλο της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης.

Ιδιαίτερα σημαντική ως κατευθυντήρια γραμμή στον καταρτισμό του προγράμματος του ΡΙΚ είναι η αναφορά στην παράγραφο 12 ότι «η δημόσια ραδιοτηλεόραση πρέπει να είναι σε θέση να συνεχίσει να προτείνει ένα ευρύ φάσμα προγραμμάτων σύμφωνα με την αποστολή της όπως καθορίζεται από τα κράτη μέλη, ώστε να απευθύνεται στο σύνολο της κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό είναι θεμιτό η δημόσια ραδιοτηλεόραση να προσπαθεί να απευθύνεται σε ευρύ κοινό».

Και οι πιο πάνω θέσεις στην Ανακοίνωση του 2009 πρέπει να αποτελέσουν μια άλλη παράμετρο στην οποία θα πρέπει να βασιστεί ο προγραμματισμός για τον επανακαθορισμό της αποστολής και ρόλου του ΡΙΚ.

 

Μια άλλη θέση που επίσης περιέχεται στην ίδια παράγραφο της Ανακοίνωσης είναι ότι «η δημόσια ραδιοτηλεόραση πρέπει να επωφεληθεί από την τεχνολογική πρόοδο να μεταφέρει στο κοινό τα πλεονεκτήματα από τις νέες οπτικοακουστικές υπηρεσίες (όπως το βίντεο κατά παραγγελία), τις υπηρεσίες πληροφόρησης και τις νέες τεχνολογίες και να αναλάβει τη διαφοροποίηση δραστηριοτήτων στην ψηφιακή εποχή».  Και τα πιο πάνω είναι καθοριστικά και δείχνουν προς το μέλλον όπου σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών θα διεξάγεται διαδικτυακά (online) μέσω και της Συνδεδεμένης Τηλεόρασης (Connected TV).

Όσον αφορά τη φύση της κρατικής χορηγίας προς τους οργανισμούς δημόσιας ραδιοτηλεόρασης για παροχή δημόσιας ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας σύμφωνα με την Ανακοίνωση του 2001 μπορεί να έχει διττή μορφή από  δημόσιους πόρους και εμπορικές δραστηριότητες, κυρίως διαφημίσεις, όπως είναι το σημερινό μοντέλο χρηματοδότησης του ΡΙΚ.

Σημειώνεται ότι η ακριβής μορφή που θα έχει η κρατική αυτή χορηγία εξαρτάται από τα κράτη μέλη στα πλαίσια της αρχής της επικουρικότητας και μπορεί να προέρχεται είτε αποκλειστικά από δημόσιους πόρους είτε να έχει τη μεικτή μορφή δημόσιας χορηγίας και έσοδα από διαφημίσεις, που προβάλλονται υπό τον όρο ότι δεν θα αποτελούν αθέμιτο ανταγωνισμό για τους ιδιωτικούς ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς    (Υποκεφάλαιο 6.3. - Παράγραφοι 56-64 της Ανακοίνωσης του 2001. Σχετική και η παράγραφος 38 της ίδιας Ανακοίνωσης).

Σημειώνεται, επίσης, ότι οι περισσότερες δημόσιες ραδιοτηλεοράσεις της Ευρώπης διέπονται από μικτό σύστημα χρηματοδότησης, από κρατικούς πόρους και διαφήμιση, με μόνη σημαντική εξαίρεση το BBC του Ην. Βασιλείου.

Όσον αφορά τη μορφή της άμεσης κρατικής χορηγίας στις δημόσιες ραδιοτηλεοράσεις η παροχή πόρων από τον κρατικό προϋπολογισμό θεωρείται από το Συμβούλιο της Ευρώπης ως περισσότερο ευάλωτη σε πολιτικές πιέσεις. Θεωρείται δε ως βέλτιστη μέθοδος για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας των οργανισμών δημόσιας ραδιοτηλεόρασης η είσπραξη πόρων από τέλη άδειας που πληρώνονται άμεσα από τον καταναλωτή-θεατή. Παρά ταύτα, για την κυπριακή πραγματικότητα, ιδιαίτερα όπως αυτή διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια, υπάρχουν πρακτικά προβλήματα που καθιστούν προς το παρόν μη-εδαφικό αυτό το τρόπο εξασφάλισης πόρων.

Όσον αφορά το κεφάλαιο των διαφημίσεων παρατηρείται στα κράτη μέλη της ΕΕ  μεγάλη διακύμανση στους περιορισμούς που έχουν στη νομοθεσία η οποία διέπει τη μετάδοσή τους από δημόσιες ραδιοτηλεοράσεις όσον αφορά τους στον τύπο διαφημίσεων που προβάλλουν και στη διάρκεια και τη  χρονική περίοδο που τις προβάλλουν.

Στην περίπτωση της Κύπρου η προβολή διαφημίσεων από το ΡΙΚ λειτουργεί κάτω από  ένα από τα πιο φιλελεύθερα μοντέλα προβολής διαφημίσεων αφού  διέπεται από ταυτόσημους κανόνες όπως και οι ιδιωτικοί ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί και δεν υπάρχουν επιπλέον περιορισμοί οποιασδήποτε μορφής.

Σχετικά αναφέρεται ότι, μεταξύ άλλων,  η Γερμανική δημόσια ραδιοτηλεόραση όπως και η Αυστριακή διέπονται από αυστηρότερους περιορισμούς τόσο στον τύπο διαφημίσεων που προβάλλουν όσο και από τη διάρκεια και τη χρονική περίοδο που τις προβάλλουν.

Συγκεκριμένα οι πιο πάνω δημόσιες ραδιοτηλεοράσεις δεν προβάλλουν τηλεμπορικά μηνύματα, και δεν έχουν προγράμματα που τυγχάνουν χορηγίας ενώ υπάρχουν σοβαροί περιορισμοί στα προγράμματα που περιέχουν τοποθέτηση προϊόντων. Με άλλα λόγια η διαφήμιση περιορίζεται, κυρίως, σε spot advertising.

Ταυτόχρονα υπάρχουν και χρονικοί προσδιορισμοί της περιόδου προβολής διαφημιστικών μηνυμάτων στη Γερμανική δημόσια ραδιοτηλεόραση (ARD, ZDF, R3) στη ζώνη υψηλής τηλεθέασης (18.00-22.00)  αφού επιτρέπεται μόνο η μετάδοση περιορισμένου αριθμού διαφημιστικών μηνυμάτων πριν και μετά τα δελτία ειδήσεων και δελτίων καιρού που προβάλλονται εκείνη την ώρα. Επίσης, επιτρέπεται η μετάδοση διαφημιστικών μηνυμάτων  για τα ίδια προγράμματα στη ζώνη του πρωϊνού τηλεμαγκαζίνου από τις 0600-0900. Στην Αυστρία, παράλληλα, υπάρχει  οροφή διαφημιστικού χρόνου 42 λεπτά ημερησίως συνολικά για όλα τα κανάλια της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης της χώρας (ORF).

Ενόψει των ανωτέρω εισηγούμαι όπως, υπό τις δυσχερείς οικονομικές καταστάσεις που επικρατούν στον τόπο μας σήμερα, υιοθετηθεί ένας συνδυασμός του  Γερμανικού/ Αυστριακού μοντέλου για την προβολή διαφημίσεων προσαρμοσμένος στον προγραμματισμό του ΡΙΚ.

Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνoνται οι ακόλουθοι στόχοι:

·                    η δημόσια ραδιοτηλεόραση της χώρας θα παρουσιάζει διαφοροποιημένη εικόνα έναντι των σταθμών ιδιωτικής ραδιοτηλεόρασης αφού τα προγράμματά της θα είναι σημαντικά αποφορτωμένα από διαφημιστικά μηνύματα,

·                    η δημόσια ραδιοτηλεόραση δεν θα αποστερηθεί από μεγάλο μέρος του διαφημιστικού εισοδήματος που έχει σήμερα,

·                    η χορηγία από τον κρατικό προϋπολογισμό θα είναι ανάλογα μειωμένη, και, τέλος,

·                    οι ιδιωτικοί ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί θα επωφεληθούν τόσο από την απαγόρευση συγκεκριμένων μορφών διαφήμισης  όσο και το χρονικό περιορισμό της προβολής τους από το ΡΙΚ.

 

3.     Περιεχόμενο εκπομπών δημόσιας ραδιοτηλεόρασης

Όσον αφορά το θέμα του ελέγχου περιεχομένου εκπομπών, το ΡΙΚ γενικά έχει προσαρμοστεί σχεδόν πλήρως με το σχετικό ευρωπαϊκό κεκτημένο, μετά από διαδοχικές τροποποιήσεις από το 1998 μέχρι σήμερα, στο στο Νόμο περί ΡΙΚ, Κεφ. 300 του 1959 μέχρι 2011.

Πιο συγκεκριμένα οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί της ΕΕ πρέπει να ακολουθούν ελάχιστους κανόνες εναρμονισμένους με το Ευρωπαϊκό κεκτημένο και ιδιαίτερα σειρά οδηγιών, πρώτα την Οδηγία «Τηλεόραση χωρίς Σύνορα» του 1989 και 1997 και σήμερα την Οδηγία «Υπηρεσιών Οπτικοακουστικών Μέσων» 2010/13/ΕΕ (9), που ρυθμίζει τον έλεγχο του περιεχομένου των προγραμμάτων και των διαφημίσεων και που περιέχει, μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες πρόνοιες:

1.                 Ποσόστωση 50%+ για Ευρωπαϊκά έργα μυθοπλασίας (fiction) – κινηματογραφικές ταινίες και σίριαλ

2.                 Ποσόστωση 10%+ για ανεξάρτητες παραγωγές (independent productions)

3.                 Προστασία ανηλίκων

4.                 Δικαίωμα απάντησης

5.                 Κανόνες προβολής εμπορικών οπτικοακουστικών μηνυμάτων – διαφήμισης, τηλεαγοράς, χορηγίας και τοποθέτησης προϊόντων

6.                 Εκδηλώσεις μείζονος σημασίας για το κοινό

7.                 Αυξημένη πρόσβαση ατόμων με ακουστική ή/και οπτική αναπηρία στις ραδιοτηλεοπτικές υπηρεσίες

8.                 Απαγόρευση προβολής ρατσιστικών μηνυμάτων κλπ.

Το ΡΙΚ εφαρμόζει τις πιο πάνω πρόνοιες με εξαίρεση το ποσοστό Ευρωπαϊκών έργων στα προγράμματα του ΡΙΚ, που τα τελευταία δυο χρόνια  ήταν πολύ χαμηλότερο του 50% με αντίστοιχα υψηλότερο ποσοστό για τις Αμερικανικές παραγωγές. Αυτή είναι μια από τις παραμέτρους που πρέπει να ληφθεί υπόψη στον καταρτισμό του νέου προγράμματος του ΡΙΚ.

Εκκρεμεί, επίσης, η αύξηση της πρόσβασης στις ραδιοτηλεοπτικές του υπηρεσίες ατόμων με ακουστική ή/και οπτική αναπηρία. Σημειώνεται παράλληλα ότι αναμένεται ότι η Αρχή Ραδιοτηλεόρασης Κύπρο θα προχωρήσει σύντομα σε δημόσια διαβούλευση με στόχο τον καταρτισμό εθνικού καταλόγου εκδηλώσεων μείζονος σημασίας.

Το τηλεοπτικό κοινό θα πρέπει να έχει, σύμφωνα με τις πρόνοιες της Οδηγίας,  ελεύθερη πρόσβαση σε αυτές τις εκδηλώσεις, δηλαδή χωρίς την καταβολή οποιουδήποτε τιμήματος. Η δημόσια ραδιοτηλεόραση έχει υποχρέωση για μετάδοση τέτοιων εκδηλώσεων στην περίπτωση που δεν υπάρχει ενδιαφέρον από ιδιωτικό ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό, να προβάλει δωρεάν μια τέτοια εκδήλωση.

Τέλος, η Αρχή Ραδιοτηλεόρασης προωθεί για όλους τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς την αυτορύθμιση-συρρύθμιση στο θέμα της απαγόρευσης μετάδοσης διαφημιστικών μηνυμάτων για ανθυγιεινά τρόφιμα-ροφήματα στη ζώνη προβολής παιδικών προγραμμάτων σε συνεργασία με το Σύνδεσμο Ελέγχου Διαφημίσεων (ΣΕΔ).

Ταυτόχρονα, το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει εκδώσει δεσμίδα νομικών εργαλείων τα οποία καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα των ειδικών υποχρεώσεων που έχουν οι οργανισμοί δημόσιας ραδιοτηλεόρασης στα κράτη μέλη έναντι του κοινού στο οποίο απευθύνονται.

Μεταξύ των προϋποθέσεων που περιέχονται στα σχετικά νομικά εργαλεία του Συμβουλίου της Ευρώπης είναι η καθολικότητα της παροχής δημόσιας ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας στο σύνολο του κοινού, η παροχή υπηρεσιών σε όλες τις εθνικές/θρησκευτικές/κοινωνικές ομάδες του πληθυσμού, η ισότητα των φύλων σε ότι αφορά τα Μέσα, η προστασία των ανηλίκων, κλπ.  Σε ότι αφορά το ΡΙΚ ιδιαίτερου ενδιαφέροντος είναι η παροχή υπηρεσιών σε όλες τις εθνικές /θρησκευτικές/ κοινωνικές ομάδες του πληθυσμού.

Είναι γεγονός ότι οι δημογραφικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί στο τόπο μας την τελευταία εικοσαετία σαν αποτέλεσμα αναγκών της οικονομίας αλλά και ως συνέπεια της ένταξης της χώρας μας στην ΕΕ δεν έχουν την ανάλογη αντιστοιχία στις τηλεοπτικές αλλά και στις ραδιοφωνικές εκπομπές του ΡΙΚ.

Για βελτίωση της κατάστασης και τήρηση των πιο πάνω προτύπων του Συμβουλίου της Ευρώπης αλλά και της ΕΕ  θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί, κατ΄αρχήν, μια ραδιοφωνική συχνότητα για τη μετάδοση προγραμμάτων που να απευθύνονται στους αλλοδαπούς (νέες μειονότητες) στην Κύπρο.  Πιο συγκεκριμένα θα μπορούσαμε να έχουμε μια ενότητα ενημερωτικού-ψυχαγωγικού προγράμματος για τους κοινοτικούς, μια άλλη ενότητα για τους τριτοκοσμικούς και μια τρίτη για τους υπόλοιπους, κυρίως, ρωσόφωνους κατοίκους της χώρας. Ταυτόχρονα θα πρέπει να αυξηθεί η «ορατότητα» με θετικό τρόπο και χωρίς στερεότυπα των νέων μειονοτήτων και στα τηλεοπτικά προγράμματα του ΡΙΚ.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Κλείνοντας θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε ότι προκύπτουν αρκετές αναγκαίες αλλαγές για τη δημόσια ραδιοτηλεόραση της χώρας από το συναφές Ευρωπαϊκό νομορυθμιστικό πλαίσιο σημαντικότερες των οποίων είναι -

·        πρώτον, η διασφάλιση της πολιτικής ανεξαρτησίας της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, κυρίως μέσω αλλαγών στην διαδικασία επιλογής μελών του ΔΣ καθώς και στην εταιρική διακυβέρνηση γενικότερα σύμφωνα και με βέλτιστες πρακτικές σε προηγμένα κράτη μέλη,

·        δεύτερο, πιθανές διαφοροποιήσεις στη μεικτή χρηματοδότηση της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, ιδιαίτερα στην προβολή διαφημήσεων, ώστε να συνάδουν και με το υφιστάμενο περιβάλλον και πραγματικότητες του ραδιοτηλεοπτικού τοπίου στον τόπο μας, και

·        τρίτο, στον τομέα του περιεχομένου  εκπομπών περαιτέρω εκσυχρονισμός με προγράμματα για όλες τις ομάδες του πληθυσμού, με αυξημένη πρόσβαση σε ειδικά σύνολα όπως τα άτομα με οπτική ή ακουστική αναπηρία, την εφαρμογή του  κατάλογου εκδηλώσεων μείζονος σημασίας για το κοινό κ.λπ.

Ανδρέας Χριστοδούλου

Επικοινωνιολόγο- Ειδικό για τα Μέσα                                

            ΑΝΑΦΟΡΕΣ

(1)   Σύσταση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης (Αρ. 10) του 1996 για τη διασφάλιση της  ανεξαρτησίας της  δημόσιας ραδιοτηλεόρασης

https://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=539737&SecMode=1&DocId=547632&Usage=2

(2)    Σύσταση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη Διακυβέρνηση των Μέσων Δημόσιας Υπηρεσίας (Αρ.1) του (2012)

https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=1908265&Site=CM&BackColorInternet=C3C3C3&BackColorIntranet=EDB021&BackColorLogged=F5D383

(3)   Νόμος περί Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου, Κεφ. 300, του 1959 όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα

             http://www.crta.org.cy/images/users/1/CYBC_Law_10122010.pdf

(4)   Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο «Δημόσια Ραδιοτηλεόραση ως μέρος του διττού ραδιοτηλεοπτικού τοπίου», Νοέμβριος 2010                                                          

http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=REPORT&reference=A7-2013-0117&language=EL

(5)   Σύσταση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου Υπουργών (Αρ. 1) του 2013 σχετικά με μέτρα για την ισότητα των φύλων σε σχέση με τα Μέσα

https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=2087343

(6)   Πρωτόκολλο του Άμστερνταμ για το σύστημα δημόσιας ραδιοτηλεόρασης στα κράτη    μέλη, Συνθήκη του Μάαστριχτ, 1997

http://eur-lex.europa.eu/el/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html#0109010012 

         

(7)   Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2001 (C320-4) σχετικά με την εφαρμογή κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν δημόσιες υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων

                    http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2001:320:0005:0011:EL:PDF

(8)   Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2009 (C 257/01) σχετικά με την εφαρμογή κανόνων για κρατικές ενισχύσεις στη δημόσια ραδιοτηλεόραση

http://eur-lex.europa.eu/el/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html#0109010012

(9)      Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης «Υπηρεσιών Οπτικοακουστικών Μέσων», 2010/13/ΕΕ για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων

                         http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:095:0001:0024:EL:PDF

Η ΕΡΤ του χθες και του σήμερα σε σχέση με το ΡΙΚ

Ομιλία του δημοσιογράφου 

Γιάννη Συνοδινού
Ημερίδα «Η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση στην Κύπρο - Ανανέωση,
Αναδιάρθρωση, Εκσυγχρονισμός»
Ινστιτούτο Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας (ΙΜΜΕ)
Πανεπιστήμιο Λευκωσίας 4/4/2014 

 

Ευχαριστώ το ΙΜΜΕ του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, που μου επιτρέπει να εκφράσω τις απόψεις μου πάνω σε θέμα εξαιρετικά ενδιαφέρον. Ονομάζομαι Γιάννης Συνοδινός, και εργάστηκα στην Κρατική Τηλεόραση της Ελλάδας 35 χρόνια, φθάνοντας να αναλάβω και Τομεάρχης Ενημέρωσης του Καναλιού. Πέρασα από όλα τα στάδια που ένας δημοσιογράφος μπορεί , απλός εσωτερικός συντάκτης, σπορτκάστερ, ρεπόρτερ, συντάκτης στο εξωτερικό δελτίο, προϊστάμενος στο Τμήμα Διεθνών Ειδήσεων, παρουσιαστής δελτίου ειδήσεων, πολεμικός ανταποκριτής, διευθυντής στα αθλητικά και των 3 καναλιών της Κρατικής Τηλεόρασης, Τομεάρχης Ενημέρωσης. Από την ΕΡΤ αποσπάσθηκα με διαγωνισμό ΑΣΕΠ στην Οργανωτική Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων Αθήνα 2004, ως ο πρώτος διευθυντής του Γραφείου Τύπου.
Μετά τους Αγώνες, με εντολή του τότε πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή τοποθετήθηκα σύμβουλος του Υπουργού Αθλητισμού Γιώργου Ορφανού και με σύμφωνη τη γνώμη της Βουλής των Ελλήνων. Συνταξιοδοτήθηκα από την ΕΡΤ το 2008.Αίτηση μου να παραμείνω άλλα 3 χρόνια, όπως πρόβλεπε ο νόμος απορρίφθηκε. Από τότε ως σήμερα ζω στην Κύπρο.
Επιτρέψτε μου αγαπητοί φίλοι, πριν μπω στο κυρίως θέμα μου να σταθώ στον όρο Δημόσια Τηλεόραση, που στην Ελλάδα εισήχθη από τον πρώην πρόεδρο της ΕΡΤ, Πάνο Παναγιώτου το 1997, αν δεν κάνω λάθος. Τον γνωστό και ως Παν- Παν. Ήταν η εποχή των λεγόμενων εκσυγχρονιστών του ΠΑΣΟΚ και του Κώστα Σημίτη. Ως τότε , όλοι ξέραμε πως η ΕΡΤ ήταν Κρατική Τηλεόραση. Και μέσα σε ένα βράδυ γίναμε Δημόσια Τηλεόραση.
Γιατί; Τι άλλαξε; Μήπως ο δήμος, ο λαός δηλαδή , ξαφνικά έγινε ο κυρίαρχος της τηλεόρασης ; Είχε λόγο για τα όσαν γινόντουσαν; Για τα προγράμματα; Για τις ειδήσεις; Μήπως απαλλάχθηκε από το χαράτσι και έγινε μέτοχος στην επιμόρφωση, την εκπαίδευση, την αντικειμενική ενημέρωση και στη ψυχαγωγία του; Και βέβαια όχι.
Επειδή και εδώ στην Κύπρο , όπως και στην Ελλάδα από τότε, γίνεται ευρέως η χρήση του όρου «Δημόσια Τηλεόραση», ανέτρεξα πρόσφατα στο Ελληνικό Λεξικό Τεγόπουλος – Φυτράκης και διάβασα την ερμηνεία στη λέξη «Κρατικός».
Είναι αυτός που ανήκει στο κράτος, λέει το λεξικό και το συνώνυμο του είναι... Δημόσιος. Πήγα και στη λέξη «Δημόσιος» και ω του θαύματος: Που ανήκει στο κράτος, ή που παρέχεται από το κράτος, γράφει το ίδιο λεξικό. Γιατί λοιπόν από κρατικοί γίναμε δημόσιοι; Η ερμηνεία που δίνει το μικρό μου το μυαλό είναι για λόγους καθαρά εντυπωσιασμού και τίποτε άλλο. Είναι αυτό που λέμε, «άλλαξε ο Μανωλιός και έβαλε τα ρούχα του αλλιώς». Αλλά με εντυπωσιασμούς θα αποχτήσουμε την επιθυμητή Τηλεόραση; Θα γίνουμε το BBC όπως ακούω να ονειρεύονται διάφοροι πολιτικοί στην Ελλάδα αλλά και προσφάτως και στην Κύπρο;

Δεύτερη παρένθεση. Ας μου το συγχωρέσετε, αλλά και στην Ελλάδα, λίγο μετά τη μεταπολίτευση έγινε προσπάθεια η Κρατική ΕΡΤ να γίνει... BBC. Φέραμε μάλιστα και σπουδαίο εκπρόσωπο της Βρετανικής τηλεόρασης τον Σερ Χιού Γκρην για να μας δώσει τα φώτα του, λίγο μετά τη μεταπολίτευση το 1975. Και τι έγινε; Πέρασε αυτός καλά και εμείς καλύτερα. Κύριοι, το BBC το έφτιαξαν Βρετανοί. Εμείς οι Ελλαδίτες και οι Έλληνες Κύπριοι έχουμε κάτι το κοινό με τους Βρετανούς; Σε επίπεδο πολιτιστικό, πολιτικό, εκπαιδευτικό, μορφωτικό, ή νοοτροπία; Το BBC στο εσωτερικό απευθύνεται σε 85 εκατομμύρια πελάτες, ενώ η ΕΡΤ στην Ελλάδα σε 11 εκατομμύρια ανθρώπους, που αρκετοί μάλιστα δεν τη βλέπουν λόγω αδυναμίας του σήματος να φτάσει σε όλη την επικράτεια. Το ΡΙΚ στην Κύπρο σε 800.000 χιλιάδες ανθρώπους. Στο εξωτερικό το BBC απευθύνεται σε εκατομμύρια ανθρώπους, που πολλοί ανήκουν σε πρώην αποικίες, χώρες της κάποτε Βρετανικής Αυτοκρατορίας ενώ η ΕΡΤ και το ΡΙΚ απευθύνονται σε μερικές εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες και Κυπρίους μετανάστες ή ομογενείς αν θέλετε.
Κανείς άλλος δε βλέπει τις ΕΡΤ και ΡΙΚ Σατ. Θαυμαστές του BBC κυρίως για την υποτιθέμενη αντικειμενικότητα στις ειδήσεις του, δηλώνουν αρκετοί. Ποιά αντικειμενικότητα όμως; Αυτήν που αποκαλούσε χασάπη της Βαγδάτης τον Σαντάμ Χουσείν και χάιδευε τους λαμπρούς βασιλείς της Ιορδανίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Μαρόκου που έσφαζαν και συνεχίζουν να διώκουν τους αντιπάλους των καθεστώτων τους; Αυτήν που αποκαλούσε τρομοκράτες τους μαχητές ελευθερίας της ΕΟΚΑ; Και για να μην έχουμε αγαπητοί φίλοι αυταπάτες. Η Διεθνής Υπηρεσία του BBC, που τα προγράμματα της τα βλέπουμε κάθε μέρα στην Κύπρο και στην Ελλάδα, χρηματοδοτείται από το Foreign and Commonwealth Office. Πιο γνωστό ως Foreign Office, που δεν είναι άλλο από το κυβερνητικό Υπουργείο Εξωτερικών, που είναι υπεύθυνο για να προάγει και να υπερασπίζεται τα συμφέροντα του Ηνωμένου Βασιλείου στο εξωτερικό.
Επειδή παρακολουθώ και το BBC entertainment από τον δορυφόρο στο σπίτι μου, σας διαβεβαιώ πως τα προγράμματα του απλώς δεν βλέπονται. Λοιπόν, η ΕΡΤ και το ΡΙΚ έχουν καμιά σχέση με αυτά; Φυσικά όχι. Ταπεινή λοιπόν άποψη μου είναι να πάψουμε να σκεφτόμαστε Βρετανικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Αμερικανικά, Ρωσικά κ.λπ. και να σκεφτούμε Ελληνικά και Κυπριακά. Με οδηγούς τους σοφούς,τους φιλοσόφους και τους ανθρώπους των Γραμμάτων και των Τεχνών στις πατρίδες μας, που δεν έχουν να ζηλέψουν το παραμικρό από τους ξένους. Και για να σας το αποδείξω επικαλούμαι πρόσφατη μελέτη του διάσημου τεχνολογικού Πανεπιστημίου ΜΙΤ των Ην. Πολιτειων, για τους 10 σπουδαιότερους ανθρώπους στην ιστορία. Πρώτος ο Αριστοτέλης, δεύτερος ο Μέγας Αλέξανδρος, τρίτος ο Ιησούς Χριστός, τέταρτος ο Όμηρος και πέμπτος ο Πυθαγόρας. Συνολικά πέντε Έλληνες στους 10 σπουδαιότερους της ιστορίας της ανθρωπότητας. Ο πέμπτος είναι ο Πλάτων.

Πάμε τώρα στην ΕΡΤ. Ας μου επιτραπεί η παρατήρηση πως είναι η ίδια η εικόνα του Ελληνικού κράτους, της Ελληνικής παρηκμασμένης Κοινωνίας. Είχε την ατυχία η ΕΡΤ να ιδρυθεί στη διάρκεια της στρατιωτικής Επταετίας. Οπότε από την αρχή ξεκίνησε λάθος. Και στην ενημέρωση και στην ψυχαγωγία αλλά και στους γενικούς στόχους.
Στην ενημέρωση κυριαρχούσαν τα «επιτεύγματα» της εθνικής κυβερνήσεως και στην ψυχαγωγία ο στρατηγός Βαρτάνης , ο Λόουν Ρέιντζερ και η Δυναστεία. Πουθενά ο πολιτισμός, η παιδεία ,η φιλοσοφία, η ίδια η Ελλάδα.

Στην ΕΡΤ προστέθηκε ως ανταγωνιστική λέει και η ΥΕΝΕΔ, δηλαδή η Υπηρεσία Ενημέρωσης των Ενόπλων Δυνάμεων, που δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα κακέκτυπο τηλεοπτικού δικτύου, με πανελλήνια όμως εμβέλεια που ανήκε και ελεγχόταν αποκλειστικά από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Ανάμεσα σε αυτούς που εργαζόντουσαν στο τμήμα ειδήσεων και διαμόρφωναν άποψη στις ειδήσεις, ήταν προπαγανδιστές του αντικομμουνισμού, που τους είχε φέρει στην Ελλάδα το στρατιωτικό καθεστώς μαζί με το γνωστό Γιωργαλά, τον υπουργό προπαγάνδας. 

Τόσο η ΕΡΤ στο Ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής, στα βόρεια προάστια της Αθήνας, όσο και η ΥΕΝΕΔ, σχεδόν απέναντι από το Πεντάγωνο και δίπλα στην ΚΥΠ, στεγάζονται ακόμα και σήμερα σε κτίρια που κατασκεύασε η Στρατιωτική Κυβέρνηση. Δεν μπόρεσαν οι ... δημοκρατικές κυβερνήσεις από το 1974 ως σήμερα, 40 ολόκληρα χρόνια μετά τη μεταπολίτευση και την τραγωδία της Κύπρου, να στεγάσουν την κρατική τηλεόραση σε κάποιο άλλο πιο χρηστικό και πιο οικονομικό κτίριο. Σχέδια υπήρξαν, αλλά οι συνδικαλιστές είχαν άλλη άποψη... Οι συνδικαλιστές... Θα μιλήσουμε γι αυτούς πιο κάτω. 

Η ΥΕΝΕΔ τώρα δεν υπάρχει. Μετονομάστηκε σε ΕΤ-2 Ελληνική Τηλεόραση 2, ενώ εκπέμπει και η ΕΤ-3, στη Θεσσαλονίκη, που στεγάζεται επίσης σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις (ανήκουν στο Τρίτο Σώμα Στρατού ) κοντά στον χώρο της Διεθνούς Έκθεσης. Έχει επίσης πανελλήνια εμβέλεια.
Πρώτη παρατήρηση, η Ελληνική Κρατική τηλεόραση δεν έχει απαλλαγεί από τις στρατοκρατορικές νοοτροπίες και παραστάσεις. Με τη μεταπολίτευση έγινε προσπάθεια ανανέωσης του προσωπικού στην Ελληνική Κρατική Τηλεόραση. Νέα πρόσωπα μπήκαν στον τομέα της ενημέρωσης, αλλά δεν είχαν πείρα. Έτσι άνθρωποι που είχαν συνεργαστεί με την επταετία και είχαν συγκεκριμένη νοοτροπία (στην αξιολόγηση της είδησης κ.λπ.), ανέλαβαν και πάλι καίριες θέσεις, ιδιαίτερα στην ενημέρωση. Αλλά και πρόεδρος στην ΕΡΤ ένα διάστημα χρημάτισε πρώην στρατιωτικός, ο μακαρίτης πτέραρχος εν αποστρατεία Χόνδρος. 


Συνεχίστηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα η νοοτροπία που επικρατούσε στην επταετία. Πρώτη είδηση ο Πρωθυπουργός. Δεύτερη είδηση ο Πρωθυπουργός. Τρίτη είδηση ο Πρωθυπουργός. Τέταρτη είδηση η κυβέρνηση και προς το τέλος αν υπήρχε χρόνος και ένα-δύο λεπτά για την αντιπολίτευση ή και άλλες κοινωνικού περιεχομένου ειδήσεις. Στα χρόνια του Κωνσταντίνου Καραμανλή ήταν αδιανόητο να ξεκινήσει δελτίο ειδήσεων στην ΕΡΤ και στην ΥΕΝΕΔ χωρίς πρώτο θέμα τον τότε πρωθυπουργό και μετέπειτα Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Η μόνη ουσιαστική αλλαγή έγινε στη γλώσσα. Ήρθαν οι φιλόλογοι που εισήγαγαν τη δημοτική. Οι μάχες με τους δημοσιογράφους, μαθημένους στην καθαρεύουσα ήταν ομηρικές.
Παρατήρηση δεύτερη: στα επτά πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, η αλλαγή νοοτροπίας στην ενημέρωση ήταν ελάχιστη. Το 1981 έγινε η Αλλαγή της Κυβέρνησης και πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας, ανέλαβε τα ηνία Κεντροαεριστερή –φαινομενικά- κυβέρνηση, το ΠΑΣΟΚ, με σύνθημα «Έξω από το ΝΑΤΟ -έξω από την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Πρωθυπουργός ο Ανδρέας Παπανδρέου, που υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως μάγειρας στο Αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό. Που ορκίστηκε ως εκ των πραγμάτων να υπηρετήσει τα συμφέροντα των Ην. Πολιτειών. Που και βέβαια κράτησε την Ελλάδα και στο Βορειατλαντικό Σύμφωνο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην ΕΡΤ όσοι ήταν νεοδημοκράτες ισοπεδόθηκαν και κυνηγήθηκαν απεινώς. Οι λεγόμενοι «πρασινοφρουροί» κατέλαβαν το Ραδιομέγαρο και εκτός από μερικές εξαιρέσεις βούλιαξαν στην κυριολεξία το Ίδρυμα. Στα πρώτα χρόνια της πράσινης διακυβέρνησης δεν υπήρχε στην Ελληνική Κρατική Τηλεόραση, ούτε ένας αρχισυντάκτης ή προϊστάμενος τμήματος που να ανήκε σε άλλη παράταξη εκτός του ΠΑΣΟΚ. Οι νεοδημοκράτες, όσοι δεν εκδιώχθηκαν απλώς υπήρχαν. Περνούσαν από το Ταμείο πληρωνόντουσαν αλλά έκαναν τις βάρδιες τους στο μπαρ του πρώτο ορόφου. Με το πέρασμα του χρόνου όμως, μερικοί, ελάχιστοι, χρησιμοποιήθηκαν γιατί φάνηκε η διαφορά τους από τους εγκάθετους του ΠΑΣΟΚ. Αλλά και αυτοί οι δεξιοί απειλούνταν από τους κομματικούς μηχανισμούς της Νέας Δημοκρατίας, να μην συνεργάζονται με τους ΠΑΣΟκους γιατί όταν η Δεξιά θα επέστρεφε στα πράγματα θα έβρισκαν τον μπελά τους.

Η περίοδος 1981-1990 με ελάχιστα μονάχα διαλείμματα θα μείνει στην ιστορία ως η χειρότερη της Ελληνικής Κρατικής Τηλεόρασης. Στα περίπου τρία χρόνια και κάτι που κυβέρνησε ο Μητσοτάκης, κάτι πήγε να αλλάξει αλλά και πάλι οι Συνδικαλιστές του ΠΑΣΟΚ σε συνεργασία με τους Νεοδημοκράτες, επέβαλαν τη θέληση τους και έτσι απέτυχε η πολιτική των μετατάξεων και της ορθολογικής οικονομικής διαχείρισης που επιχείρησε η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Στην ΕΡΤ αυτή την εποχή έγιναν απίστευτες καταχρήσεις. Από το 1990 ως το 2013 όταν η συγκυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας-ΠΑΣΟΚ έκλεισε την ΕΡΤ, έγινε στην Ελληνική Τηλεόραση η μεγαλύτερη ρεμούλα σε κρατικό ίδρυμα. Έφυγαν απίστευτα ποσά σε εξωτερικές παραγωγές. Φαγώθηκαν απίστευτα ποσά σε παραγωγές που ποτέ δεν πραγματοποιήθηκαν. Σε μισθούς που έφταναν μέχρι και τις 10.000 ευρώ το μήνα. Σε αθλητικές εκπομπές. Σε ποδοσφαιρικούς αγώνες. Σε διάφορους άλλους αθλητικούς αγώνες μικρής σημασίας, άρα και ακροαματικότητας. Σε τηλεοπτικές σειρές που δεν έγιναν ποτέ ή δεν τις έβλεπε κανείς.
Οι κομματικές παρεμβάσεις ήταν απίστευτες. Απολύθηκαν Πρόεδρος της ΕΡΤ και διευθυντής ειδήσεων γιατί μια ταινία, που μεταδόθηκε από την κρατική τηλεόραση δεν άρεσε στην οργάνωση Αίγες, που είχε συστήσει η πρώην σύζυγος του Παπανδρέου, η Μαργαρίτα. Έγινε σωρεία παρεμβάσεων στα Δελτία Ειδήσεων από τους εκσυγχρονιστές του Σημίτη. Διώχθηκαν δημοσιογράφοι που τόλμησαν να αποκαλέσουν στρατοκρατορικό το καθεστώς της Τουρκίας, επικαλούμενοι μεγάλα πρακτορεία ειδήσεων, όπως το Γιουνάιτεντ Πρές Ιντερνάσιοναλ. Διώχθηκαν άλλοι δημοσιογράφοι που δεν ήταν αρεστοί στους συμβούλους του Σημίτη. Έγιναν συμβάσεις αποκλειστικής απασχόλησης σε υπαλλήλους της ΕΡΤ με υψηλές αποδοχές και οι περισσότεροι δούλευαν και αλλού. Καθιερώθηκε επίδομα έγκαιρης άφιξης στην ΕΡΤ.
Δόθηκαν ασύλληπτα ποσά σε ανύπαρκτες υπερωρίες. Προσλήφθηκαν σύμβουλοι του Προέδρου άνθρωποι που στην ουσία έκαναν τη δουλειά των Διευθυντών. Οι αμοιβές τους πρωτοφανείς. Πληρώνονταν όμως και οι Διευθυντές. Διορίστηκαν διευθυντές ειδήσεων άνθρωποι που είχαν τελειώσει ΙΕΚ και δεν είχαν εργαστεί προηγουμένως πουθενά αλλού. Η διακήρυξη του Κώστα Καραμανλή ότι θα προσλαμβάνονταν αυτοί με τα καλύτερα βιογραφικά πήγε περίπατο. Οι προσλήψεις γίνονταν χωρίς διαγωνισμό. Οι πρόεδροι ήταν δοτοί. Οι γενικοί διευθυντές ήταν δοτοί. Καμία αξιοκρατία. Όσοι είχαν μέσο πολιτικό ή το μεγάλο κεφάλαιο, Κόκκαλη, Βαρδινογιάννη κ.λπ., είχαν το πάνω χέρι.

Παρατήρηση τρίτη: υπεύθυνα για τα χάλια της Ελληνικής Κρατικής Τηλεόρασης τα δύο μεγάλα τότε πολιτικά κόμματα, το ΠΑΣΟΚ και η Νέα Δημοκρατία καθώς και τα εκδοτικά συγκροτήματα που έχοντας συμφέροντα στο δικό τους ιδιωτικό τηλεοπτικό δίκτυο, που ακόμα και σήμερα εκπέμπει χωρίς επίσημη άδεια, ασκούσαν εκβιασμούς στους πολιτικούς και στις ηγεσίες της Κρατικής Τηλεόρασης με αποτέλεσμα να βλάπτεται η ίδια η ΕΡΤ. Επίσης ο ξένος παράγοντας. Αλλά γι αυτόν δεν θα επεκταθώ. Απλώς τον αναφέρω για να είμαι τίμιος κυρίως με τον εαυτό μου.

Και πως δεν χρεοκόπησε η ΕΡΤ; Ας είναι καλά το χαράτσι των 54 ευρώ νομίζω που πληρώνει ο Έλληνας πολίτης κάθε μήνα για να έχει, λέει δημοκρατική και υπεύθυνη τηλεόραση. Κανονικά, αν ήταν σωστοί οι ξένοι δανειστές της Ελλάδας, θα έπρεπε να είχαν καταργήσει αυτή την έμμεση χρηματοδότηση της Κρατικής Τηλεόρασης, οπότε δε θα χρειαζόταν και να κλείσει. Θα έκλεινε ή θα περιοριζόταν από μόνη της.
Και φτάνουμε στην κατάπτυστη αυτή ενέργεια της συγκυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας- ΠΑΣΟΚ, των δύο κομμάτων που ευθύνονται για την τραγωδία της μεταπολιτευτικής Ελλάδας και σε επέκταση και Ελληνικής Κρατικής Τηλεόρασης. Θα αναφερθώ στο Non Paper, που βρήκα στο διαδίκτυο...
Αγαπητοί φίλοι, για να μη σας κουράσω άλλο, άποψη μου στο θέμα της ΕΡΤ σε σχέση με το ΡΙΚ, είναι πως το Κρατικό Ραδιοτηλεοπτικό Ίδρυμα Κύπρου, πρέπει να περιορίσει στο ελάχιστο τη συνεργασία με την Κρατική Τηλεόραση της Ελλάδας. Πιστεύω πως το ΡΙΚ έχει αξιόλογο και αρκετό προσωπικό για να διαχειριστεί από μόνο του τόσο το Πρόγραμμα όσο και τις Ειδήσεις του. Ακόμα και οι ανταποκριτές του ΡΙΚ στην Ελλάδα, πρέπει να είναι Κύπριοι. Το γιατί κωλύομαι να το εκφράσω δημόσια. Το ΡΙΚ όπως και η Κρατική Τηλεόραση της Ελλάδας, δε χρειάζεται να γίνουν ΒΒC, RAI, ZDF ή δεν ξέρω ποιά άλλη τηλεόραση από το εξωτερικό. Μπορούν να κλέψουν ιδέες πάνω στο λεγόμενο περιτύλιγμα, στην εικόνα δηλαδή που εκπέμπουν, στα τεχνικά ζητήματα, που σίγουρα οι ξένοι είναι πιο εξελιγμένοι. Αλλά μέχρις εκεί. Εκπομπές, με τόση ελευθερία του λόγου και της έκφρασης σαν την Κάθε Ημέρα του ΡΙΚ δεν τις βλέπεις στο BBC ή σε οποιανδήποτε άλλη Κρατική Τηλεόραση του Εξωτερικού.

Κλείνω, τονίζοντας πως το οικονομικό πρόβλημα της ΕΡΤ και του ΡΙΚ δεν είναι οι μισθοί και το πλεονάζον προσωπικό… Όλοι μπορούν να αξιοποιηθούν και να προσφέρουν και να ξεχρεώνουν έτσι και τις καλές απολαβές τους. Επίσης, αν κάποιος που είναι διπλοθεσίτης, μπορεί να προσφέρει το 100 % των δυνατοτήτων του, δε βλέπω γιατί πρέπει να απολύεται. Κατά την άποψη μου, είναι οι ντόπιες παραγωγές , τα ντόπια σήριαλς, τα ντοκυμαντέρ κ.λπ., που ναι, σε αυτή την περίοδο της κρίσης στις δύο χώρες, πρέπει για ένα μεγάλο διάστημα να αντικατασταθούν, με φτηνά αλλά υψηλού επιπέδου ξένα προγράμματα. Αποκτώνται εύκολα μέσω της Γιουροβίζιον (άλλο το να μοιράζεσαι ένα πρόγραμμα με 27 χώρες και άλλο να το πληρώνεις εξ’ ολοκλήρου από μόνος σου) αλλά και στο διεθνές παζάρι.
Τέλος η διαφήμιση. Υπάρχει. Αλλά πρέπει να τρέξεις και να την διεκδικήσεις. Από το γραφείο και με τα φάξ ή τα e-mails, δεν γίνεται δουλειά. Χρειάζεται τρέξιμο. Πολύ τρέξιμο και καλή επικοινωνιακή πολιτική. Χρειάζεται προσωπική επαφή. Πήγε άραγε κανείς στους Κύπριους ή τους Έλληνες επιχειρηματίες του εξωτερικού; Για την ΕΡΤ ξέρω πως δεν έχει γίνει απολύτως τίποτα. Γιατί άραγε; Ξέρετε πόσοι Έλληνες και Κύπριοι επιχειρηματίες ζουν στην Αμερική, την Αυστραλία και την Γερμανία;

Σας ευχαριστώ, που είχατε την υπομονή να με ανεχθείτε... Είμαι διαθέσιμος για οποιανδήποτε ερώτηση. 
Γιάννης Συνοδινός

Δημόσια Ραδιοτηλεόραση στην Κύπρο: Ανανέωση Αναδιάρθρωση

Παρέμβαση του τέως Προέδρου του ΡΙΚ
Μάκη Συμεού
Ημερίδα «Η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση στην Κύπρο - Ανανέωση, 

Αναδιάρθρωση, Εκσυγχρονισμός»
Ινστιτούτο Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας (ΙΜΜΕ)
Πανεπιστήμιο Λευκωσίας 4/4/2014

 

Η επιτυχία της Δημόσιας Ραδιοτηλεόρασης δεν είναι ποτέ κάτι το δεδομένο. Η ύπαρξη και η λειτουργία της με κανένα τρόπο δεν εγγυώνται ότι αυτόνομα πραγματώνονται οι στόχοι και τα οράματά της.

Η αποτελεσματικότητα ή μη των στόχων της, το ότι γίνεται ή δεν γίνεται εντός του ΡΙΚ, δεν είναι αποτέλεσμα μόνο, όπως συνήθως νομίζει η κοινή γνώμη, της θέσης, της ικανότητας, της εργατικότητας ή μη των ανθρώπων του ΡΙΚ, αλλά πιο πολύ είναι αποτέλεσμα της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, των συνθηκών και των όρων που στοιχειοθετούν την πραγματικότητα, μέσα στην οποία λειτουργεί η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση.

Οι συνθήκες όμως και οι όροι μέσα στους οποίους λειτουργεί η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση δεν διαμορφώνονται και σε μεγάλο βαθμό από την ίδια, αλλά από άλλους πιο δυναμικούς και αποτελεσματικούς παράγοντες.

Και εδώ προβάλλει μια τραγική αντινομία.
Ενώ η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση καλείται να παίξει ρόλο αναμορφωτή, πρωτοπόρου και πλαστουργού νέας κουλτούρας, απαλλαγμένης από νοοτροπίες, δοξασίες και προσεγγίσεις του παρελθόντος, η ίδια από μόνη της σε θεσμικό επίπεδο και στο βαθμό που θα έπρεπε, ούτε τη δύναμη έχει ούτε και της επιτρέπεται σε κάποιο βαθμό να διαμορφώσει τις συνθήκες και τους όρους λειτουργίας και απόδοσής της.

Οικονομικοί και άλλοι περιορισμοί, ανταγωνιστικά συμφέροντα με πολιτικά και άλλα κριτήρια, κανονισμοί και νομοθεσίες απηρχαιωμένες, αλλά και νοοτροπίες και πρακτικές εντός του ΡΙΚ, δημιούργησαν διαχρονικά ένα δίκτυ το οποίο σκοτώνει τη Δημόσια Ραδιοτηλεόραση.

Είναι για αυτό το λόγο που χαιρετίζουμε τη δημόσια διαβούλευση που έχει ξεκινήσει το ΡΙΚ που πρέπει να συνεχίσει σε πιο συστηματική ακόμα βάση – να αρχίσουμε ένα διάλογο με τους πολίτες και ιδιαίτερα με τους πολιτειακούς και πολιτικούς παράγοντες του τόπου, για την ανάγκη διαμόρφωσης των συνθηκών και των όρων λειτουργίας της Δημόσιας Ραδιοτηλεόρασης.

Είναι η ώρα - και εδώ πρέπει να στοχεύσουμε στο να πείσουμε, όχι με λόγια αλλά με έργα, ότι η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση δεν είναι κάλαθος των αχρήστων, αλλά είναι ένας Οργανισμός με ιστορία, ανταγωνιστικός, που λειτουργεί με κριτήρια την υπευθυνότητα, τη ζωντάνια, τη φρεσκάδα, την ευελιξία και την ετοιμότητα να είναι στην πρώτη γραμμή της ενημέρωσης και του προβληματισμού, καθώς και της ψυχαγωγίας και της επιμόρφωσης, με ποιοτική υπεροχή.

Δεν ζητούμε και δεν επιθυμούμε ούτε το παράλογο ούτε το παράτυπο, ούτε ασφαλώς και το παράνομο. Άλλωστε δεν ανακαλύψαμε εμείς τη Δημόσια Ραδιοτηλεόραση. Δεν ζητούμε τίποτε περισσότερο από ότι επιβάλλει η σύγχρονη Δημόσια Ραδιοτηλεόραση που εφαρμόζεται στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο, στο πλαίσιο βέβαια μιας σύγχρονης νομοθεσίας.

Είναι γνωστές οι εγγενείς και άλλες αδυναμίες του ΡΙΚ. Εμείς επιθυμούμε το διάλογο για να επιτευχθεί το καλύτερο αποτέλεσμα για το καλό του δημόσιου συμφέροντος, σύμφωνα με σύγχρονους νόμους και προσεγγίσεις. Είμαστε ακόμη έτοιμοι και για κριτική, αλλά καλόπιστη κριτική, όχι μηδενιστική και κινούμενη από άλλα κίνητρα ξένα προς το καλό της Δημόσιας Ραδιοτηλεόρασης. Έχουμε πάρει τα μηνύματα των καιρών – είτε δικαιολογημένα είτε όχι – και είναι για αυτό το λόγο που επιζητούμε το διάλογο.

Η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση δεν είναι υπόθεση μόνο του εκάστοτε Διοικητικού Συμβουλίου και των υπαλλήλων του ΡΙΚ. Η δημόσια ραδιοτηλεόραση είναι υπόθεση όλων. Γιατί είναι ταυτισμένη με την ιστορική πορεία αυτού του τόπου και αυτού του λαού, και απέδειξε στην πράξη ότι στέκεται σε αρχές και αξίες του πολιτικού, του οικονομικού, κοινωνικού και πολιτιστικού γίγνεσθαι του τόπου, και στις διεθνώς παραδεδεγμένες αρχές της σύγχρονης ραδιοτηλεόρασης.
Μάκης Συμεού

Η μέχρι τώρα προσφορά του ΡΙΚ και η ανάγκη εκσυγχρονισμού

Παρέμβαση του τέως Γενικού Διευθυντή του ΡΙΚ
Θέμη Θεμιστοκλέους
Ημερίδα «Η Δημόσια Ραδιοτηλεόραση στην Κύπρο - Ανανέωση, Αναδιάρθρωση, Εκσυγχρονισμός»
Ινστιτούτο Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας (ΙΜΜΕ)
Πανεπιστήμιο Λευκωσίας 4/4/2014

Αγαπητοί φίλοι, 
Η ΔΡΤ βρίσκεται κάτω από πίεση σε όλη την Ευρώπη. Η αναγκαιότητα, η αποστολή, η λειτουργία και η χρηματοδότησή της αμφισβητούνται από διάφορους φορείς και μια μερίδα των πολιτών. Αποτελεί κοινή στρατηγική των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών, να κατηγορούν τα δημόσια μέσα ενημέρωσης ότι διαστρεβλώνουν την αγορά και παρακωλύουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό. Αυτή η εκστρατεία φθοράς της ΔΡΤ βρίσκει ενισχύσεις από ενέργειες ή παραλείψεις ή τοποθετήσεις πολιτειακών ή πολιτικών ιθυνόντων που είτε ηθελημένα είτε άθελα προσθέτουν βέλη στη φαρέτρα των ιδιωτικών συμφερόντων.

Σε μια περίοδο που η οικονομική κρίση τροφοδοτεί την έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους δημόσιους θεσμούς, προβάλλει πιο αναγκαία παρά ποτέ η ανάγκη διασφάλισης και ενίσχυσης του ρόλου της ΔΡΤ ως εγγυητή και εκφραστή οικουμενικών αξιών και παράγοντα κοινωνικής συνοχής.

Συχνά λησμονείται η προσφορά της ΔΡΤ όχι μόνο στη διασφάλιση μιας υγιούς Δημοκρατίας και τη μετάδοση ποιοτικών προγραμμάτων ενημέρωσης, επιμόρφωσης, πολιτισμού και ψυχαγωγίας για όλους τους πολίτες σε όλη την επικράτεια της χώρας, αλλά και στην προώθηση της καινοτομίας και τη δημιουργία νέων ευκαιριών στην αγορά, από τις οποίες επωφελείται και ο ιδιωτικός τομέας.

Τι χρειάζεται μια ΔΡΤ για να εκπληρώσει τη δέσμευσή της απέναντι στην κοινωνία;
- Ένα σαφές νομικό πλαίσιο
- Επαρκή και σταθερή χρηματοδότηση
- Επαγγελματική διακυβέρνηση.

Υφίστανται οι τρεις αυτές προϋποθέσεις στην περίπτωση του ΡΙΚ; 

Το νομικό πλαίσιο
Η λειτουργία του ΡΙΚ διασφαλίζεται από το ίδιο το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και διέπεται από ιδιαίτερη νομοθεσία. Στη νομοθεσία αυτή αναφέρεται ρητά ότι το ΡΙΚ ορίζεται ως ο παροχέας δημόσιας ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας στην Κυπριακή Δημοκρατία, (εισαγωγικά) "που ανταποκρίνεται άμεσα στις δημοκρατικές, κοινωνικές και πολιτιστικές ανάγκες της κυπριακής κοινωνίας και στην ανάγκη να διασφαλιστεί ο πλουραλισμός, μεταξύ άλλων, των πολιτισμικών και γλωσσικών διαφορών στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και περιλαμβάνει την παροχή μιας ισορροπημένης δέσμης υπηρεσιών, που αποτελείται από ενημερωτικές, πολιτιστικές και ψυχαγωγικές εκπομπές, προγράμματα κοινωνικής προσφοράς, εκπομπές που απευθύνονται στους απόδημους, καθώς και εκπομπές σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης και πολιτικής άμυνας, όπως η δέσμη αυτή καθορίζεται σε Κανονισμούς που εκδίδονται δυνάμει του παρόντος Νόμου και όπως διευρύνεται ή άλλως πως διαφοροποιείται, δυνάμει τέτοιων Κανονισμών, υπό το φως τεχνολογικών εξελίξεων στον τομέα της οπτικοακουστικής ή νέων συνθηκών και δεδομένων»·

Σημειώνω τη φράση «ισορροπημένη δέσμη υπηρεσιών», η οποία μάλιστα συγκεκριμενοποιεί τις υπηρεσίες που ανατίθενται στο ΡΙΚ, ενώ γίνεται πρόβλεψη και για διεύρυνση των υπηρεσιών που προσφέρονται ανάλογα με τις τεχνολογικές εξελίξεις.

Στο νόμο αναφέρεται επίσης ότι το ΡΙΚ μπορεί να δραστηριοποιείται και σε εμπορικές ή άλλες δραστηριότητες, και ότι για σκοπούς χρηματοδότησης της αποστολής που του ανατίθεται, μπορεί να χρησιμοποιεί ως χρηματοδοτικά μέσα τη δημόσια ενίσχυση, έσοδα από εμπορικές δραστηριότητες, χορηγίες, και δανεισμό.

Θεωρώ επιβεβλημένο να αναφέρω, επειδή πολλοί δεν το γνωρίζουν, ότι το ΡΙΚ αξιολογείται από την Αρχή Ραδιοτηλεόρασης, κάθε χρόνο, για το κατά πόσο προσφέρει ισορροπημένη δέσμη υπηρεσιών, όπως αναφέρεται στο νόμο. Με βάση τη νομοθεσία, μόνο αν ο έλεγχος είναι θετικός μπορεί να δοθεί κρατική ενίσχυση τον επόμενο χρόνο.

Η νομοθεσία που διέπει τη λειτουργία του ΡΙΚ εναρμονίζεται κατά περίσταση με τις εκάστοτε Οδηγίες της ΕΕ για τα οπτικοακουστικά μέσα.

Χρειάζεται εκσυγχρονισμό το νομικό πλαίσιο; Η απάντηση είναι καταφατική. Ένα παράδειγμα: Το πρώτο-πρώτο μέρος του νόμου, ξέρετε σε τι αναφέρεται; Στις προεδρικές εκλογές και πώς πρέπει να καλύπτονται από τη ΔΡΤ, με βάση τα δεδομένα της δεκαετίας του 1980. Πρόκειται δηλαδή για έναν αναχρονισμό σε όλο του το μεγαλείο. Θα αναφερθώ σε άλλες πρόνοιες που χρειάζονται αναθεώρηση στη συνέχεια.

Επαρκής και σταθερή χρηματοδότηση
Θα αρχίσω διαβάζοντας μια παράγραφο από ψήφισμα του ΕΚ, ημερομηνίας 21 Μαίου 2013, με θέμα «πρότυπες ρυθμίσεις για την ελευθερία των ΜΜΕ σε ολόκληρη την ΕΕ»:
« …τονίζει τη σημασία της κατάλληλης, αναλογικής και σταθερής χρηματοδότησης στα κρατικά μέσα ενημέρωσης προκειμένου να εξασφαλίζεται η πολιτική και οικονομική ανεξαρτησία τους, ώστε να είναι σε θέση να εκπληρώνουν πλήρως την αποστολή τους, συμπεριλαμβανομένου του κοινωνικού, εκπαιδευτικού, πολιτιστικού και δημοκρατικού τους ρόλου, να προσαρμόζονται στις ψηφιακές μεταβολές και να συμβάλλουν σε μια κοινωνία πληροφορίας και γνώσης χωρίς αποκλεισμούς, με αντιπροσωπευτικά μέσα ενημέρωσης υψηλής ποιότητας, που θα είναι διαθέσιμα σε όλους· εκφράζει την ανησυχία του για την τρέχουσα τάση σε ορισμένα κράτη μέλη να εφαρμόζουν περικοπές στον προϋπολογισμό των κρατικών μέσων ενημέρωσης ή να περιορίζουν τις δραστηριότητές τους, με αποτέλεσμα να περιορίζεται και η ικανότητά τους να εκπληρώσουν την αποστολή τους· ζητεί από τα κράτη μέλη να αντιστρέψουν την τάση αυτή και να εξασφαλίσουν επαρκή, βιώσιμη κατάλληλη και προβλέψιμη χρηματοδότηση για τα κρατικά μέσα ενημέρωσης·»

Κατά 80 με 85 τοις εκατόν, το ΡΙΚ χρηματοδοτεί τη λειτουργία του με τη δημόσια ενίσχυση που παρέχεται από το κράτος, με την έγκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω του ετήσιου προϋπολογισμού ο οποίος εγκρίνεται από το Υπουργικό Συμβούλιο και ακολούθως ψηφίζεται σε νόμο από τη Βουλή. Τα τελευταία χρόνια, η δημόσια ενίσχυση μειώνεται συνεχώς, όπως επίσης τα έσοδα από εμπορική δραστηριότητα λόγω της οικονομικής κρίσης.

Το κόστος της ΔΡΤ στην Ευρώπη αντιστοιχεί κατά μέσο όρο στο 0,20% του ΑΕΠ. Στην Κύπρο, το κόστος είναι κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Συγκεκριμένα, το 2013 περιορίστηκε στο 0,16% του ΑΕΠ, ενώ το 2014 θα μειωθεί ακόμα περισσότερο. Αν ληφθούν υπόψη και τα χρήματα που επιστρέφονται άμεσα και έμμεσα στο Κράτος από τη ΔΡΤ, τότε το πραγματικό κόστος λειτουργίας της είναι μικρότερο.

Το 2013 σημειώθηκαν δραματικές εξελίξεις σε σχέση με τη ΔΡΤ στην Ελλάδα, αλλά και στην Πορτογαλία, την Ολλανδία, την Ισπανία και την Ισλανδία, που επιβεβαιώνουν πόσο αβέβαιη είναι η δημόσια χρηματοδότηση της ΔΡΤ. Οι εξελίξεις απασχόλησαν τη γενική συνέλευση της EBU τον περασμένο Δεκέμβριο. Τα μέλη εξέφρασαν έντονη ανησυχία, τονίζοντας ότι οι υπερβολικές περικοπές στα έσοδα των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών δεν αποτελούν τη λύση για τα οικονομικά προβλήματα των χωρών τους. Επίσης σημείωσαν ότι ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης, οι πολίτες χρειάζονται μια ισχυρή ΔΡΤ για να έχουν αξιόπιστη, ανεξάρτητη και αντικειμενική ενημέρωση.

Ο προϋπολογισμός του ΡΙΚ για το 2014, που εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 19 Μαρτίου, προνοεί κρατική χορηγία ύψους 24,3 εκατομμυρίων ευρώ και άλλα έσοδα 6,15 εκατ. Η κρατική χορηγία είναι μειωμένη κατά 8 τοις εκατόν σε σύγκριση με το 2013. Το υπουργικό, με πρόταση του αρμόδιου για το ΡΙΚ υπουργού, περιέκοψε 300.000 ευρώ από τις εσωτερικές λειτουργικές δαπάνες που προϋπολογίστηκαν. Ο αρμόδιος Υπουργός, σε δηλώσεις του, επέκρινε το ΡΙΚ – στοχοποιώντας τη διευθυντική ομάδα του ΡΙΚ και όχι το Δ.Σ. που υπογράφει τον προϋπολογισμό – λέγοντας ότι δεν υπάκουσε στις οδηγίες του να μειώσει το κονδύλι για τα έξοδα προγραμμάτων κατά 40 τοις εκατόν. Πρέπει να διευκρινίσω ότι στο κεφάλαιο αυτό του προϋπολογισμού συμπεριλαμβάνονται το μισθολόγιο για το μη μόνιμο προσωπικό του ΡΙΚ και τα κονδύλια για την αγορά υπηρεσιών. Κατά συνέπεια, τυχόν μείωση αυτού του ύψους συνεπάγεται αφενός μεγάλη συρρίκνωση των προγραμμάτων (περιλαμβανομένων των αθλητικών) και αφετέρου απολύσεις προσωπικού και περικοπές στην εξασφάλιση υπηρεσιών από την αγορά. Λίγες μέρες μετά, ενώπιον της Επιτροπής Εσωτερικών της Βουλής, ο Υπουργός προανήγγειλε ότι πρέπει να αναμένονται και άλλες περικοπές. Και βεβαίως, δεν είναι γνωστό κατά πόσο η Βουλή προτίθεται να ψηφίσει τον προϋπολογισμό όπως έχει κατατεθεί ενώπιόν της.

Υπενθυμίζω ότι στη Βουλή εκκρεμεί πρόταση νόμου του ΔΗΣΥ, να απαγορευτεί η μετάδοση διαφημίσεων από το ΡΙΚ, με στόχο να ενισχυθούν οικονομικά, όπως το κόμμα πιστεύει, τα ιδιωτικά κανάλια. Αν η πρόταση αυτή ψηφιστεί, το ΡΙΚ θα χρειαστεί αυξημένη κρατική ενίσχυση, ενώ τα ιδιωτικά κανάλια δεν πρόκειται να επωφεληθούν.

Περιστολή στα προγράμματα - και στα είδη προγραμμάτων - που μεταδίδονται από το ΡΙΚ θα οδηγήσει αναπόδραστα σε μια κατάσταση στην οποία η ΔΡΤ θα λειτουργεί για μια πολύ μικρή μερίδα του κόσμου. Είναι φανερό ότι η συρρίκνωση της αποστολής και προσφοράς του οδηγεί τον πολίτη προς τα ιδιωτικά κανάλια, μαζί με τους διαφημιζόμενους και τους διαφημιστές.

Εύλογα λοιπόν μπορεί ο καθένας να συμπεράνει ότι το ΡΙΚ, ενώ διακηρύσσεται πανταχόθεν η ανάγκη συνέχισης της λειτουργίας του, στην πραγματικότητα οδηγείται σε συρρίκνωση και περιορισμό της προσφοράς του. Και ότι επιβάλλεται η θέση πως η ΔΡΤ θα μεταδίδει μόνο ό,τι είναι ασύμφορο για την ιδιωτική. Ταυτόχρονα συνεχίζεται ο πόλεμος φθοράς, με δημόσιες τοποθετήσεις του είδους «στο ΡΙΚ υπάρχει κακοδιαχείριση και διασπάθιση των χρημάτων του φορολογούμενου πολίτη».

Επαγγελματική διακυβέρνηση
Το θέμα έχει απασχολήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρώπης. Τα δύο σώματα έχουν εκδώσει αποφάσεις και ψηφίσματα, και έχουν καλέσει τα κράτη μέλη περιλαμβανομένης της Κύπρου να ενσωματώσουν τις υποδείξεις στις νομοθεσίες και πρακτικές τους. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το ψήφισμα του ΕΚ ημερομηνίας 21 Μαίου 2013, του οποίου παραθέτω ένα βασικό σημείο σε σχέση με τη διακυβέρνηση:

«Το ΕΚ ζητεί από τα κράτη μέλη και την ΕΕ να εξασφαλίσουν τη δημιουργία νομικά δεσμευτικών διαδικασιών και μηχανισμών για την επιλογή και τον διορισμό των επικεφαλής των μέσων ενημέρωσης, των διοικητικών συμβουλίων των μέσων ενημέρωσης και ρυθμιστικών φορέων που να είναι διαφανείς, να βασίζονται στην αξία και την αδιαμφισβήτητη εμπειρία των προσώπων και να διασφαλίζουν τον επαγγελματισμό, την ακεραιότητα, την ανεξαρτησία, τη μέγιστη συναίνεση σε όλο το πολιτικό και κοινωνικό φάσμα και τη νομική ασφάλεια και συνέχεια, αντί να βασίζονται σε πολιτικά και κομματικά κριτήρια στο πλαίσιο ενός ευνοιοκρατικού συστήματος που συνδέεται με τα αποτελέσματα των εκλογών ή τη βούληση των εκάστοτε κυβερνώντων· επισημαίνει ότι κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να καταρτίσει έναν κατάλογο κριτηρίων για τον διορισμό των επικεφαλής ή των συμβουλίων των κρατικών μέσων ενημέρωσης, σύμφωνα με τις αρχές της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητας, την εμπειρία και τον επαγγελματισμό τους· ζητεί από τα κράτη μέλη να καθιερώσουν εγγυήσεις για την εξασφάλιση της ανεξαρτησίας των συμβουλίων και των ρυθμιστικών φορέων των μέσων ενημέρωσης από την πολιτική επιρροή της κυβέρνησης, της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας ή κάποιας άλλης κοινωνικής ομάδας·»

Και προσθέτω:
Ø Σαφές πλαίσιο διασφάλισης της απουσίας συμφερόντων και του ασυμβίβαστου για τα μέλη του ΔΣ. Σαφής καθορισμός αρμοδιοτήτων και επικέντρωση του Συμβουλίου στο διττό ρόλο της χάραξης στρατηγικής και της εποπτείας.

Ø Καθορισμός αξιών του οργανισμού και πιστή τήρησή τους.
Ø Καθορισμός στρατηγικής, στόχων και βασικών δεικτών απόδοσης.
Ø Ανάπτυξη της ικανότητας των διοικητικών συμβούλων, διευθυντών και ανώτερων στελεχών να λαμβάνουν ορθές αποφάσεις.
Ø Πλήρης εξάλειψη της δυνατότητας άσκησης από πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα παρεμβάσεων στα προγράμματα και στους λειτουργούς.
Ø Ορθολογική αξιοποίηση των πόρων του οργανισμού.
Ø Καινοτομία, ποιότητα, αριστεία.
Ø Εισαγωγή σύγχρονων εργαλείων διεύθυνσης ανθρώπινου δυναμικού.
Ø Διαχείριση κινδύνων
Ø Διαφάνεια, λογοδοσία, επικοινωνία με το κοινό.

Πρωτίστως, ευθύνη για να υπάρχει επαγγελματική και χρηστή διακυβέρνηση φέρει η ίδια η Πολιτεία, η οποία οφείλει να θεσπίζει τους αναγκαίους νόμους και μηχανισμούς και να εποπτεύει την τήρησή τους, προσφέροντας στη ΔΡΤ ασπίδα προστασίας από οποιαδήποτε κυβερνητική, κομματική ή άλλη παρέμβαση. 

Πώς θα επιτευχθεί ο εκσυγχρονισμός
Ο εκσυγχρονισμός και η αναδιάρθρωση είναι επιβεβλημένες ενέργειες για όλους τους ζώντες οργανισμούς. Νοουμένου βεβαίως ότι αναλαμβάνονται με σκοπό την αναβάθμιση της λειτουργίας και προσφοράς τους στο κοινό, και όχι ως πρόσχημα για υποβάθμιση της αποστολής, των δραστηριοτήτων και της προσφοράς τους.

Πολλοί αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στο σχεδιασμό ενός νέου οργανογράμματος, πιστεύοντας ότι μια νέα οργανική δομή του ΡΙΚ θα λύσει λειτουργικά προβλήματα και θα οδηγήσει στον εκσυγχρονισμό της λειτουργίας του. Εγώ προσωπικά φρονώ ότι πρώτα πρέπει να ληφθεί μια σειρά αποφάσεων πολιτικής, οι οποίες θα διευκολύνουν και τον επανασχεδιασμό του οργανογράμματος.

Μερικά τέτοια ζητήματα, ενδεικτικά:
Ø Θα εξακολουθήσει το ΡΙΚ να έχει δύο τηλεοπτικά κανάλια και τέσσερα ραδιοφωνικά;
Ø Θα εξακολουθήσει να διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό και τεχνικά μέσα για την παραγωγή προγραμμάτων και ειδήσεων, ή θα στηριχθεί στην αγορά υπηρεσιών;
Ø Θα δοθεί στο ΡΙΚ η δυνατότητα να διαφοροποιήσει το καθεστώς και τους όρους απασχόλησης του προσωπικού;

Οι απαντήσεις θα αποτελέσουν την αφετηρία για τη μελλοντική δομή, το εργατικό κόστος και άλλες παραμέτρους της λειτουργίας του μελλοντικού ΡΙΚ.

Προσωπικά πιστεύω ότι είναι η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών που θα επιφέρει τις σκοπούμενες και επιθυμητές εξοικονομήσεις και λειτουργικές αλλαγές. Οι τεχνολογίες αυτές έχουν ήδη εισαχθεί, δοκιμαστεί και αποδώσει σε μεγάλους ΔΡΤ σταθμούς της Ευρώπης και άλλων χωρών. Βεβαίως, εξυπακούουν σημαντική επένδυση σε εξοπλισμό, λογισμικό, συστήματα και μετεκπαίδευση του προσωπικού.

Παράδειγμα: Η πλήρης αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας στη συλλογή ραδιοτηλεοπτικού υλικού, τη σύνταξη, το μοντάζ, την παραγωγή, τη μετάδοση και την αρχειοθέτηση, τόσο στις ειδήσεις όσο και στα προγράμματα. Παράλληλα, η εκπαίδευση του προσωπικού και ιδιαίτερα των δημοσιογράφων ώστε να αποκτήσουν όλο το φάσμα των αναγκαίων δεξιοτήτων πέραν της συντακτικής. Οφέλη: λιγότερο προσωπικό, ορθολογισμός των δομών λειτουργίας, αυξημένη παραγωγικότητα, εξοικονόμηση χρημάτων μετά την αρχική επένδυση.

Επίσης, πρέπει να έχουμε υπόψη ότι σύντομα η κυπριακή πολιτεία θα πρέπει να λάβει αποφάσεις για προσαρμογή στην πραγματική σύγκλιση της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου με το διαδίκτυο, που πραγματώνεται με το σύστημα Connected TV. Μία τηλεφωνική γραμμή φέρνει στην ίδια οθόνη τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά κανάλια και το διαδίκτυο. Αυτομάτως καταργείται το δίκτυο των υποσταθμών και αναμεταδοτών του ΡΙΚ, και τερματίζεται η ανάγκη συντήρησης και ηλεκτροδότησης τους.

Και βεβαίως, επείγει η στέγαση σε κατάλληλα κτίρια, με περισσότερα και εξειδικευμένα στούντιο, που θα αναβαθμίσουν τις λειτουργικές δυνατότητες και την παραγωγικότητα.

Όπως έχει ανακοινωθεί από τον αρμόδιο υπουργό, θα ανατεθεί σε εμπειρογνώμονες η εκπόνηση μέχρι τον Ιούνιο μελέτης για τον εκσυγχρονισμό της λειτουργίας του ΡΙΚ. Δημοσιεύτηκε από το υπουργείο η σχετική πρόσκληση για εκδήλωση ενδιαφέροντος, αφού ετοιμάστηκαν οι προδιαγραφές - χωρίς να ζητηθεί η συμβολή του ΡΙΚ. Υποβλήθηκαν προτάσεις από δύο ιδιωτικά πανεπιστήμια της Κύπρου. Πληροφορούμαι ότι εκείνη η προκήρυξη ακυρώθηκε και έγινε νέα, στην οποία ανταποκρίθηκαν οι ίδιοι δύο φορείς, και ένας οίκος λογιστών-ελεγκτών που προσφέρει συμβουλευτικές υπηρεσίες. Αναμένεται η κατακύρωση και η έναρξη της εργασίας. Ομολογώ ότι δεν γνωρίζω ποιοι είναι οι όροι εντολής και τι ακριβώς θα καλύψει η μελέτη. Θεωρώ αυτονόητο ότι θα ζητηθούν και θα ληφθούν υπόψη οι απόψεις όλων των ενδιαφερομένων, περιλαμβανομένου του ιδίου του ΡΙΚ. Επίσης, ότι στο διάστημα μέχρι την ολοκλήρωση της μελέτης και την κατάληξη σε αποφάσεις, δεν μπορεί να λαμβάνονται και να επιβάλλονται αποφάσεις για το ΡΙΚ, αφού δεν θα είναι γνωστό ποιο θα είναι το μελλοντικό ΡΙΚ.

Ανεξάρτητα από τη μορφή, τη δομή και την προσφορά του αυριανού ΡΙΚ, πιστεύω ότι η Πολιτεία πρέπει να αναθέσει στο ΡΙΚ, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ίσως για δέκα χρόνια, την παροχή της δημόσιας ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας που θα αποφασιστεί, μέσω μιας αμοιβαία δεσμευτικής σύμβασης, η οποία θα εμπεριέχει συμφωνημένους στόχους για ορθολογική εποπτεία, και να αξιολογεί σε τακτά διαστήματα και μέσω κατάλληλου μηχανισμού, κατά πόσο η αποστολή εκπληρώνεται. Αυτό δεν είναι κάτι καινούριο, αλλά γίνεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Μια τέτοια διευθέτηση θα συμπεριλάβει βεβαίως και το σκέλος της χρηματοδότησης, με την έννοια ότι το ΡΙΚ θα γνωρίζει το ύψος της κρατικής ενίσχυσης για τη συγκεκριμένη περίοδο και θα είναι σε θέση να προγραμματίζει την ανάπτυξη και τις δραστηριότητές του αναλόγως, πράγμα που δεν συμβαίνει τώρα. Η συσχέτιση της χρηματοδότησης με το ΑΕΠ θα ήταν η δεύτερη καλύτερη λύση μετά το ανταποδοτικό τέλος, το οποίο καταργήθηκε στην Κύπρο ενώ εξακολουθεί να υφίσταται στην πλειοψηφία των ευρωπαϊκών κρατών. Μια τέτοια διευθέτηση δίνει αυξημένο κίνητρο στο ΡΙΚ να λειτουργήσει μέσα σε συγκεκριμένα πλαίσια και να επιτύχει συγκεκριμένους στόχους, νοουμένου ότι θα μπορεί να διαφοροποιήσει και τις εργασιακές του υποχρεώσεις.

Είναι θεμελιώδους σημασίας η διασφάλιση, μέσω μιας τέτοιας σύμβασης, της συντακτικής ανεξαρτησίας των δημοσιογράφων και των παραγωγών προγραμμάτων του ΡΙΚ. Θεωρώ επίσης απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι το ΡΙΚ θα μεταδίδει όλα τα είδη προγραμμάτων. Όλα για όλους, οποιαδήποτε ώρα, παντού, αλλά και με όλα τα μέσα μετάδοσης και σε όλες τις συσκευές που η τεχνολογία θέτει στη διάθεση του πολίτη.
Ο φορολογούμενος πολίτης απαιτεί τα χρήματα που δίνει για τη λειτουργία της ΔΡΤ να αξιοποιούνται με τρόπο που να δημιουργούν αξία, και η ΔΡΤ να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του σε σχέση με το περιεχόμενο και τον τρόπο διάθεσής του. Όταν οι απαιτήσεις του ικανοποιούνται, το ΡΙΚ μπορεί να έχει την εμπιστοσύνη και τη στήριξη που χρειάζεται, μέσα από την αξιοπιστία της ενημέρωσης, την ποικιλία και ποιότητα των προγραμμάτων, την ορθολογική διαχείριση των πόρων, τη διαφάνεια και λογοδοσία για όλες τις δραστηριότητές του, και με την αμφίδρομη επικοινωνία με τον πολίτη τηλεθεατή και ακροατή. Αυτήν την εμπιστοσύνη του απλού πολίτη, το ΡΙΚ πρέπει να την κερδίζει καθημερινά. Και όταν την κερδίζει, διασφαλίζει και το μέλλον του.
Σας ευχαριστώ.